Preasráitis

Seolann an Taoiseach agus an tAire Lynch Connecting for Life – Straitéis Náisiúnta nua na hÉireann um Fhéinmharú a Chosc 2015-2020

Connecting For Life - Circle Photo

Rinne an Taoiseach Enda Kenny agus Kathleen Lynch Uas., an tAire le Freagracht as Cúram Príomhúil, Cúram Sóisialta agus Meabhairshláinte Connecting for Life, Straitéis Náisiúnta nua na hÉireann um Fhéinmharú a Chosc in Éirinn 2015-2020, a sheoladh inniu (Dé Céadaoin an 24 Meitheamh 2015) ag ócáid ar fhreastail eagraíochtaí meabhairshláinte is comhpháirtithe agus grúpaí geallsealbhóirí uirthi i dTeach Farmleigh. Tagann an straitéis nua sna sála ar Reach Out, an chéad Straitéis um Fhéinmharú a Chosc don tréimhse 2005-2014 de chuid na hÉireann, agus cuireann sí léi.

 

Leagtar fís d’Éirinn amach sa cháipéis Connecting for Life, is é sin, tír ina gcailltear níos lú saolta de bharr féinmharú inti agus ina gcumasaítear pobail agus daoine aonair a meabhairshláinte agus a bhfolláine a fheabhsú.

Ag labhairt dó faoin straitéis nua, dúirt an Taoiseach Enda Kenny, “Straitéis uaillmhianach is ea Connecting for Life, áit a leagtar síos sprioc chun féinmharú agus féindochair a laghdú faoi 10% thar na chéad chúig bliana eile. In ainneoin srianta airgeadais, d’éirigh linn mar Rialtas tosaíocht a thabhairt do mheabhairshláinte agus leanfaimid ar aghaidh le déanamh amhlaidh. Téann cosc féinmharaithe i bhfeidhm ar gach duine agus leagtar amach sa straitéis seo plean náisiúnta trínar féidir leis an Rialtas agus leis an tsochaí ar fad obair le chéile.”

Dúirt an tAire Kathleen Lynch, “Bunchloch do shláinte mhuintir na tíre seo a fheabhsú is ea aire a thabhairt dár meabhairshláinte.  Tá sí chomh tábhachtach le sláinte fhisiciúil. Mar Rialtas, tá struchtúir á gcur i bhfeidhm againn chun iarracht a dhéanamh a chinntiú go bhfaighidh daoine an cineál ceart cóireála meabhairshláinte san áit cheart agus, thar aon ní eile, ag an am ceart.  Tá seirbhísí cúraim phríomhúil forbartha againn do dhaoine a bhfuil riachtanais mheabhairshláinte éadroma agus mheasartha acu. Táimid ag leanúint ar aghaidh le cúram a fhorbairt do dhaoine a bhfuil géarthinneas orthu.  Faoi dheireadh, táimid ag déanamh sárú anois ar roinnt de na dúshláin earcaíochta a d’fhág nach raibh seirbhís sách fairsing á cur ar fáil againn.  Táimid tiomanta d’Ospidéal Náisiúnta Fóiréinseach den chéad scoth, a bheidh i bhfeidhm faoin mbliain 2018, a chur in áit an tsean-Phríomhospidéil Mheabhairghalair.  Tá ceithre aonad athshlánúcháin dianchúraim ina bhfuil 30 leaba á bhforbairt againn i gCorcaigh, i nGaillimh, i bPort Reachrann agus san Iarmhí.  Táimid ag tacú le heagraíochtaí a thugann tacaíocht do dhaoine inár bpobail atá faoi strus, atá faoi ghruaim nó a dteastaíonn uathu labhairt le duine.  Níl aon réiteach amháin ann ar fhadhbanna meabhairshláinte. Léirítear é sin sa raon seirbhísí atá ar fáil. Mar chuid den straitéis um fhéinmharú a chosc, is gá dúinn nascadh linn féin, lenár dteaghlach, lenár bpobal agus leis na seirbhísí atá ar fáil.”

