Preasráitis

Réitítear le cinneadh ón Rialtas an bealach le haghaidh thosach feidhme Chodanna 2 agus 3 den Acht um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh, 2015

Réitítear le cinneadh ón Rialtas an bealach le haghaidh thosach feidhme Chodanna 2 agus 3 den Acht um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh, 2015

Tá súil ag an Aire Harris go mbeidh sé in ann Codanna 2 agus 3 den Acht um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh a thosú san fhómhar

Chuir Simon Harris, an tAire Sláinte, fáilte roimh an gcinneadh ón Rialtas inné (Déardaoin an 5 Iúil) foilsiú an Bhille um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh (Leasú), 2018, a cheadú. Fágann sé sin go mbeifear in ann an Bille a leagan faoi bhráid an Oireachtais an tseachtain seo chugainn. Is é an cuspóir sonrach leis an mBille Leasaitheach sin earráid chló agus theicniúil atá san Acht um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh, 2015, a cheartú. Is ceartú é sin lena n-éascófar tosach feidhme Chodanna 2 agus 3 den Acht ina dhiaidh sin.

Achtaíodh an tAcht um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh, 2015, chun an dlí teaghlaigh a nuachóiriú ar bhealach ina dtugtar aird ar fhíorstaid an tsaoil teaghlaigh chomhaimseartha in Éirinn agus chun freastal ar na riachtanais atá ag leanaí i gcineálacha teaghlaigh éagsúla. Tá Codanna 2 agus 3 ina ngnéithe lárnacha den Acht. Tagann siad faoi fhreagracht an Aire Sláinte agus pléitear iontu leis na cearta atá ag leanaí a coimpríodh trí úsáid a bhaint as suthanna nó gaiméití deontóra.

Foráiltear do na cearta sin i gCodanna 2 agus 3 den Acht ar na bealaí seo a leanas:
·        tuismíocht dhlíthiúil leanaí deontóir-ghinte a shoiléiriú;
·        a chinntiú gurb amhlaidh, maidir leis na páirtithe uile i ngnáthamh atáirgthe dhaonna dheontóir-chuidithe, gur thug siad a dtoiliú agus go bhfuil siad ar an eolas faoina gcearta agus faoina bhfreagrachtaí;
·        seasamh leis an gceart atá ag an leanbh deontóir-ghinte chun faisnéis a bheith aige/aici faoina f(h)éiniúlacht ghéiniteach, ar ceart é a leagtar síos i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe um Chearta an Linbh.

Seasfar leis an gceart sin trí chosc a chur ar dheonú gaiméití agus suthanna gan ainm agus trí Chlár Náisiúnta de Dhaoine Deontóir-Ghinte a bhunú. Leis an gClár, cumasófar do leanbh deontóir-ghinte, a luaithe a bhaineann sé/sí 18 mbliana amach, rochtain a fháil ar fhaisnéis phearsanta “sainaitheantais” faoin deontóir iomchuí agus faoi aon siblíní géiniteacha deontóir-ghinte atá aige/aici agus, dá mba mhian leis/léi déanamh amhlaidh, féachaint le teagmháil a dhéanamh leis na daoine sin.

“Tháinig staid nua chun cinn as an teicneolaíocht atáirgthe dhaonna chuidithe agus ní mór dlí na hÉireann a oiriúnú chun na hathruithe sin a léiriú. Tugtar le Codanna 2 agus 3 den Acht um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh, 2015, soiléire a bhfuil géarghá léi ina leith sin. Is é an aidhm atá leo seasamh leis na cearta atá ag na daoine is leochailí in aon ghnáthamh atáirgthe dhaonna dheontóir-chuidithe, is iad sin, na leanaí,” a dúirt an tAire Harris.

