Preasráitis

Fógraíonn Varadkar an chéad Straitéis agus Plean Gníomhaíochta Náisiúnta um Shláinte Ghnéasach d’Éirinn

  • Ceann Cliniciúil Nua do Sheirbhísí Sláinte Gnéasaí ceaptha le cur chun feidhme a bhrú chun cinn
  • An chéad seirbhís mearthástála VEID saor in aisce riamh i mBaile Átha Cliath le cur ar bun

Tá Leo Varadkar, an tAire Sláinte, tar éis an chéad Straitéis agus Plean Gníomhaíochta Náisiúnta um Shláinte Ghnéasach d’Éirinn a fhoilsiú chun feasacht a mhéadú ar an tsláinte ghnéasach agus teorainn a chur leis an méadú a bhíonn ag teacht ar líon na n-ionfhabhtuithe gnéas-tarchurtha (STInna).

Tá an tAire tar éis ceapachán an Dochtúra Fiona Lyons mar Cheann Cliniciúil Náisiúnta do Sheirbhísí Sláinte Gnéasaí a cheadú freisin. Lia comhairleach sa mhíochaine úraiginitiúil agus VEID in Ospidéal San Séamas is ea an Dr Lyons.

Chomh maith leis sin, dheimhnigh an tAire inniu go bhfuil cistiú €150,000 leithdháilte chun an chéad seirbhís mearthástála VEID saor in aisce riamh i mBaile Átha Cliath a thriail agus leathnú a dhéanamh ar na seirbhísí atá ar fáil faoi láthair i gCorcaigh agus i Luimneach.

Dúirt an tAire Varadkar: “Ba mhaith linn deireadh a chur leis an stiogma a bhaineann leis an tsláinte ghnéasach agus dearcadh níos aibí agus níos oscailte a chur chun cinn i leith na sláinte gnéasaí. Is iad na spriocanna atá againn leathnú a dhéanamh ar na seirbhísí atá ar fáil faoi láthair agus é a dhéanamh níos éasca do dhaoine tástáil a fháil; feasacht a mhéadú ar shaincheisteanna sláinte gnéasaí; agus an t-oideachas sláinte gnéasaí a fheabhsú trí oiliúint a chur ar mhúinteoirí, ar oibrithe don ógra agus gairmithe cúram sláinte.

“Mar gheall ar an méadú atá tagtha le déanaí ar ionfhabhtuithe gnéas-tarchurtha, is tráthúil atá foilsiú na straitéise seo. Tá sé mar aidhm againn díriú go príomha ar ghrúpaí atá i mbaol. San am atá thart, níor ghnách le daoine labhairt faoin ngnéas ná faoin tsláinte ghnéasach. Gnáthchuid den saol is ea gnéas, agus é riachtanach dár maireachtáil mar speiceas. Ar deireadh, is faoin duine aonair féin atá sé dea-shláinte ghnéasach a choinneáil. Mar sin féin, is féidir leis an Rialtas rannchuidiú a dhéanamh trí oideachas a chur ar dhaoine cinntí níos fearr a dhéanamh ar a sláinte ghnéasach agus tuiscint a ghnóthú ar an gcostas pearsanta agus sóisialta a bhaineann le STI a bheith ag duine agus trí rochtain a mhéadú ar thástáil agus ar chóireáil inacmhainne Ba mhaith liom buíochas ar leith a ghabháil leis an iliomad eagraíochtaí a bhfuil obair cheannródaíoch déanta acu sa réimse seo le blianta fada anuas.”

Is é seo an chéad uair riamh a forbraíodh cur chuige comhordaithe náisiúnta ar mhaithe le feabhas a chur ar shláinte agus ar fholláine ghnéasach an phobail. Beidh an Straitéis i bhfeidhm idir 2015 agus 2010 agus dréachtaíodh Plean Gníomhaíochta do 2015 agus do 2016 cheana féin chun a chinntiú gur féidir linn tús a chur le hobair láithreach.

