Praghsáil Tagartha

Déantar foráil leis an Acht Sláinte (Earraí Liachta a Phraghsáil agus a Sholáthar) 2013, a tháinig i bhfeidhm an 24 Meitheamh 2013, do thabhairt isteach a dhéanamh ar chóras um ionadú cineálach agus praghsáil tagartha. Is é príomhaidhm na reachtaíochta luach ar airgead sa soláthar cógas a chinntiú; dá bhrí sin, is iad na cógais a athbhreithneofar ar dtús na cógais is costasaí d’othair agus don Státchiste. Leis an reachtaíocht sin, cuirfear iomaíocht phraghsanna i measc soláthraithe chun cinn agus cinnteofar go n-íocfar praghsanna níos ísle as na cógais sin, rud a bheidh ina chúis le tuilleadh coigiltí don cháiníocóir agus don othar araon.

Roimhe sin, nuair a ordaíodh branda sonrach cógais le haghaidh othair, níorbh fhéidir le cógaiseoir ach an branda ar leith sin a sholáthar, fiú i gcásanna ina raibh leaganacha cineálacha ní ba shaoire den aon chógas amháin ar fáil. Leis an Acht, tugtar cead do chógaiseoirí na cógais a ordaítear a ionadú, ar choinníoll gur shainigh Bord Leigheasra na hÉireann (BLÉ) go bhfuil sé sábháilte iad a idirmhalartú.

Cuireann ionadú cineálach, i dteannta praghsáil tagartha, dreasacht ar fáil d’othair an táirge is saoire ar fáil a roghnú, ach ní ghearrann sé aon chostais bhreise dhosheachanta ar othair.

Praghsáil Tagartha

Déantar foráil sa reachtaíocht go bhféadfaidh FSS praghas tagartha a shocrú le haghaidh gach grúpa de tháirgí in-idirmhalartaithe a fhoilsítear ar an Liosta de Tháirgí In-idirmhalartaithe. Is é atá i gceist le praghsáil tagartha ná praghas coiteann aisíocaíochta, nó praghas tagartha, a shocrú do ghrúpa cógas atá in-idirmhalartaithe ar a chéile. Ciallaíonn sé sin go socraítear praghas tagartha le haghaidh gach grúpa nó liosta de chógais in-idirmhalartaithe, agus is é sin an praghas a aisíocfaidh FSS le cógaslanna as gach cógas sa ghrúpa, beag beann ar phraghsanna na gcógas aonair.

Ní bheidh aon chostais bhreise ar tháirgí atá ag an bpraghas tagartha nó faoina bhun d’othair incháilithe atá ag baint úsáid as scéimeanna amhail an Scéim Cártaí Leighis nó an Scéim um Íocaíocht Drugaí. Más mian le hothar branda ar leith atá níos costasaí ná an praghas tagartha a fháil, beidh ar an othar costas breise an táirge sin a íoc. I gcásanna ina gcoisctear ionadú ar chúiseanna cliniciúla, ní bheidh aon chostais bhreise d’othair más costasaí an táirge ordaithe ná an praghas tagartha. Sábhálfaidh othair airgead ar chostas a gcógais agus bainfidh cáiníocóirí leas as na praghsanna laghdaithe a íocann FSS.

Socraíonn FSS praghsanna tagartha do gach grúpa de tháirgí in-idirmhalartaithe de réir na gcritéar atá leagtha amach in alt 24(3) den reachtaíocht mar seo a leanas:

(a)        an cumas atá ag soláthraithe na míreanna liostaithe ábhartha freastal ar éileamh othar ar na míreanna liostaithe ábhartha;

(b)        an luach ar airgead a thugann na míreanna liostaithe ábhartha;

(c)        na praghsanna coibhéiseacha ábhartha (más ar fáil) ar na míreanna liostaithe ábhartha i ngach Ballstát eile mar a bhfuil mír liostaithe ábhartha amháin nó níos mó ná mír liostaithe ábhartha amháin ar an margadh;

(d)        na praghsanna ábhartha ar mhíreanna liostaithe atá cosúil ón taobh teiripeach de;

(e)        an acmhainn atá ar fáil don Fheidhmeannacht; agus

(f)        téarmaí aon chomhaontuithe atá i bhfeidhm (a ndeachthas isteach iontu roimh thús an ailt seo, ar thús an ailt seo ná tar éis thús an ailt seo) idir an Feidhmeannacht agus aon chomhlacht ionadaíochta dóibh siúd a sholáthraíonn drugaí, cógais, nó fearais mhíochaine nó mháinliachta sa chás go mbaineann an comhaontú, go díreach nó go hindíreach, leis an bpraghas ar cheann amháin nó ar níos mó ná ceann amháin de na míreanna sin.

Is é beartas FSS praghsanna tagartha a shocrú a uasmhéadaíonn na coigiltí don Stát agus do na hothair i gcomhréir le leanúnachas soláthair a chosaint do chógais bhunriachtanacha i margadh na hÉireann. Dá bharr sin, ní shocrófar praghsanna tagartha chomh híseal is go gcuirfeadh siad soláthar na gcógas ábhartha i gcontúirt.

Cuireadh an chéad phraghas tagartha do tháirgí atórvaistitine chun feidhme an 1 Samhain 2013. Is é atá ann ná céim mhór chun a chinntiú go n-íoctar praghsanna níos ísle le haghaidh na gcógas sin. Mar thoradh ar na praghsanna tagartha nua do tháirgí atórvaistitine – a mbaintear úsáid astu chun colaistéaról a rialú – íocann FSS 70% níos lú le haghaidh na dtáirgí sin i gcomparáid le Bealtaine 2013. Socraítear an praghas tagartha ag 15% den phraghas roimh dhul as feidhm na paitinne i.e. tá an praghas 85% níos ísle ná praghas paitinnithe an bhranda bunaidh (Lipitor).

Tá FSS ag leanúint ar aghaidh leis an bpróiseas um praghsanna tagartha a shocrú do na grúpaí eile de tháirgí míochaine in-idirmhalartaithe a d’fhoilsigh Bord Leigheasra an hÉireann de réir na bpróiseas agus na n-amlínte atá leagtha amach sa reachtaíocht. Táthar ag súil go gcuirfear 80% de réir luacha den mhargadh as paitinn do chógais ordaithe faoi phraghsáil tagartha faoi dheireadh Ráithe 1 in 2015. Cinnteoidh praghsanna tagartha go laghdófar praghsanna cineálacha in Éirinn chun go mbeidh siad ar aon dul le praghsanna ar an Eoraip. A luaithe is a shocraítear praghsanna tagartha, ní mór iad a athbhreithniú gach 12 mhí ach is féidir iad a athbhreithniú ar bhonn ráithiúil.

Táthar ag súil go nginfidh praghsáil tagartha coigiltí de €50 milliún in 2014.  Is féidir tuilleadh faisnéise faoi phraghsáil tagartha a aimsiú anseo.