CRÍOCH

Nótaí d’Eagarthóirí

Tuismíocht leanaí deontóir-ghinte a shoiléiriú
Is iad a bheidh i dtuismitheoirí aon linbh a rugadh de bhun gnáthamh atáirgthe dhaonna dheontóir-chuidithe ná an mháthair – i.e. an bhean a shaolaigh an leanbh – agus, nuair is infheidhme, céile, páirtnéir sibhialta nó comhchónaitheoir na máthar, faoi réir thoiliú na beirte lena mbaineann. Maidir le duine ar tuismitheoir é/í faoin alt sin, beidh na cearta tuismitheora uile aige/aici agus beidh na dualgais tuismitheora uile air/uirthi i leith an linbh. Ní tuismitheoir an linbh a bheidh i ndeontóir aon ghaiméite nó sutha a úsáideadh sa ghnáthamh atáirgthe dhaonna dheontóir-chuidithe. Ní bheidh aon chearta tuismitheora ag an deontóir agus ní bheidh aon dualgais tuismitheora air/uirthi i leith an linbh ach oiread.

Deireadh a chur le hanaithnideacht deontóirí
Gach duine a dheonaíonn speirm, uibheacha (úicítí) nó suth lena n-úsáid i ngnáthamh atáirgthe dhaonna dheontóir-chuidithe tar éis an dáta tosach feidhme, ní mór dóibh toiliú a thabhairt lena bhfaisnéis phearsanta a thaifeadadh ar an gClár Náisiúnta de Dhaoine Deontóir-Ghinte.

An Clár Náisiúnta de Dhaoine Deontóir-Ghinte
Chun seasamh leis na cearta atá ag leanaí deontóir-ghinte chun rochtain a fháil ar fhaisnéis faoina n-oidhreacht ghéiniteach, foráiltear le Cuid 3 den Acht um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh, 2015, don Chlár Náisiúnta de Dhaoine Deontóir-Ghinte a bhunú. Is é a bheidh sa Chlár sin sonraí faoin deontóir iomchuí, faoi na tuismitheoirí beartaithe agus faoin leanbh a rugadh de thoradh gnáthamh atáirgthe dhaonna dheontóir-chuidithe a rinneadh in Éirinn. Faoin Acht, féadfaidh leanbh deontóir-ghinte, a luaithe a bhaineann sé/sí 18 mbliana amach, ainm, dáta breithe agus sonraí teagmhála an deontóra iomchuí atá sa Chlár Náisiúnta de Dhaoine Deontóir-Ghinte a iarraidh ón Aire Sláinte.

Dearbhuithe siarghabhálacha tuismíochta
Is é atá in ailt 20 go 23 den Acht um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh, 2015, forálacha lena gceadaítear do thuismitheoirí aon linbh dheontóir-ghinte iarratas a dhéanamh chuig an gCúirt Dúiche nó chuig an gCúirt Chuarda ar dhearbhú tuismíochta i leith leanbh a rugadh in Éirinn de thoradh gnáthamh atáirgthe dhaonna dheontóir-chuidithe a rinneadh laistigh den Stát agus lasmuigh de araon roimh thosach feidhme Chodanna 2 agus 3 den Acht, faoi réir coinníollacha áirithe.

An Bille um Atáirgeadh Daonna Cuidithe
Baineann an tAcht um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh go sonrach le gnáthaimh inarb ionann an mháthair bheartaithe agus an mháthair bhreithe. Dá bhrí sin, ní thagann máthairionadaíocht faoin Acht sin.

Tá forálacha a bhaineann le máthairionadaíocht a rialáil ar áireamh i gCuid 6 de Scéim Ghinearálta an Bhille um Atáirgeadh Daonna Cuidithe, 2017.

Ba i mí Dheireadh Fómhair anuraidh a cheadaigh an Rialtas dréachtú an Bhille um atáirgeadh daonna cuidithe agus réimsí gaolmhara taighde, a bheidh bunaithe ar an Scéim Ghinearálta fhoilsithe. Tá oifigigh sa Roinn Sláinte ag obair le hOifig an Ard-Aighne maidir leis an mBille sin a dhréachtú.

Tá an Scéim Ghinearálta foilsithe ar shuíomh Gréasáin na Roinne Sláinte. Tá an Comhchoiste um Shláinte ag déanamh athbhreithniú ar Scéim Ghinearálta an Bhille um Atáirgeadh Daonna Cuidithe, 2017, faoi láthair mar chuid den phróiseas grinnscrúdúcháin réamhreachtaigh, a tosaíodh i mí Eanáir i mbliana.