Preasráitis

Seolann an tAire Jim Daly agus an tAire Damien English ráiteas beartais dar teideal “Roghanna Tithíochta dár nDaonra atá ag Aosú” -Roghanna Méadaithe agus Tuilleadh Rogha do Dhaoine de réir mar a Théann Siad in Aois-

Rinne an tUas. Jim Daly TD, an tAire Stáit le freagracht as Meabhairshláinte agus Daoine Scothaosta, an Comhráiteas Beartais “Roghanna Tithíochta dár nDaonra atá ag Aosú” a sheoladh inniu (an 27 Feabhra 2019) in éineacht leis an Uas. Damien English TD, an tAire Stáit do Thithíocht agus Athnuachan Uirbeach.

Athdhearbhaítear sa Ráiteas a ríthiomanta atá an Rialtas do bheartais lena dtacaítear le daoine scothaosta cónaí le dínit agus go neamhspleách ina dteach agus ina bpobal féin ar feadh na tréimhse is faide is féidir.

Chuir an bheirt Airí fáilte roimh an bhfoilseachán.

Dúirt an tAire Daly, “Mar thoradh ar an déimeagrafaic atá ag athrú agus ar na himpleachtaí a bheidh aige sin do chostais chúram sláinte amach anseo, tá sé ríthábhachtach go bhforbrófaí raon níos leithne roghanna tithíochta cuí do dhaoine scothaosta.   Ní hionann na riachtanais, na cearta agus na hionchais atá ag ár saoránaigh scothaosta sa lá atá inniu ann agus iad sin a bhí acu san am atá thart, agus níl aon amhras orm go leanfaidh siad ag athrú. Tá sé ríthábhachtach, mar sin, go gcuirfimis roghanna oiriúnacha i bhfeidhm chun tuilleadh rogha a thabhairt do dhaoine scothaosta agus chun a chinntiú go dtabharfar cúram sa timpeallacht is cuí. Is beart tábhachtach é seo maidir le tacú le daoine scothaosta tosú ag smaoineamh faoi na riachtanais tithíochta a bheidh acu de réir mar a théann siad in aois agus maidir leis an tír seo a dhéanamh seasmhach i leith na todhchaí ionas go mbeidh againn raon oiriúnach roghanna tithíochta a fhreastalóidh ar riachtanais ár ndaonra atá ag aosú.”

Dúirt an tAire English go ndéanfaí leis an Ráiteas “rannchuidiú luachmhar maidir le cabhrú linn sárú a dhéanamh ar an dúshlán déimeagrafach atá romhainn mar thír i ndáil leis na riachtanais tithíochta atá ag ár ndaonra méadaitheach daoine scothaosta”.

Bhí an tAire ag iarraidh a chur in iúl go soiléir go bhfuil an Ráiteas Beartais ceaptha chun cur leis an líon roghanna a bheidh ar fáil do dhaoine de réir mar a théann siad in aois. Dúirt sé gurb é aidhm bhunúsach an Ráitis “tuilleadh rogha a chruthú sna roghanna tithíochta atá ar fáil do dhaoine scothaosta agus aitheantas a thabhairt don dlúthnasc a bheidh ann idir tacaí cúram sláinte agus tithíocht de réir mar a théimid in aois”.

Leagtar amach sa Ráiteas creat a úsáidfidh an Rialtas chun raon i bhfad níos leithne roghanna a chruthú do dhaoine scothaosta in Éirinn. Is é an aidhm uileghabhálach atá leis a chinntiú go mbeidh daoine in ann dul in aois agus cónaí le dínit agus go neamhspleách sa phobal dá rogha.

Chabhraigh Grúpa Stiúrtha – a bhí comhdhéanta de na príomh-gheallsealbhóirí sa Rialtas agus ó gach cuid den earnáil – leis an Ráiteas a chur le chéile agus d’fhorbair sé roinnt prionsabal tábhachtach a bheidh taobh thiar de bheartas an Rialtais um thithíocht do dhaoine scothaosta. Is ar na prionsabail sin atá an creat beartais bunaithe. Áirítear iad seo a leanas leis na prionsabail sin:
– Bearta a chur i bhfeidhm chun a chinntiú go soláthrófar tithíocht inbhuanaithe sa láthair cheart chun daoine a chumasú dul in aois sa phobal;
-Tithíocht agus an comhshaol a dhearadh i gcomhréir le prionsabail na tithíochta inbhuanaithe ar feadh an tsaoil;
-Úsáid teicneolaíochta cúnta a chur chun cinn chun tacú le daoine cónaí go neamhspleách;
– A chinntiú go ndéanfar breithniú imleor ar an ngá atá ann le muintearas sóisialta agus beartas á cheapadh; agus
-Obair i gcomhar le gach geallsealbhóir chun na cuspóirí beartais a bhaint amach.

