Preasráitis

Seolann an tAire Harris agus an tAire Creed Plean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach 2017-2020

Rinne Simon Harris TD, an tAire Sláinte, agus Michael Creed TD, an tAire Talmhaíochta, Bia agus Mara, chéad Phlean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach 2017-2020 a sheoladh inniu (Dé Céadaoin) faoi chur chuige ‘an Aon Sláinte Amháin’.

Is ionann seoladh an phlean agus an chéad mhórbheart eile i gcomhrac na hÉireann in aghaidh bhagairt mhéadaitheach na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach. Tagann sé sna sála ar bhunú an Choiste Chomhairligh Idir-rannaigh Náisiúnta um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach sa bhliain 2014.

Ag labhairt dó ag seoladh an Phlean Gníomhaíochta Náisiúnta, dúirt an tAire Harris, “Is eol dúinn gur fíor-ghéarchéim mhéadaitheach ó thaobh na sláinte poiblí de atá i dteacht chun cinn na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach ar fud an domhain. Is eol dúinn gur gá dúinn dul i ngleic leis an ngéarchéim sin freisin. Beidh cur chuige aontaithe ag teastáil chun déanamh amhlaidh, rud a mbeidh gníomhaíocht ar fud earnáil shláinte an duine, na hearnála sláinte ainmhithe agus na hearnála comhshaoil i gceist leis. Toisc go n-aithnítear frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach mar ábhar imní domhanda maidir leis an tsláinte, tá sé soiléir nach féidir le hearnálacha aonair dul i ngleic i gceart leis an ábhar imní sin leo féin agus go bhfuil freagairt chomhordaithe ag teastáil dá bharr sin. Tá an-áthas ormsa agus ar an Aire Creed go bhfuil plean cuimsitheach gníomhaíochta náisiúnta againn in Éirinn anois chun dul i ngleic leis an bhfadhb dhomhanda mhéadaitheach seo.”

Dúirt an tAire Harris freisin: “Cuirtear iarmhairtí na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach i gcuimhne dúinn go géar nuair a smaoinímid faoin méadú atá tagtha i gcóras sláinte na hÉireann ar an líon ráigeanna ionfhabhtaithe mar gheall ar bhaictéir charbaipeineimfhriotaíocha Enterobacteriaceae (CPE), rud ar a dtugtar ‘tarbhfhríd’. Tá easpa roghanna cóireála ar fáil do sholáthraithe cúram sláinte agus d’othair chun cóireáil a chur in aghaidh an ionfhabhtaithe sin. Is am-íogair atá an fhreagairt do bhaictéir CPE agus do fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach.  Is dóigh go dtiocfaidh móreachtra chun cinn mura dtéitear i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh antaibheathach anois. Mar sin, tá gníomhartha ar leith á seoladh agam inniu chun aghaidh a thabhairt ar bhaictéir CPE, rud a measaim gur éigeandáil sláinte poiblí é.”

Dúirt an tAire Creed, “Is le gach duine a bhaineann fadhb na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach agus is gá dúinn go léir obair le chéile chun réitigh a aimsiú. I réimse na talmhaíochta, is gá réitigh a chumadh ina ndíreofar ar shláinte ainmhithe a bharrfheabhsú. Laghdóidh sé sin an gá le hantaibheathaigh a úsáid ar an gcéad ásc agus cinnteoidh sé gurb amhlaidh, nuair a úsáidfear antaibheathaigh, go n-úsáidfear iad i gcomhréir le treoirlínte um úsáid stuama. Cé go bhfuil dea-dhul chun cinn déanta i réimsí áirithe cheana féin, is gá tuilleadh oibre a dhéanamh má táimid chun bagairt mhéadaitheach na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach a chomhrac. Creidimse agus creideann an tAire Harris gur leis an bPlean Gníomhaíochta Náisiúnta a thabharfar tacaíocht agus treoir uileghabhálach don dea-obair ar fad atá ar siúl cheana féin sna hearnálacha difriúla ar leibhéal náisiúnta.”