Ag fáiltiú di roimh an Straitéis Connecting for Life, dúirt Anne O’Connor, an Stiúrthóir Náisiúnta um Meabhairshláinte i bhFeidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS), “Cabhróidh an straitéis le meabhairshláinte an phobail a chur chun cinn, lena n-áireofar líon na mbásanna de bharr féinmharú a laghdú, mar go gcumasófar pobail agus daoine aonair a meabhairshláinte agus a bhfolláine a chur chun cinn agus a fheabhsú. Imreoidh FSS ról ríthábhachtach ina leith sin trína cuid oibre san Oifig Náisiúnta um Fhéinmharú a Chosc, sa Rannóg Meabhairshláinte, sa Rannóg Sláinte agus Folláine, sa Rannóg um Chúram Príomhúil agus sa Rannóg Ospidéal Géarmhíochaine. Táimid ag tnúth leis an straitéis chuimsitheach seo a stiúradh, le tacaíocht a thabhairt di agus le comhoibriú a dhéanamh uirthi.”

Dúirt an tUas. Gerry Raleigh, Stiúrthóir na hOifige Náisiúnta um Fhéinmharú a Chosc, “Is é an dualgas atá orainn féinmharú a chosc. Tugtar treoir shoiléir ina leith sin sa straitéis Connecting for Life. Tá an straitéis forbartha againn tar éis dul i mbun obair chomhoibríoch chuimsitheach fhianaisebhunaithe. Is gá dúinn dul i mbun gníomh spriocdhírithe anois agus bheith cuntasach as a ndéanaimid chun féinmharú a laghdú. Aithnímid nach féidir linn é sin a dhéanamh linn féin – ní féidir le haon ghníomhaireacht aonair, le haon Roinn Rialtais aonair ná le haon duine aonair ar bith féinmharú a laghdú leo féin. Dá bhrí sin, is gá dúinn a chinntiú go n-oibrímid le chéile chun an sprioc chomhroinnte insroicthe atá againn a bhaint amach don tír.”

Is féidir cóip de Connecting for Life a fháil anseo

Críoch

Nóta d’Eagarthóirí

Comhthéacs

Léirítear i sonraí ón bPríomh-Oifig Staidrimh go raibh méadú ann sa ráta féinmharaithe in Éirinn idir 2007 agus 2011, go háirithe i measc fear.  Tá laghdú tagtha ar an ráta féinmharaithe i bhfigiúirí le déanaí.  Léirítear sna figiúirí deimhnithe ón bPríomh-Oifig Staidrimh go bhfuair 541 duine bás de bharr féinmharú in 2012. Léirítear i bhfigiúirí sealadacha do 2013 (475 bás) agus do 2014 (459 bás) go raibh laghdú ann sa líon básanna de bharr féinmharú. Tugtar le fios sa Chlárlann Náisiúnta um Fhéindochar d’Aon Ghnó gur fhreastail 11,061 duine ar an ospidéal in 2013 de bharr féindochar d’aon ghnó. Deimhnítear san fhianaise idirnáisiúnta gurb ann do dheacrachtaí meabhairshláinte, go háirithe dúlagar agus imní agus comhghalrachtaí, agus go mbíonn drugaí agus alcól ina dtosca a chuireann go suntasach leis an mbaol go mbeidh iompar féinmharaithe ann i measc daoine aonair.

Spriocanna na Straitéise Connecting for Life
Is trí sheacht sprioc a chomhlíonfar an fhís atá leagtha amach sa Straitéis Connecting for Life, is iad sin:
1.        Tuiscint níos fearr ar iompar féinmharaithe
2.        Tacú le pobail iompar féinmharaithe a chosc agus freagairt dó
3.        Cineálacha spriocdhírithe cur chuige do dhaoine atá leochaileach i leith féinmharú
4.        Rochtain níos fearr ar sheirbhísí agus comhsheasmhacht agus comhtháthú seirbhísí níos fearr
5.        Seirbhísí atá sábháilte agus ar ardchaighdeán
6.        Rochtain laghdaithe ar mhodhanna féinmharaithe
7.        Sonraí agus taighde níos fearr

