Preasráitis

Seolann an tAire Byrne Cóid Chleachtais nua le haghaidh bia agus deochanna neamh-mheisciúla a fhógairt agus a mhargú

Rinne Catherine Byrne TD, an tAire Stáit le freagracht as Cur Chun Cinn na Sláinte, Cóid Chleachtais dheonacha nua a fhoilsiú inniu (Dé Céadaoin) le haghaidh bia agus deochanna neamh-mheisciúla a fhógairt agus a mhargú.

Comhaontaíodh na Cóid leis an tionscal bia agus is é an cuspóir atá leo a chinntiú go ndéanfar bianna atá ar mhórán saille, salainn agus siúcra a mhargú ar bhealach freagrach. Aidhm ar leith atá leis na Cóid is ea a chinntiú nach mbeidh leanaí neamhchosanta ar mhargaíocht, fógraíocht nó urraíocht mhíchuí i ndáil leis na cineálacha táirgí bia agus dí sin agus a chinntiú ag an am céanna go gcuirfear roghanna sláintiúla bia chun cinn go gníomhach.

Dúirt an tAire Byrne, “Fáiltím roimh na Cóid seo agus ba mhaith liom aitheantas a thabhairt don chur chuige comhoibríoch a ghlac grúpa geallsealbhóirí i leith iad a fhorbairt. Chuimsigh an grúpa sin ionadaithe ón tionscal bia, ón earnáil fógraíochta, ó ghníomhaireachtaí reachtúla agus ó Ranna Stáit difriúla.  Is é an aidhm atá leis na Cóid laghdú a dhéanamh ar a mhéid a bhíonn an pobal i gcoitinne, go háirithe leanaí, neamhchosanta ar bhianna atá ar mhórán saille, salainn agus siúcra. Is é sin le rá, tá sé mar chuspóir leo laghdú a dhéanamh ar a neamhchosanta a bhíonn leanaí ar bhianna míshláintiúla. Is féidir a fheiceáil go soiléir sna Treoirlínte maidir le Bia Sláintiúil agus i bPirimid an Bhia gur cineálacha bia agus dí iad sin nár cheart a ithe nó a ól ach uair nó dhó ar a mhéad in aghaidh na seachtaine. Ar mhaithe lena sláinte, níor cheart do dhaoine bianna den sórt sin a ithe gach lá. Ní thacaítear leis an teachtaireacht sin go cuí, áfach, sa timpeallacht bia reatha. Is gá é sin a athrú, agus beidh na Cóid ina gcabhair maidir leis an athrú sin a chothú.”

Dúirt an tAire freisin, “A bhuí leis na Cóid Chleachtais seo, tá deis againn daoine a chur ó roghanna míshláintiúla bia ar féidir leo cur le drochshláinte, le róthroime agus murtall agus le galar ainsealach.  Rud tábhachtach, aithnítear sna Cóid Chleachtais an ról atá ag na hearnálacha bia agus miondíola maidir le bia sláintiúil a chur chun cinn go gníomhach, amhail daoine a spreagadh tuilleadh torthaí agus glasraí a ithe.”

Ag labhairt dó faoi na Cóid Chleachtais, dúirt Simon Harris, an tAire Sláinte:  “Tá bia sláintiúil ar cheann de na príomhthéamaí dár bhfeachtas Éire Shláintiúil 2018, áit a bhfuiltear ag tabhairt spreagadh do dhaoine athruithe simplí a dhéanamh chun feabhas a chur ar a sláinte. Áirítear leis na hathruithe sin tuilleadh uisce a ól, tuilleadh torthaí agus glasraí a ithe, agus srian a chur lena mhinice a itheann siad bianna atá ar mhórán saille, siúcra agus salainn. Tá sé tábhachtach dár sláinte, sa ghearrthéarma agus san fhadtéarma araon, go dtosóimid go léir ar na hathruithe sin a dhéanamh má táimid chun tír níos sláintiúla a bhaint amach. Mar sin, fáiltím roimh an tús maith atá curtha againn inniu leis an gcomhaontú agus an tiomantas nua seo, agus molaim na hearnálacha bia agus miondíola as a n-ainm a chur leis na Cóid.

