Preasráitis

Leithdháileann an Roinn Sláinte €7 milliún le haghaidh bearta um fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach agus ionfhabhtuithe a chosc agus a rialú

D’fháiltigh Simon Harris TD, an tAire Sláinte, inniu roimh leithdháileadh €7 milliún le haghaidh bearta um fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach sa tseirbhís sláinte.

Dúirt an tAire Harris go n-úsáidfí an cistiú le haghaidh foirne um ionfhabhtuithe a chosc agus a rialú in ospidéil ghéarmhíochaine agus i dtimpeallachtaí cúram pobail araon sa bhliain 2019. Áirítear leis an bhfigiúr sin €2 mhilliún a leithdháileadh sa bhliain 2018 agus €5 mhilliún sa bhreis atá á leithdháileadh don bhliain 2019.

Dúirt an tAire Harris: “Tá ríméad orm an infheistíocht spriocdhírithe shuntasach seo a fhógairt, rud lena gcuirfear feabhas ar acmhainn ár gcórais sláinte poiblí chun dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach agus le hionfhabhtuithe atá bainteach le cúram sláinte, lena n-áirítear tarbhfhríd CPE.

“Is céim shuntasach ar aghaidh í sin i dtreo cistiú a chur ar fáil dár bhfoirne um ionfhabhtuithe a rialú in ospidéil agus i dtimpeallachtaí cúram pobail.”

Dúirt sé ina dhiaidh sin: “Tá a cion féin á déanamh ag Éirinn i ndul i ngleic le bagairt dhomhanda na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach inár seirbhísí sláinte féin agus i seirbhísí sláinte ar fud an domhain. Mar atá curtha in iúl os ard ag an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte, sainchúram práinneach is ea bainistiú a dhéanamh ar ghéarchéim na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach agus is é sin an rud atá á dhéanamh ag an Rialtas. Táimid ag tógáil foirne um ionfhabhtuithe a chosc agus a rialú in ospidéil agus sa phobal araon chun leathadh ionfhabhtuithe agus galar a laghdú, chun feabhas a chur ar fhaireachas, agus chun an úsáid is fearr is féidir a bhaint as ábhair fhrithmhiocróbacha, amhail antaibheathaigh.”

Ag teacht sna sála ar chur i bhfeidhm an Phlean Éigeandála Sláinte Poiblí an 25 Deireadh Fómhair 2017, rinne an tAire Harris an Fhoireann Náisiúnta Éigeandála Sláinte Poiblí (an Fhoireann) a thionól mar fhreagairt sláinte poiblí do CPE in Éirinn.

Tá sé mar chuspóir ag an bhFoireann comhairle, treoir, tacaíocht agus treo a sholáthar maidir le faireachas agus bainistiú a dhéanamh ar CPE ar leibhéal náisiúnta.

Le hocht mí dhéag anuas, táthar ag cur roinnt bearta i bhfeidhm. Leanfaidh an Roinn Sláinte agus Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) le hobair i ndlúthchomhar lena chéile ina leith.

Dúirt an Dr Tony Holohan, an Príomhoifigeach Míochaine, a rinne cathaoirleacht ar an bhFoireann: “D’fhéach an Fhoireann le straitéis a fhorbairt agus a chur chun feidhme chun CPE a rialú. Tá áthas orm a rá go bhfuil an-dul chun cinn déanta againn ar mhaoirseacht a dhéanamh ar fhreagairt an chórais sláinte do CPE.

“Baineann ríthábhacht leis an gcistiú seo chun go mbeifear in ann freagairt inbhuanaithe a chinntiú in Éirinn d’ionfhabhtuithe atá bainteach le cúram sláinte agus d’orgánaigh atá frithsheasmhach in aghaidh antaibheathach, baictéir CPE san áireamh.”

Fud fad a cuid oibre ar an tsaincheist seo, tá an Fhoireann ag cur socruithe láidre rialachais chun feidhme in FSS i dtaca le hionfhabhtuithe atá bainteach le cúram sláinte agus le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach. Chomh maith leis sin, bhrúigh an Fhoireann faireachas breisithe chun cinn ar ionfhabhtuithe atá bainteach le cúram sláinte agus mhéadaigh sí an acmhainn atá ann sa chóras le haghaidh déileáil leis na dúshláin atá bainteach leis na bagairtí sin.

D’fhorbair an Sainghrúpa ar thionóil an Fhoireann é a lán doiciméid treorach. Sna doiciméid sin, tugtar comhairle shaineolaíoch d’ospidéil agus do na seirbhísí cúram sláinte pobail maidir le gníomhartha ba cheart a dhéanamh i dtaca le scagthástáil in aghaidh CPE agus le leathadh CPE a rialú.

Díreofar sa chéad chéim eile den obair ar an gcur chun feidhme ag FSS agus ar bhearta a chur i bhfeidhm a bhfuil mar aidhm leo aghaidh a thabhairt ar CPE agus ar ionfhabhtuithe eile atá bainteach le cúram sláinte.