Ghabh na hAirí buíochas le gach duine a bhí páirteach sa chomhphlean gníomhaíochta a fhorbairt, agus aitheantas á thabhairt acu d’iarrachtaí agus tiomantas na mball foirne sa dá Roinn a d’oibrigh go seasta chun an comhdhoiciméad a fhoilsiú. Ghabh na hAirí buíochas leis na geallsealbhóirí uile, idir gheallsealbhóirí poiblí agus gheallsealbhóirí príobháideacha, a chuir aighneachtaí luachmhara isteach agus leis na comhaltaí den Choiste Comhairleach Idir-rannach Náisiúnta um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach as an gcomhairle agus an treoir a thug siad le linn fhorbairt an phlean.

Chomhaontaigh an bheirt Airí gur “cloch mhíle thábhachtach eile san obair chun frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach a chomhrac is ea foilsiú an phlean gníomhaíochta seo. É sin ráite, tosófar ar an bhfíorobair inniu de réir mar a fhéachaimid leis an bplean uaillmhianach seo a chur chun feidhme dá bhfuil i ndán dúinne, dár leanaí agus don tsochaí dhomhanda ar fad.”

Forbraíodh an Plean Gníomhaíochta Náisiúnta de bhun fhoilsiú an Phlean Gníomhaíochta Dhomhanda um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte. Cuimsítear sa phlean sin raon idirghabhálacha straitéiseacha agus gníomhaíochtaí in earnáil shláinte an duine, san earnáil sláinte ainmhithe agus san earnáil comhshaoil. Tá siad leagtha amach faoi chúig chuspóir straitéiseacha a bhfuil sé mar aidhm leo:

  1.        Feabhas a chur ar an bhfeasacht agus an tuiscint ar fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach;
  2.        Feabhas a chur ar an bhfaireachas ar fhrithsheasmhacht in aghaidh antaibheathach agus ar úsáid antaibheathach;
  3.        Leathadh ionfhabhtuithe agus galar a laghdú;
  4.        Úsáid antaibheathach a bharrfheabhsú i sláinte an duine agus i sláinte ainmhithe; agus
  5.        Taighde agus infheistíocht inbhuanaithe a chur chun cinn i gcógais nua, in uirlisí diagnóiseacha, i vacsaíní agus in idirghabhálacha eile

Trí chur chuige ‘an Aon Sláinte Amháin’ a ghlacadh ann, cuirtear sa Phlean Gníomhaíochta Náisiúnta ar bhealach comhoibríoch leis na struchtúir atá i bhfeidhm cheana féin sna hearnálacha difriúla. Aithnítear leis an gcur chuige iomlánaíoch sin go bhfuil comhar trasearnálach ar gach leibhéal ar an mbealach is fearr chun dul i ngleic go héifeachtach leis an dúshlán domhanda seo agus chun antaibheathaigh a choinneáil éifeachtach do na glúnta atá le teacht.

NÓTA D’EAGARTHÓIRÍ

Cad is frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach ann?

Is é is frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach ann ná frithsheasmhacht miocrorgánaigh in aghaidh druga a bhí éifeachtach roimhe sin chun cóireáil a chur in aghaidh ionfhabhtuithe a mbíonn an miocrorgánach lena mbaineann ina gcúis leo. Tá miocrorgánaigh fhrithsheasmhacha (lena n-áirítear baictéir, fungais, víris agus seadáin) in ann ionsaí a sheasamh ó dhrugaí frithmhiocróbacha amhail drugaí frithbhaictéaracha (e.g. antaibheathaigh), drugaí frithfhungasacha, drugaí frithvíreasacha agus drugaí frithmhaláireacha. Dá bhrí sin, ní éireoidh le cóireálacha caighdeánacha ina n-aghaidh agus ní bheifear in ann fáil réidh leis an ionfhabhtú dá bharr sin, rud a mhéadóidh an baol go scaipfear an t-ionfhabhtú go daoine eile.