“Tá ár gcomhairle maidir le bia sláintiúil leagtha amach go soiléir inár dtreoirlínte agus i bpirimid an bhia. Is é an aidhm atá lenár bhfeachtas START tacú le tuismitheoirí dea-nósanna stíl maireachtála a chothú, agus tugtar cuid mhór comhairle agus leideanna ann do thuismitheoirí maidir le conas is féidir leo béilí níos sláintiúla a ithe mar theaghlach.  Mar sin féin, is gá dúinn leanúint le hobair le gach earnáil, lena n-áirítear an tionscal bia, ionas go mbeidh an rogha shláintiúil ar an rogha is fusa do gach teaghlach i ngach pobal.”

Is iad na Cóid Chleachtais an toradh ar an gcomhar agus ar an gcomhoibriú atá ar bun le 15 mhí anuas le hearnálacha éagsúla, lena n-áirítear Cónaidhm Ghnólachtaí agus Fhostóirí na hÉireann, Food Drink Ireland, Miondíol Éireann, Comhairle Deochanna na hÉireann, Údarás Craolacháin na hÉireann, Údarás Caighdeáin Fógraíochta na hÉireann, Cumann Lucht Fógraíochta in Éirinn, Institiúid na gCleachtóirí Fógraíochta in Éirinn, Údarás Sábháilteachta Bia na hÉireann, Biaslán, Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte, an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara agus an Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige.  Bhí an grúpa faoi chathaoirleacht ag an Ollamh Alan Reilly, iar-Phríomhfheidhmeannach ar Údarás Sábháilteachta Bia na hÉireann. Chomhaontaigh gach ceann de na geallsealbhóirí leis na cóid.

Chomhaontaigh siad freisin tacaíocht a thabhairt d’aon eagraíocht, aon ghníomhaireacht nó aon oibreoir seirbhíse eile ar mhaith leo glacadh leis an gcomhaontú seo agus é a urramú.

Tá cuid mhór impleachtaí ag na Cóid dúinn in Éirinn:

  • Tá ag Éirinn an chéad chomhaontú riamh dá cuid i ndáil le bia a fhógairt, a mhargú agus a urrú sna meáin neamhchraolta
  • Chomhaontaigh na gníomhaireachtaí, den chéad uair riamh, leas a bhaint as samhail d’aosaigh lena gcinntear comhdhéanamh na gcothaitheach i mbia (Samhail um Próifíliú Cothaitheach) le haghaidh bia atá ar mhórán saille, siúcra agus salainn a rangú
  • Chomhaontaigh na gníomhaireachtaí difriúla rátaí éagsúla laghdaithe a dhéanamh ar a mhéid a dhéanann siad bia atá ar mhórán saille, siúcra agus salainn a fhógairt, a mhargú agus a urrú.  Is é an toradh a bheidh ar an méid sin go laghdófar go suntasach a neamhchosanta a bhíonn leanaí agus aosaigh ar bhia atá ar mhórán saille, siúcra agus salainn i roinnt suíomhanna difriúla, lena n-áirítear lasmuigh den teach, sna meáin chlóite, i bpictiúrlanna agus san earnáil oideachais
  • Chomhaontaigh Miondíol Éireann méadú a dhéanamh ar a mhéid a chuireann sí roghanna sláintiúla chun cinn (trí shuíomh táirgí agus trí phromóisin i siopaí)

Nótaí don Eagarthóir

Fógraíocht agus Margaíocht Bia agus Deochanna Neamh-mheisciúla, lena n-áirítear Urraíocht agus Suíomh Táirgí Miondíola, sna Meáin Neamhchraolta: Cóid Chleachtais Dheonacha

An Feachtas Éire Shláintiúil 2018
Rinne an Taoiseach Éire Shláintiúil 2018 a sheoladh an 6 Eanáir. Is feachtas nua cumarsáide agus rannpháirtíochta saoránach é. Dírítear ar thrí phríomhthéama san fheachtas – Bia Sláintiúil, Gníomhaíocht Fhisiciúil agus Folláine Mheabhrach – agus is é an aidhm atá leis daoine a spreagadh athruithe dearfacha a dhéanamh chun a sláinte fhisiciúil agus a meabhairshláinte a fheabhsú, mar aon le tacaíocht agus faisnéis a chur ar fáil chun cabhrú le daoine na roghanna sin a dhéanamh.  Is féidir tuilleadh faisnéise a fháil ag gov.ie/healthyireland.