Tá na nithe seo a leanas i measc na bpríomhbheart atá sa Straitéis:

  • An Dr Fiona Lyons a cheapadh mar Cheann Cliniciúil Náisiúnta do Sheirbhísí Sláinte Gnéasaí i bhFeidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) chun a chinntiú go soláthrófar na seirbhísí de réir na gcaighdeán cliniciúil náisiúnta is airde agus go mbeidh rialachas cuí i bhfeidhm;
  • A chinntiú go mbíonn rochtain ag gach duine a oibríonn le daoine óga – tuismitheoirí, múinteoirí agus oibrithe don ógra ina measc – ar acmhainní cearta oiliúna agus cúltaca;
  • Feasacht a mhéadú ar an mbaol a bhaineann le gnéas gan chosaint agus ar an tábhacht a bhaineann le tástáil agus le cóireáil luath a fháil;
  • Chomh maith leis sin, foilsíodh Plean Gníomhaíochta ina leagtar amach 18 bpríomhsprioc atá le comhlíonadh roimh dheireadh na bliana 2016.

Sna sonraí is déanaí ón suirbhé Éire Shláintiúil, thángthas ar fhianaise ar ábhar buartha í maidir le hiompar gnéasach, is é sin, nach raibh aon chineál frithghiniúna ar bith á úsáid ag 17% de dhaoine a raibh gnéas acu le duine lasmuigh de chaidreamh socair. Bhí gnéas gan choiscín ag 54% d’fhir le fear eile. Tá líon na bhfógraí STInna méadaithe ó 3,361 fógra sa bhliain 1995 go 12,753 ceann sa bhliain 2013, figiúr arb ionann é agus méadú 279%. Sa bhliain 2013, diagnóisíodh go raibh VEID ar 314 duine.  Is féidir cuid den mhéadú sin a chur i leith an mhéadaithe atá tagtha ar thástáil, ach ní hé sin an t-aon chúis atá leis agus is é aidhm na Straitéise feabhas a chur ar an tuiscint atá ag daoine ar an staid reatha.

Dúirt Jan O’Sullivan, an tAire Oideachais agus Scileanna: “Is ar thuismitheoirí go príomha atá an fhreagracht as oideachas sláinte gnéasaí a chur ar leanaí in Éirinn. Tacaítear leis sin trí chláir Oideachas Caidrimh agus Gnéasachta (OCG) i mbunscoileanna agus in iar-bhunscoileanna. Faightear tacaíocht ó eagraíochtaí don ógra agus ó eagraíochtaí neamhrialtasacha freisin Tá sé mar fhreagracht ar an Stát a chinntiú go bhfaigheann leanaí agus ógánaigh OCG atá cuimsitheach ar mhaithe le iad a chumasú forbairt a dhéanamh ar an eolas, ar an tuiscint, ar na dearcthaí agus ar na scileanna a theastaíonn uathu le haghaidh léiriú gnéasach sláintiúil.

“Tá tús áite tugtha agam do ‘folláine’ mar phríomhréimse foghlama sa tSraith Shóisearach nua. Is am ríthábhachtach i saol daoine óga atá sa tSraith Shóisearach. Baineann folláine le muinín a bheith ag daoine óga, le háthas a bheith orthu, le iad a bheith sláintiúil agus le caidreamh a bheith acu le daoine eile. An méid a fhoghlaimíonn siad sa chlár OCG, mar shampla, cumasóidh sé iad cinntí atá dearfach agus freagrach a dhéanamh maidir lena sláinte agus lena bhfolláine.”

Dúirt an Dr Fiona Lyons, an Ceann Cliniciúil Náisiúnta do Sheirbhísí Sláinte Gnéasaí in FSS: “Táim ag tnúth le ceannaireacht agus le rialachas a chur ar fáil chun seirbhísí sláinte gnéasaí ar ardchaighdeán a áirithiú do gach duine in Éirinn.  Leis an Straitéis seo, tugtar deis dúinn oibriú le chéile agus cur arís eile leis an obair den scoth atá ar bun cheana féin d’fhonn an fhís atá againn a bhaint amach, is é sin, go mbíonn sláinte agus folláine ghnéasach dhearfach ag gach duine in Éirinn.”