Tá éabhlóid tréithchineálacha frithsheasmhacha ina feiniméan nádúrtha a tharlaíonn nuair a mhacasamhlaíonn miocrorgánaigh iad féin trí earráid nó nuair a mhalartaítear tréithe frithsheasmhacha eatarthu. Brostaítear teacht chun cinn tréithchineálacha frithsheasmhacha nuair a bhaintear úsáid agus mí-úsáid as drugaí frithmhiocróbacha. Scaiptear frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach arís eile nuair a leantar droch-chleachtas rialaithe ionfhabhtuithe, nuair a bhíonn drochdhálaí sláintíochta i réim agus nuair a láimhseáiltear bia ar bhealach míchuí.

Cén difear a dhéanann frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach?

I dTuarascáil ón Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú agus ón nGníomhaireacht Leigheasra Eorpach sa bhliain 2009, measadh go raibh baictéir atá frithsheasmhach in aghaidh drugaí freagrach as thart ar 25,000 bás duine san Aontas Eorpach (AE) amháin sa bhliain 2007. Measadh go raibh costais chúram sláinte agus caillteanais táirgeachta ar fiú €1.5 billiún iad ag baint leo freisin. Luadh sa Tuarascáil chomh maith go mbuailtear ionfhabhtú atá bainteach le cúram sláinte thart ar 4 mhilliún othar in AE gach bliain.  (COMHTHUARASCÁIL THEICNIÚIL Ó ECDC/EMEA ‘The Bacterial Challenge: time to react’ (2009)).

Cad is baictéir Charbaipeineimfhriotaíocha Enterobacteriaceae ann?

Is ionann baictéir charbaipeineimfhriotaíocha Enterobacteriaceae (CPE) agus frídíní a chónaíonn sa phutóg. Ní féidir antaibheathaigh áirithe, ar a dtugtar antaibheathaigh charbaipeineime, a úsáid chun cóireáil a chur go rathúil ina n-aghaidh.  Is iad baictéir CPE an ceann is úire de liosta fada ‘tarbhfhrídí’ nó baictéar a bhfuil sé doiligh iad a mharú le hantaibheathaigh.

Cén fáth a bhfuil baictéir CPE ina n-ábhar imní ó thaobh sábháilteacht othar de?

Aontaíonn an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte, an Lárionad um Ghalair a Rialú (sna Stáit Aontaithe) agus an Lárionad um Ghalair a Chosc agus a Rialú (ECDC) lena chéile go bhfuil ionfhabhtuithe CPE ina mbagairt thromchúiseach ar shábháilteacht othar mar gheall ar a fhrithsheasmhaí atá siad in aghaidh roinnt ábhar frithmhiocróbach. Fágann sé sin gur beag rogha theiripeach atá ann chun othair ionfhabhtaithe a chóireáil ina n-aghaidh.

Baineann torthaí níos measa d’othair, rátaí níos airde galrachta agus básmhaireachta agus costais níos airde ospidéil le hionfhabhtuithe den sórt sin.  Baineann rátaí básmhaireachta os cionn 40-50% le cásanna ina bhfuil ionfhabhtú CPE ar dhaoine.  Uaireanta, dúntar leapacha agus cuirtear oibríochtaí ar ceal de bharr ráigeanna an ionfhabhtaithe. Níl baictéir CPE teoranta d’ospidéil, áfach, agus is féidir iad a bhrath i ngach earnáil sláinte, lena n-áirítear an pobal.

Cad is ciall le cur chuige ‘an Aon Sláinte Amháin’?

Tá coincheap ‘an Aon Sláinte Amháin’ ina straitéis dhomhanda a bhfuil sé mar aidhm léi comhar agus cumarsáid idirdhisciplíneach a mhéadú ar gach gné de chúram sláinte do dhaoine agus d’ainmhithe agus don chomhshaol.  Aithnítear le cur chuige ‘an Aon Sláinte Amháin’ gur fite fuaite ina chéile atá sláinte an duine, sláinte ainmhithe agus sláinte an éiceachórais. Mar sin, is é an aidhm atá leis sláinte agus folláine gach speicis a chur chun cinn, a fheabhsú agus a chosaint trí chomhar a mhéadú idir lianna, tréidlianna agus gairmithe eile sláinte eolaíche agus comhshaoil agus trí láidreachtaí a chothú i measc ceannairí agus bainisteoirí chun na spriocanna sin a bhaint amach.