“Úsáidfear na prionsabail sin chun bonn eolais a chur faoinár smaointeoireacht straitéiseach sna blianta atá romhainn. Tá áthas orm a rá freisin gur eascair roinnt gníomhartha cruthaitheacha nuálacha as na prionsabail cheana féin agus gur cuireadh na gníomhartha sin ar áireamh sa Straitéis seo,” a dúirt an tAire English.

Tá 40 pointe Gníomhaíochta ann sa Phlean. Áirítear iad seo a leanas leis na príomhthionscnaimh a dhéanfar faoin bPlean:

-Cloí leis na moltaí a rinne an Comhchoiste Oireachtais um Thithíocht sa bhliain 2018 maidir le tithíocht do dhaoine scothaosta, lena n-áirítear Scéim na nDeontas Oiriúnaithe Tithíochta a athbhreithniú agus tuilleadh cistiúcháin a chur ar fáil don Scéim.
– Scéimeanna sonracha a bhunú chun cúnamh a thabhairt do dhaoine atá ag iarraidh teach a bhfuil an mhéid cheart ann a fháil san earnáil tithíochta sóisialta agus san earnáil tithíochta príobháidí araon.
-Sásraí cistiúcháin nua a chur i bhfeidhm (mar chuid den phróiseas buiséadach foriomlán) chun an earnáil phríobháideach a spreagadh tithíocht do dhaoine scothaosta a sholáthar.
– Treoirphlean ardleibhéil a leagan síos do Chomharchumainn, do Chomhlachtaí Tithíochta Ceadaithe agus d’fhorbróirí. Áireofar leis an Treoirphlean sin treoir maidir leis na sásraí cistiúcháin atá ar fáil chun forbairtí atá dírithe go sonrach ar dhaoine scothaosta a sholáthar, comhairle maidir le conas dul i dteagmháil leis an bpróiseas pleanála, agus Teimpléid Dearaidh a úsáidfear chun forbairtí tithíochta nua do dhaoine scothaosta a thógáil nó saoráidí atá ann cheana a athchóiriú.
-Cistiú a chur ar fáil do chineálacha nuálacha cur chuige i leith roghanna tithíochta nua do dhaoine scothaosta a fhorbairt, lena n-áirítear comhroinnt tí agus roinnt tí.
– Sásra rátála (roghnach) um Dhearadh ar Feadh an tSaoil a fhorbairt do thithe, ar sásra é lena dtomhaisfear a éifeachtúla ó thaobh fuinnimh de agus a aoisbháúla atá tithe ionas gur féidir iad a dhéanamh fíor-inbhuanaithe.
– Na príomhghníomhartha atá sainaitheanta faoin Straitéis Cur Chun Feidhme Sláintecare a fhorbairt agus a chomhlíonadh, go háirithe i ndáil le cúram pobalbhunaithe a leathnú ar mhaithe le é a thabhairt níos gaire don bhaile agus, ar an mbealach sin, daoine scothaosta a choinneáil sláintiúil agus neamhspleách ar feadh tréimhse níos faide.
– Úsáid Seirbhísí um Chomhordú Tacaíochta a chur chun cinn chun a chinntiú go nglacfar cur chuige comhchoiteann i leith seirbhísí a sholáthar ar leibhéal áitiúil. Áireofar leis sin gach seirbhís atá ar fáil sa cheantar áitiúil a léarscáiliú agus a phoibliú – tacaí baile, béilí ar rothaí, iompar, déanamh cairde, seirbhísí sláinte agus folláine, oiliúint agus oideachas, agus tacaí teicneolaíochta ina measc.
– An leathnú ar Fhoirne Idirghabhála Pobail agus ar Sheirbhísí Teiripe Paireintrí Frithmhiocróbaí d’Othair Sheachtracha a úsáid chun ligean isteach neamhriachtanach san ospidéal a chosc, chun seachaint ospidéil a chur chun cinn agus chun luathscaoileadh amach othar chuig an mbaile a éascú tríd an raon cuí tacaí a thabhairt dóibh.
-Scéim agus córas rialála reachtúil a fhorbairt do Sheirbhísí Tacaíochta Baile, rud lena leagfar rialacha soiléire síos maidir leis na seirbhísí a bhfuil daoine incháilithe dóibh agus lena dtabharfar rochtain níos fearr ar na seirbhísí a theastaíonn ó dhaoine.  Déanfar breithniú freisin ar an dóigh a bhféadfaí na tacaí baile a thugtar i samhlacha tithíochta faoi thacaíocht a chur ar áireamh sa scéim.
– Meastóireacht a dhéanamh ar an Scéim Teasa agus Folláine atá á triail faoi láthair ag Tionscnamh Éire Shláintiúil na Roinne Sláinte, ag an Roinn Cumarsáide, Gníomhaithe ar son na hAeráide agus Comhshaoil, ag an Údarás Fuinnimh Inmharthana agus ag Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) d’fhonn an scéim a leathnú.
– Athbhreithniú a dhéanamh ar an tsamhail um leithdháileadh tithíochta chun tacú le haon scéimeanna tithíochta amach anseo atá dírithe go sonrach ar dhaoine scothaosta a fhorbairt agus chun a chinntiú go nglacfar cur chuige comhpháirtíochta idir FSS agus an t-údarás áitiúil ábhartha agus na cónaitheoirí is oiriúnaí á sainaithint.