Forbhreathnú ar an Straitéis agus an Plean Gníomhaíochta

Tá trí sprioc leagtha síos sa Straitéis, is iad sin:

  • a chinntiú go mbíonn rochtain ag gach duine ar oideachas cuí sláinte gnéasaí agus ar fhaisnéis chuí faoin tsláinte ghnéasach;
  • a chinntiú go mbíonn seirbhísí sláinte gnéasaí ar ardchaighdeán ar fáil agus go mbíonn siad inacmhainne;
  • a chinntiú go mbíonn sonraí ar dhea-chaighdeán ar fáil chun an tseirbhís a threorú.

Tá na nithe seo a leanas i measc roinnt de na príomhbhearta atá sa Phlean Gníomhaíochta agus a dtabharfar fúthu sna hearnálacha sláinte agus oideachais faoi dheireadh na bliana 2016:

  • Freagracht as cur chun feidhme na Straitéise um Shláinte Ghnéasach a leithdháileadh ar an gClár nua de chuid FSS um Shláinte Ghnéasach agus Toirchis Ghéarchéime agus Ceann Cliniciúil Náisiúnta do Sheirbhísí Sláinte Gnéasaí a cheapadh chun oibriú faoin gClár sin.
  • Tacú leis an gclár Oideachas Caidrimh agus Gnéasachta (OCG), agus é a fheabhsú, i meánscoileanna agus sa Chlár Ógtheagmhála;
  • Méadú a dhéanamh ar líon na scoileanna a bhíonn ag úsáid acmhainní ardchaighdeáin OCG;
  • Athbhreithniú a dhéanamh chun Saotharlann Tagartha Náisiúnta a ainmniú le haghaidh STInna;
  • Déanfaidh an Roinn Sláinte breithniú ar an vacsaín in aghaidh papalómaivíreas daonna (HPV) a chur ar fáil d’ógánaigh fhireanna agus do ghrúpaí a d’fhéadfadh bheith i mbaol;
  • Forbrófar treoir chliniciúil chun tacú le cinnteoireacht chliniciúil ar thástáil agus ar scagthástáil STI agus ar chóireáil ina aghaidh. Forbrófar treoir chliniciúil freisin ar úsáid chuí a bhaint as teiripe fhrith-aisvíreasach chun VEID a chosc. Áireofar leis an méid sin caighdeáin nua le haghaidh fearais tástála sa bhaile;
  • Páirt a bheith á glacadh ag seirbhísí STI in iniúchadh cliniciúil chun a chinntiú go leantar ar aghaidh le caighdeán na seirbhísí a fheabhsú;
  • Iniúchadh a dhéanamh ar na seirbhísí cliniciúla sláinte gnéasaí uile atá ar fáil faoi láthair, saotharlanna ina measc, agus bearnaí a shainaithint sna seirbhísí;
  • Treoirlínte agus comhairle nua a dháileadh ar thuismitheoirí maidir le gnéasacht agus le forbairt ghnéasach;
  • Clár náisiúnta oiliúna sa tsláinte ghnéasach a chur ar bun faoi choimirce FSS;
  • Cur leis an gcomhar atá ar bun cheana féin idir FSS agus eagraíochtaí eile a bhíonn ag plé leis an tsláinte ghnéasach;
  • Grúpa comhairleach a cheapadh chun an Clár um Shláinte Ghnéasach de chuid FSS a threorú.

Mearthástáil VEID

Taobh amuigh den straitéis, tá suim €150,000 leithdháilte chun an chéad seirbhís mearthástála VEID saor in aisce riamh i mBaile Átha Cliath a sheoladh agus chun tacú le seirbhísí den chineál céanna i gCorcaigh agus i Luimneach. I mBaile Átha Cliath, reáchtálfaidh an Líonra Comhionannais do Dhaoine Aeracha agus Leispiacha treoirthionscadal aon bhliana lena dtairgfear, i measc nithe eile, ionad tástála nua agus tástáil ar an láthair in áiteanna oibre, i dtithe tábhairne agus i moil eile. Tacóidh an cistiú le seirbhísí den chineál céanna atá i bhfeidhm cheana féin ag Ionad Sláinte Gnéasaí Chorcaí agus ag GOSSH i Luimneach. Déanfar sonraí a thaifeadadh agus a chur le chéile le linn an treoirthionscadail chun a éifeachtúla atá sé a mheas.

Tá an Straitéis Náisiúnta um Shláinte Ghnéasach 2015-2020 ar fáil anseo.

Críoch