Trí thionscnamh ‘an Aon Sláinte Amháin’, atá sínithe ag an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (WHO), an Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta (FAO) agus an Eagraíocht Dhomhanda um Shláinte Ainmhithe (OIE), tá comhaontú idirnáisiúnta ann gur gá gníomhaíocht a dhéanamh ar fud earnáil shláinte an duine agus na hearnála sláinte ainmhithe, na hearnála talmhaíochta agus na hearnála comhshaoil i gcoitinne má táthar chun dul i ngleic leis an mbagairt a ghabhann le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach ar an tsláinte phoiblí ar fud an domhain.

Ar leibhéal domhanda, réigiúnach agus náisiúnta, ní mór straitéisí agus bearta a chomhchuibhiú ar fud earnálacha éagsúla chun aghaidh a thabhairt ar dhúshlán na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach. Tá comhar idirearnálach domhanda ann ó bhí an bhliain 2010 ann. Ón uair sin i leith, tá gníomhartha tríthaobhacha curtha ar bun ag an Eagraíocht Dhomhanda um Shláinte Ainmhithe, an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte agus Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe chun straitéisí a chomhordú chun a chinntiú go leanann ábhair fhrithmhiocróbacha de bheith éifeachtúil agus go n-úsáidtear go freagrach iad.  Shínigh gach ceann de na gníomhaireachtaí sin tionscnamh domhanda ‘an Aon Sláinte Amháin’.

Ina theannta sin, tá cur chuige iomlánaíoch agus ilearnálach a chuimsíonn roinnt mhaith grúpaí á chur chun cinn ag an gCoimisiún Eorpach. Áirítear leo sin na hearnálacha seo a leanas: sláinte phoiblí, sábháilteacht bhia, sláinte agus leas ainmhithe, taighde agus nuálaíocht, an bhithshábháilteacht agus an comhshaol. D’fhorbair an tAontas Eorpach, ar leibhéal na Comhairle agus Pharlaimint na hEorpa araon, a Straitéis Comhphobail chun dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach ach aird a thabhairt do choincheap ‘an Aon Sláinte Amháin’.

Ar leibhéal náisiúnta, rinne an Príomhoifigeach Míochaine agus an Príomhoifigeach Tréidliachta sa Roinn Sláinte agus sa Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara faoi seach an Coiste Comhairleach Náisiúnta Idir-rannach um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach a bhunú sa bhliain 2014. Rinne siad amhlaidh mar chuid de thionscnamh an ‘Aon Sláinte Amháin’ agus chun dul chun cinn a dhéanamh ar chur chuige iomlánaíoch náisiúnta maidir le hoibriú le chéile chun a chinntiú go mbeidh fáil ann ar antaibheathaigh éifeachtacha sa todhchaí.  Tá an Coiste faoi chomhchathaoirleacht ag an bPríomhoifigeach Míochaine agus ag an bPríomhoifigeach Tréidliachta agus tá ról agus sainordú soiléir aige ar fud earnáil shláinte an duine agus na hearnála sláinte ainmhithe.  Tá an Coiste comhdhéanta d’ionadaithe ón dá Roinn lena mbaineann, ó ghníomhaireachtaí ábhartha de chuid Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS), ón nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil, ón Údarás Rialála Táirgí Sláinte, ó Údarás Sábháilteachta Bia na hÉireann agus ó ghrúpaí eile geallsealbhóirí tábhachtacha in earnáil shláinte an duine agus san earnáil sláinte ainmhithe.

Cad atá i gceist leis an bPlean Gníomhaíochta Domhanda 2015 ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte?

I mí na Bealtaine 2015, d’fhormheas toscairí ag an Tionól Domhanda Sláinte plean gníomhaíochta domhanda chun dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach, lena n-áirítear frithsheasmhacht in aghaidh antaibheathach, rud atá ar an treocht is géire ó thaobh frithsheasmhacht in aghaidh drugaí de.