Mar fhocal scoir, dúirt an tAire Daly, “Níl i bhfoilsiú an Ráitis seo ach tús ár gcuid oibre. Tá sé beartaithe againn cur arís eile leis an sárchomhar atá ar bun idir an dá Roinn agus na príomh-gheallsealbhóirí agus a chinntiú go gcomhlíonfaimid na gealltanais atá á dtabhairt againn inniu”. Chuige sin, ghabh an bheirt Airí orthu féin Grúpa Cur Chun Feidhme Idir-rannach/Idirghníomhaireachta a bhunú laistigh den chúpla seachtain atá romhainn. Beidh an Grúpa sin faoi stiúir ag cathaoirleach neamhspleách a dhéanfaidh faireachán ar dhul chun cinn agus a thabharfaidh tuairisc go díreach don bheirt Airí.

Nótaí don Eagarthóir
Ba iad an Roinn Tithíochta, Pleanála agus Rialtais Áitiúil agus an Roinn Sláinte a chuir an Ráiteas Beartais seo le chéile. Fuair siad cúnamh ó Ghrúpa Stiúrtha, a chuimsigh an dá Roinn, Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte, an Ghníomhaireacht Tithíochta, an Lárionad Sármhaitheasa i nDearadh Uilíoch, Aoisbhá Éireann agus príomh-gheallsealbhóirí eile, a thug saineolas agus treoir.
Is é cuspóir an Ráitis seo ná creat beartais atá bunaithe ar na sé phrionsabal a forbraíodh agus atá ar chomhréim leo a sholáthar chun ár ndaonra atá ag dul in aois a éascú ar bhealach a mhéadóidh na roghanna cóiríochta atá ar fáil dóibh agus a thabharfaidh rogha fhiúntach dóibh maidir leis an dóigh agus an áit ar mhaith leo maireachtáil.
Áirítear iad seo a leanas leis na prionsabail ar a bhfuil an Ráiteas Beartais bunaithe:
•        Aosú san Áit dár Rogha;
•        Tacú le hAthnuachan Uirbeach;
•        Tithíocht Inbhuanaithe ar Feadh an tSaoil a Chur Chun Cinn;
•        Teicneolaíocht Chúnta a Úsáid;
•        Muintearas Sóisialta a Chothabháil; agus
•        Obair le chéile.

Cuireadh an Ráiteas Beartais le chéile i gcomhairle leis na geallsealbhóirí uile, lenar áiríodh an raon grúpaí deonacha agus eagraíochtaí neamhrialtasacha a sholáthraíonn seirbhísí agus tacaí do dhaoine scothaosta. Tionóladh comhdháil i dTeach Farmleigh i mí na Samhna anuraidh chun tacú le forbairt an doiciméid. Reáchtáladh imeacht comhairliúcháin ansin d’fhonn a chinntiú go léireofaí sa doiciméad, nuair ab fhéidir, aon ábhair imní nó aon mholtaí a bhí ag geallsealbhóirí.
Eisíodh glao ar aighneachtaí i mí na Nollag 2018 agus reáchtáladh imeacht comhairliúcháin eile níos luaithe an mhí seo.

Sainaithnítear sa Ráiteas seo clár gníomhartha straitéiseacha a bhfuil mar aidhm leo na roghanna tithíochta atá ar fáil do dhaoine scothaosta a mhéadú. Tá na gníomhartha leagtha amach faoi na téamaí seo a leanas: bailiú sonraí; comhar; rogha a thabhairt; seirbhísí tacaíochta; compord agus sábháilteacht; agus an móiminteam a choinneáil ar bun.  Teastóidh ón gclár gníomhartha (a bhfuil 40 gníomh san iomlán i gceist leis) méid suntasach oibre agus comhair ar leibhéal idir-rannach agus idirghníomhaireachta agus cuirfidh sé bonn eolais faoin bhforbairt beartais amach anseo sa réimse seo.

Cuirfear Grúpa Cur Chun Feidhme Idir-rannach/Idirghníomhaireachta, a bheidh faoi stiúir ag Cathaoirleach neamhspleách, ar bun go luath chun an clár gníomhartha a chur ar aghaidh.  Tabharfaidh an Cathaoirleach tuairisc do na hAirí ar dhul chun cinn agus ar aon saincheisteanna a thagann chun cinn.

CRÍOCH.

Nótaí don Eagarthóir:

Ráiteas Beartais: Roghanna Tithíochta dár nDaonra atá ag Aosú