Faisnéis faoin mBeartas agus an Plean Gníomhaíochta Náisiúnta maidir le Murtall
Rinne an tAire Sláinte Beartas agus Plean Gníomhaíochta maidir le Murtall a sheoladh i mí Mheán Fómhair 2016. Cuimsítear leis an mbeartas náisiúnta an tréimhse suas go dtí an bhliain 2025 agus is é an aidhm atá leis treochtaí murtaill a aisiompú, aimhréidheanna sláinte a chosc agus an t-ualach foriomlán a laghdú do dhaoine aonair, do theaghlaigh, don chóras sláinte agus don phobal agus don gheilleagar i gcoitinne. Aithníodh sa bheartas go bhfuil ról ag gach earnáil den tsochaí in ualach an mhurtaill a laghdú.

Leagadh síos sa Bheartas maidir le Murtall ‘Deich gCéim chun Tosaigh’ a ghlacfaí chun róthroime agus murtall a chosc. Tá roinnt gníomhartha leagtha amach faoi gach céim, agus roinnt díobh sainaitheanta lena gcur chun feidhme go luath. Is é seo a leanas an scéal maidir le roinnt de na gníomhartha sin:

  • Chuir an Roinn Grúpa Maoirseachta ar Chur Chun Feidhme an Bheartais maidir le Murtall ar bun. Tá an Grúpa Maoirseachta faoi chathaoirleacht ag an Roinn Sláinte agus cuimsíonn sé ionadaithe ó na Ranna agus na Gníomhaireachtaí seo a leanas: an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara; an Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige; an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí; an Roinn Oideachais agus Scileanna; an Roinn Tithíochta, Pleanála agus Rialtais Áitiúil; Coláiste na hOllscoile, Corcaigh; Údarás Sábháilteachta Bia na hÉireann; Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte, lena n-áirítear an Ceannaire Cliniciúil Náisiúnta um Murtall; agus Biaslán.  Bunaíodh dhá fhoghrúpa, a dhíríonn ar Bhia Sláintiúil agus ar Athmhúnlú Bia faoi seach, agus tá siad i mbun oibre faoi láthair.
  • D’fhógair an tAire Airgeadais i mBuiséad 2018 go dtabharfaí cáin siúcra isteach ar dheochanna siúcraithe. Is é an cuspóir beartais atá leis an tobhach sin laghdú a dhéanamh ar rátaí murtaill agus ar rátaí meatha fiacla, go háirithe i measc daoine óga.
  • Seoladh feachtas nua um murtall i measc leanaí i mí na Samhna 2017, rud a d’fhorbair an Roinn Sláinte, Biaslán agus Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte. Is é an aidhm atá leis an bhfeachtas START spreagadh, cumhacht agus tacaíocht a thabhairt do thuismitheoirí ionas gur féidir leo nósanna sláintiúla stíl maireachtála a chothú sa teaghlach ar mhaithe le murtall i measc leanaí a chosc.
  • Rinneadh Treoirlínte nua maidir le Bia Sláintiúil, Pirimid an Bhia agus acmhainní tacaíochta a fhoilsiú, a scaipeadh agus a chur i láthair cheana féin sa bhliain 2017. Scaipeadh na Treoirlínte nua ar gach bunscoil agus iar-bhunscoil níos luaithe an mhí seo freisin.  Táthar ag obair anois chun Treoirlínte maidir le Bia Sláintiúil a fhorbairt do leanaí idir 1 bhliain d’aois agus 5 bliana d’aois.
  • Forbraíodh Caighdeáin Chothaithe nua do scoileanna freisin, áit a bhfuiltear ag díriú ar dtús ar chláir bhéilí scoile atá á gcistiú ag an Roinn Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí. Rinne an tAire Sláinte, an tAire Oideachais agus Scileanna agus an tAire Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí na Caighdeáin Chothaithe sin a sheoladh i mí Mheán Fómhair 2017. Trí na Caighdeáin sin a fhorbairt agus a chur chun feidhme, táthar ag comhlíonadh gealltanas atá tugtha sa Phlean Gníomhaíochta DEIS agus sa Bheartas maidir le Murtall.
  • A bhuí le forbairtí eile a dhéanfaidh Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte trí chlár nua um Bia Sláintiúil, Maireachtáil Ghníomhach, tacófar leis an obair atá ar siúl san earnáil oideachais agus leis an obair sin atá ar siúl ag tuismitheoirí, ag teaghlaigh agus ag pobail chun cur chuige níos comhordaithe a ghlacadh i leith murtall i measc leanaí a chosc agus luath-idirghabháil a dhéanamh air.