Preasráitis

Stíleanna Maireachtála Sláintiúla a Spreagadh: Daoine a Bhroideadh nó a Bhrú? An Díospóireacht Eiticiúil

Siompóisiam de chuid na Roinne Sláinte

Ar chóir don lucht déanta beartas féachaint le tionchar a imirt ar iompar daoine ó thaobh roghanna stíl mhaireachtála de? An bhfuil broideadh ina uirlis rialachais atá éifeachtúil agus comhréireach? Nó an féidir féachaint air mar chéim i dtreo stát róchaomhnach? Déanfar díospóireacht ar na ceisteanna sin, i measc cinn eile, ag siompóisiam leathlae a bheidh ar siúl Dé Luain an 11 Bealtaine, 9.30a.m. go 1p.m. i Seomra Halla Bedford, Caisleán Bhaile Átha Cliath.

Mar gheall ar an nasc dea-dhoiciméadaithe idir roghanna stíl mhaireachtála, galar agus costais chúram sláinte, bíonn an lucht déanta beartas ar lorg bealaí níos cruthaithí chun tionchar a imirt ar iompar agus daoine a stiúradh i dtreo roghanna stíl mhaireachtála níos sláintiúla a dhéanamh. Beart amháin den chineál sin is ea broideadh (is é sin le rá, an eolaíocht iompraíochta a chur i bhfeidhm chun daoine a spreagadh i dtreo sláinte níos fearr).

Daoine atá i bhfách le broideadh, deir siad go bhfuil an earnáil phríobháideach ag broideadh daoine (i bhfoirm margaíochta) le blianta fada agus gur chóir do Rialtais teicnící den chineál céanna a úsáid chun páirc na himeartha a chothromú agus chun daoine a spreagadh stíleanna maireachtála níos sláintiúla a ghlacadh. Maíonn siad freisin nach gcuireann broideadh srian ar rogha phearsanta agus, ina ionad sin, go dtreoraíonn sé daoine i dtreo na roghanna is tairbhiúla. Cé nach mbíonn comhéigean i gceist le broideadh, áfach, is uirlis chumhachtach áitimh é. B’fhéidir gur cineál mí-ionramhála é, fiú. Mar sin, ardaíonn sé roinnt saincheisteanna eiticiúla maidir le saoirse, le dínit, le dlúthpháirtíocht agus le freagracht phearsanta an duine aonair.

“Díríonn broideadh ar rogha phearsanta agus ar fhreagracht phearsanta, ach tá an bhochtaineacht agus dálaí míshláintiúla luathóige ina dtosca tábhachtacha freisin maidir le so-ghabhálacht i leith fhormhór na ngalar a chinneadh. Tá sé tábhachtach go dtugtar aird ar éagothroime shóisialta i straitéisí sláinte poiblí agus nach gcaitear dímheas ar ghrúpaí imeallaithe iontu”, dúirt an Dr Siobhán O’Sullivan, Príomh-Oifigeach Eitice sa Roinn Sláinte.

Dúirt an Dr Tony Holohan, Príomh-Oifigeach Míochaine:  “Cé gur chóir ceapadh beartas nuálach a mholadh, tá sé ríthábhachtach go gceaptar beartais ar bhealach atá tuisceanach, freagrach agus eiticiúil. Tugann an siompóisiam seo deis den scoth dúinn déanamh amhlaidh.”

CRÍOCH

Nóta d’Eagarthóirí:

  • Is le nósanna stíl mhaireachtála an duine aonair a bhaineann sé cinn de na deich bpríomhchúis leis an ualach galair domhanda, lena n-áirítear úsáid tobac, úsáid alcóil, ardcholaistéaról, ardbhrú fola, gnéas neamhshábháilte agus murtall.
  • Cruthaíonn éagothroime shóisialta agus eacnamaíoch éagothroime sláinte. Mar a tharlaíonn, tuairiscíonn beagnach leath na ndaoine a mhaireann sa bhochtaineacht chomhsheasmhach in Éirinn go bhfuil tinneas ainsealach de chineál éigin orthu.
  • Ceann de na príomhthosaíochtaí atá ag an Roinn Sláinte is ea sláinte agus folláine an phobail a chosaint agus a fheabhsú, agus béim ar leith á cur ar chosc agus ar dhaoine a choinneáil níos sláintiúla ar feadh tréimhse níos faide. Is é a bhíonn i gceist leis sin úsáid a bhaint as meascán de rialacháin (lena n-áirítear reachtaíocht nua lena gcuirtear srian ar rochtain ar leapacha gréine, lena dtugtar íosphraghsáil aonaid alcóil isteach, lena ndéantar rud éigeantach de chomhaireamh calraí ar bhiachláir bhialann agus lena gcaighdeánaítear pacáistíocht do thoitíní) agus d’idirghabhálacha sláinte poiblí atá níos traidisiúnta ar nós feachtais oideachais agus faisnéise.
  • Sa bhliain 2008, d’fhoilsigh Richard Thaler agus Cass Sunstein leabhar dar teideal Nudge: Improving Decisions About Health, Wealth, and Happiness. Sa leabhar sin, úsáideann siad an téarma “nudge” (broideadh) chun cur síos a dhéanamh ar “any aspect of the choice architecture that alters people’s behaviour in a predictable way without forbidding any options.”
  • Baineann an coincheap sin leas as disciplíní amhail an eacnamaíocht iompraíochta agus an tsíceolaíocht shóisialta chun a mhíniú cén fáth a n-iompraíonn daoine iad féin ar bhealaí ar cosúil go bhfuil siad contrártha dá leasanna. Áitíonn na húdair go bhfuil an neamhréireacht sin idir leasanna agus gníomhartha inchurtha go páirteach i leith uathphróiseas fo-chomhfhiosach a bhíonn faoi réir na timpeallachta ina ndéantar cinntí. Tugann Thaler agus Sunstein le tuiscint gur tríd an gcóras fo-chomhfhiosach sin is féidir daoine a ‘bhroideadh’ i dtreo roghanna ‘tairbhiúla’ áirithe a dhéanamh.
  • Cuimsíonn broideadh raon leathan cineálacha cur chuige i leith timpeallachtaí sóisialta nó fisiciúla a athrú ar mhaithe le hiompraíochtaí áirithe a dhéanamh níos dóchúla. Áirítear leis na cineálacha cur chuige sin faisnéis a chur ar fáil faoi na nithe atá á ndéanamh ag daoine eile (“aiseolas faoi noirm shóisialta”), agus é mar aidhm leis sin iompraíochtaí sláintiúla a dhéanamh níos suntasaí, athrú a dhéanamh ar na réamhshocruithe taobh thiar de bhia agus de dheochanna a riar, nó leagan amach foirgneamh a athrú chun gníomhaíocht fhisiciúil a spreagadh.
  • Tá na nithe seo a leanas i measc samplaí de bhroideadh sláintebhunaithe: roghanna bia shláintiúil a chur in áiteanna níos feiceálaí i bproinnte agus i gcaifitéirí chun daoine a spreagadh iad a roghnú in áit roghanna nach bhfuil chomh sláintiúil céanna; an réamhrogha i mbialanna a dhéanamh de shailéad, agus ní de sceallóga; an sluán “cúig phíosa sa lá” a úsáid chun tuilleadh daoine a spreagadh torthaí agus glasraí a ithe; daoine a ghríosú le dul isteach i gClár na nDeontóirí Orgán trí theachtaireachtaí “cómhalartachta” a úsáid (‘dá mbeadh orgán ag teastáil uait, an nglacfá ceann?’); agus préimheanna árachais sláinte níos ísle a thairiscint do dhaoine a mbíonn stíl mhaireachtála níos sláintiúla acu.
  • Tá bitheitic ina huirlis thábhachtach maidir le cinntí a dhéanamh faoi threoir agus rialachas na heolaíochta agus na míochaine. Imríonn sí ról luachmhar eile sa mhéid go réamh-mheasann sí ábhair imní a d’fhéadfadh teacht chun cinn sa todhchaí, go gcothaíonn sí feasacht ar na hábhair imní sin agus go spreagann sí díospóireacht laistigh de gach cuid den tsochaí.
  • Soláthraíonn an tAonad Bitheitice comhairle agus ionchur bitheitice maidir le forbairtí beartais agus reachtaíochta ar fud roinnt aonaid éagsúla sa Roinn.
  • Is é an creat Éire Shláintiúil an creat náisiúnta gníomhaíochta chun sláinte agus folláine mhuintir na hÉireann a fheabhsú. Dírítear ann go príomha ar chosc agus ar dhaoine a choinneáil sláinte ar feadh tréimhse níos faide. Is iad seo a leanas spriocanna an chreata Éire Shláintiúil:
  • An céatadán de dhaoine a bhíonn sláintiúil ag gach céim dá saol a mhéadú
  • Éagothroime sláinte a laghdú
  • An pobal a chosaint ar bhagairtí sláinte agus folláine
  • Timpeallacht a chruthú ina bhféadann gach duine agus gach earnáil den tsochaí cur le hÉirinn Shláintiúil a bhaint amach
  • Beidh an ócáid seo ar cheann amháin de shraith seimineár beartais oscailte a reáchtálfar faoi Phlean Athnuachana na Státseirbhíse ar mhaithe le cultúr nuálaíochta agus oscailteachta a chothú trí dhul i dteagmháil le cleachtóirí agus le saineolaithe maidir le saincheisteanna beartais.