Sa cháipéis straitéise, soláthraítear plean mionsonraithe soiléir chun gach ceann de na spriocanna a bheartaítear inti a bhaint amach. Tá gníomhartha sainithe, príomhghníomhaireacht agus príomh-chomhpháirtithe i bhfeidhm le haghaidh gach cuspóra aonair (Ranna Rialtais, FSS, comhpháirtithe is eagraíochtaí neamhrialtasacha agus grúpaí pobail). Tacóidh struchtúir láidre chur chun feidhme agus rialachais agus creataí láidre cur ar fáil acmhainní agus cumarsáide leis an bplean gníomhaíochta sin. Cuirfear faireachán agus meastóireacht san áireamh sa phróiseas cur chun feidhme agus tá creat torthaí tionlacain i bhfeidhm, rud trína bhféadfar dul chun cinn a rianú agus tionchar na Straitéise a mheas go hoibiachtúil in aghaidh táscairí bonnlíne. Leagtar amach sa struchtúr cur chun feidhme atá comhaontaithe línte soiléire freagrachta agus cuntasachta ag gach leibhéal – an leibhéal polaitíochta, an leibhéal riaracháin agus an leibhéal áitiúil san áireamh. Is leagtha amach go soiléir atá ról na hOifige Náisiúnta um Fhéinmharú a Chosc agus an t-údarás a thugtar di chun tacú le cur chun feidhme na straitéise.

Connecting for Life – Príomhghnéithe

1.        Seirbhísí chun féinmharú a chosc a chur ar fáil

Tugtar gealltanas in Connecting for Life go ndéanfar forbairt, cur ar fáil, comhordú, faireachán agus meastóireacht ar sheirbhísí poiblí atá dírithe ar iompar féinmharaithe in Éirinn a laghdú go dtí an bhliain 2020, bunaithe ar an bhfianaise reatha atá ar fáil. Déantar forbairt leis an straitéis ar Reach Out, an chéad straitéis chun féinmharú a chosc de chuid na hÉireann (2005-2014).

In Connecting for Life, leagtar amach naoi ngníomh is seasca atá comhaontaithe ag deich Roinn Rialtais agus ag aon cheann is fiche de Ghníomhaireachtaí Stáit agus de chomhpháirtithe san Earnáil Eagraíochtaí Neamhrialtasacha, san Earnáil Pobail agus san Earnáil Dheonach chun na seacht sprioc atá liostaithe thuas a bhaint amach.

Imreoidh na gníomhartha sin tionchar ar an méid seo a leanas:
·        Na Seirbhísí Sláinte
·        An Earnáil Oideachais
·        Na Córais Cheartais Choiriúil agus Chomhionannais
·        Cosaint Shóisialta agus Cuimsiú Sóisialta
·        Seirbhísí Leanaí, Óige agus Teaghlaigh
·        An Earnáil Meán agus Cumarsáide
·        Na hEarnálacha Comhshaoil, Pobail agus Rialtais Áitiúil
·        Na hEarnálacha Spóirt agus Áineasa
·        Na hEarnálacha Talmhaíochta agus Mara
·        Na hEarnálacha Post, Fiontar agus Nuálaíochta
·        An Earnáil Cosanta

Ní hé amháin go léiríonn na gealltanais chun gnímh réimsí sonracha freagrachtaí na Ranna agus na nGníomhaireachtaí aonair, léiríonn siad freisin go gcomhaontaíonn siad go n-oibreoidh siad i gcomhar agus go bhfeabhsóidh siad comhordú. Soláthraíonn sé sin deis le haghaidh ‘sroicheadh’ níos dírithe agus feabhsaithe chuig an bpobal i gcoitinne agus chuig pobail agus daoine aonair atá i mbaol méadaithe iompar féinmharaithe. Tríd an ‘sroicheadh’ sin, féadfar baol a laghdú agus tosca cosanta a neartú do chách.