Leagtar 5 Chuspóir Straitéiseacha amach sa phlean:

  1.        Feabhas a chur ar an bhfeasacht agus an tuiscint ar fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach;
  2.        Faireachas agus taighde a neartú;
  3.        An líon ionfhabhtuithe a laghdú;
  4.        Úsáid cógas frithmhiocróbach a bharrfheabhsú;
  5.        A chinntiú go ndéantar infheistíocht inbhuanaithe i ndul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach.

D’iarr an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte ar bhalltíortha a bpleananna gníomhaíochta náisiúnta féin um fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach a fhorbairt, ar pleananna iad a bheadh ag teacht leis an bPlean Gníomhaíochta Domhanda.

Cé na forbairtí eile atá ar bun ar leibhéal idirnáisiúnta i ndáil le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach?

I mí an Mheithimh 2016, ghlac an Chomhairle Eorpach sraith conclúidí maidir le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach faoin teideal ‘Na chéad chéimeanna eile faoi chur chuige ‘an Aon Sláinte Amháin’ chun frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach a chomhrac’.  D’iarr an Chomhairle ar na Ballstáit pleananna gníomhaíochta náisiúnta a fhorbairt i gcomhréir leis an bPlean Gníomhaíochta ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte.

I mí Mheán Fómhair 2016, ghlac Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe Dearbhú Polaitiúil maidir le Frithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach. Athdhearbhaíodh leis an Dearbhú sin gurb é an Plean Gníomhaíochta Domhanda um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte, mar aon lena chúig chuspóir straitéiseacha uileghabhálacha, an treoirphlean le haghaidh dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach. Athdhearbhaíodh sa Chomhthionól Ginearálta na gealltanais atá tugtha ag na tíortha pleananna gníomhaíochta náisiúnta a ullmhú bunaithe ar na cúig chuspóir straitéiseacha atá sa Phlean Gníomhaíochta ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte.

I mí an Mheithimh 2017, d’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach an dara plean gníomhaíochta um fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach uaidh, rud dar teideal ‘A European One Health Action Plan against Antimicrobial Resistance (AMR)’. Cuirtear sa dara plean gníomhaíochta sin leis an tiomantas polaitiúil agus leis na gníomhartha a baineadh amach leis an gcéad phlean gníomhaíochta ón Aontas Eorpach (2011-2016). Is é sprioc uileghabhálach an phlean nua éifeachtúlacht na n-ábhar frithmhiocróbach a chaomhnú ionas go mbeidh siad ina rogha éifeachtach cóireála galair do dhaoine agus d’ainmhithe amach anseo. Leagtar raon gníomhaíochtaí éagsúla amach sa phlean, agus iad miondealaithe faoi na trí cheannteideal straitéiseacha seo a leanas:

(1)        Réigiún dea-chleachtais a dhéanamh den Aontas Eorpach

(2)        Borradh a chur faoi thaighde, faoi fhorbairt agus faoi nuálaíocht ar mhaithe le leathadh na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach a rialú ar bhealach níos fearr

(3)        Treisiú leis an ról atá ag an Aontas Eorpach ar leibhéal domhanda maidir le gníomhartha a bhrú chun cinn chun dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach faoi chur chuige ‘an Aon Sláinte Amháin’

Soláthraítear leis an bPlean ‘creat le haghaidh gníomhaíocht leanúnach, chomhleanúnach agus níos fairsinge chun dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach.

Is é Plean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach an fhreagairt ó Éirinn d’éilimh idirnáisiúnta chun plean gníomhaíochta ilearnálach a ullmhú chun dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach.  Tá Éire lántiomanta d’aghaidh a thabhairt ar réiteach a fháil ar fhadhb na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach agus tá sí lánghafa san obair sin.  Leanfaimid de dhul i mbun comhair ar leibhéal idirnáisiúnta, AE agus náisiúnta chun na críche sin.