2.        Faireachán agus Meastóireacht

Cuirtear Faireachán agus Meastóireacht san áireamh sa phróiseas cur chun feidhme trí chreat torthaí ina ndéanfar rianú agus measúnú ar thionchar na straitéise in aghaidh táscairí socraithe le himeacht ama. Is uathúil atá an cur chuige sin maidir le straitéisí náisiúnta den chineál céanna chun féinmharú a chosc.

Tá dhá thoradh phríomha ag Connecting for Life, lena n-áirítear:

·        Ráta laghdaithe féinmharaithe sa daonra iomlán agus i measc grúpaí tosaíochta sonraithe.
·        Ráta laghdaithe teagmhas féindochair sa daonra iomlán agus i measc grúpaí tosaíochta sonraithe.

Sainaithnítear gurb é atá sa chuspóir íosta ná sprioc na hEagraíochta Domhanda Sláinte go mbainfear laghdú 10% ar rátaí féinmharaithe amach faoin mbliain 2020. Áirítear leis an gcreat torthaí freisin sraith Torthaí Idirmheánacha a ndéanfar faireachán ar an dul chun cinn ar ghníomhartha sonracha ina n-aghaidh.

3.        Rialachas agus Cur Chun Feidhme

Sainaithnítear struchtúr soiléir rialachais náisiúnta chun cur chun cinn na straitéise a bhrú chun cinn. Cuirtear ar fáil leis an struchtúr na leibhéil riachtanacha mhaoirseachta ó thaobh freagrachta agus cuntasachta de. Áirítear leis:

  • Ceannaireacht pholaitíochta ardleibhéil
  • Ceannaireacht riaracháin ag leibhéal náisiúnta agus ag leibhéal áitiúil a bhfuil gach príomh-chomhpháirtí bainteach léi
  • Sainítear go soiléir gurb é atá i ról na hOifige Náisiúnta um Fhéinmharú a Chosc ná an cur chun feidhme, an faireachán agus an mheastóireacht a dhéantar ar an straitéis a chur ar aghaidh
  • Tacaíonn creataí cur ar fáil acmhainní agus cumarsáide le Rialachas

Cuirtear struchtúr an-soiléir ar fáil sa straitéis le gur féidir cur chun feidhme áitiúil a dhéanamh de bheartas náisiúnta ar bhealach comhsheasmhach inbhuanaithe struchtúrtha.

4.        Spleáchais Trasearnála

Cé go ndírítear go príomha in Connecting for Life ar fhéinmharú a chosc, sainaithnítear an leibhéal tras-spleáchais le beartais eile Rialtais go soiléir sa straitéis, e.g. An Straitéis Náisiúnta Frithdhrugaí, Éire Shláintiúil, Fís don Athrú agus Torthaí Níos Fearr Todhchaí Níos Gile. Mar sin de, tacóidh na gníomhartha agus na gealltanais atá curtha san áireamh in Connecting for Life le cur chun feidhme rathúil na mbeartas sin agus beidh siad ag brath orthu sin.

5.        Connecting for Life – An bonn fianaise

Connecting for Life bunaithe ar an bhfianaise náisiúnta agus idirnáisiúnta atá ar fáil i dtaca le straitéisí éifeachtacha chun féinmharú a chosc. Táthar ag leanúint den bhonn fianaise sin a mhéadú agus a fhorbairt ar fud an domhain. Tá an pobal níos compordaí agus é ag déileáil leis an tsaincheist um fhéinmharú agus meabhairshláinte ó foilsíodh Reach Out i leith agus rinneadh breis agus 270 aighneacht mar chuid den phróiseas comhairliúcháin phoiblí. Leagtar béim láidir ar mheastóireacht agus ar thaighde sna struchtúir chur chun feidhme le haghaidh Connecting for Life. Dá bhrí sin, cuirfidh an straitéis leis an mbonn eolais náisiúnta agus idirnáisiúnta maidir le hiompar féinmharaithe agus cabhróidh sí le múnlú agus treorú a dhéanamh ar an gcur ar fáil straitéisí agus seirbhísí chun féinmharú a chosc san am atá le teacht.

Téigh i dteagmháil le Paul Bailey ar 087-2136313 más mian leat agallamh a iarraidh