Cé go bhfuil méadú beag tagtha ar an líon othar nua a ndiagnóisítear go bhfuil CPE orthu, is féidir an méadú sin a chur síos don mhéadú suntasach atá tagtha ar ghníomhaíocht scagthástála le bliain anuas. Trí níos mó othar a scagthástáil agus a dhiagnóisiú, is féidir linn a chinntiú go ndéanfar othair a bhfuil CPE orthu a bhainistiú ar bhealach níos éifeachtaí inár n-ospidéil, rud a laghdóidh an tionchar atá ag CPE ar othair eile.

Trí obair na Foirne, chuir ospidéil feabhas suntasach ar a ngníomhaíochtaí scagthástála. Táthar ag baint an-leas as an bhfaisnéis bhreise scagthástála sin chun cur ar chumas na Foirne cinntí eolacha a dhéanamh ar bhainistíocht CPE.

Dúirt Marita Kinsella, Stiúrthóir nuacheaptha na hOifige Náisiúnta um Shábháilteacht Othar: “Dúshlán suntasach do leigheas agus don tsochaí ina hiomláine is ea frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach. Cuid dhílis de shábháilteacht othar is ea ionfhabhtuithe a chosc agus bainistiú cuí a dhéanamh i gcásanna ina dtagann ionfhabhtuithe chun cinn.”
Rachaidh an infheistíocht sin chun tairbhe do dhul chun cinn a dhéanamh ar na gníomhartha straitéiseacha atá leagtha amach i bPlean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach 2017-2020.

CRÍOCH

Nótaí don Eagarthóir

Cad is AMR ann?
Ciallaíonn AMR ‘Frithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach’. Is ionann ábhair fhrithmhiocróbacha, amhail antaibheathaigh, agus cógais a úsáidtear chun cóireáil a chur in aghaidh ionfhabhtuithe agus iad a chosc. Is bunriachtanais iad i sláinte an duine agus i sláinte ainmhithe. Tarlaíonn frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach nuair nach bhfuil ábhar frithmhiocróbach a bhí éifeachtach roimhe sin ina n-ábhar éifeachtach a thuilleadh le haghaidh cóireáil a chur in aghaidh ionfhabhtú a raibh miocrorgánach nó baictéir, fungais nó víris (frídí) mar chúis leis.

Is é atá i bhforbairt na frithsheasmhachta ná feiniméan nádúrtha a tharlaíonn nuair a úsáidtear ábhair fhrithmhiocróbacha chun cóireáil a chur in aghaidh galair. Is é atá san fhadhb i láthair na huaire ná an líon rí-ard ábhar frithmhiocróbach a bhítear ag úsáid ar fud an domhain i ndaoine agus in ainmhithe. Tá sé sin ina chúis le méaduithe suntasacha i ráta forbartha na frithsheasmhachta. Is é an toradh atá air sin ná go n-éiríonn sé níos doilí cóireáil a chur in aghaidh ionfhabhtuithe coitianta agus go dtagann ‘tarbhfhrídí’ nó frídí frithsheasmhacha chun cinn.

Cén tionchar domhanda atá ag frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach?
Chuir an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte in iúl gurb ionann frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach agus “géarchéim nach mór a bhainistiú go fíorphráinneach”. Mura dtugann an domhan aghaidh ar an riosca sin, meastar gurb amhlaidh, faoin mbliain 2050, go mbeidh frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach ina cúis le 10 milliún bás gach bliain (níos mó ná an líon básanna a mbíonn ailse mar chúis leo faoi láthair). Chomh maith leis sin, cosnóidh sí USD$100 trilliún ó thaobh táirgeacht dhomhanda chaillte de. Ar na cúiseanna sin, táthar ag tabhairt aird ar fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach anois ar na leibhéil is airde (na Náisiúin Aontaithe, an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte, an Eagraíocht Dhomhanda um Shláinte Ainmhithe, an Coimisiún Eorpach).

Cad is an Plean Gníomhaíochta Náisiúnta um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach (iNAP) ann?
Is é aidhm Phlean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach 2017-2020 ná beartais agus gníomhartha a chur chun feidhme chun faireachán a dhéanamh ar fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach agus í a chosc agus a chomhrac ar fud na hearnála sláinte, na hearnála talmhaíochta agus na hearnála comhshaoil. Chun forbairt agus leathadh na miocrorgánach frithsheasmhach a chosc, baineann ríthábhacht le laghdú a dhéanamh ar an úsáid mhíchuí a bhaintear as cógais fhrithmhiocróbacha agus le hionfhabhtuithe a chosc.

I bPlean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach 2017-2020, tugtar forbhreathnú don earnáil sláinte, don earnáil talmhaíochta agus don earnáil comhshaoil. Léirítear ann idirghabhálacha straitéiseacha tábhachtacha le haghaidh dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach ar fud na dtrí earnáil, ar aon dul le ceanglais na hEagraíochta Domhanda Sláinte. Tá na hidirghabhálacha sin mar fhianaise ar an tiomantas atá ag Éirinn do chur chuige ‘an Aon Sláinte Amháin’ a fhorbairt agus a chur chun feidhme ar bhonn iomlánaíoch agus trasearnála i leith fhadhb na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach.

Cé na haidhmeanna atá leis an bPlean Gníomhaíochta Náisiúnta um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach?
Is é sprioc fhoriomlán Phlean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach 2017-2020 (iNAP) ná a chinntiú, ar feadh na tréimhse is faide is féidir, go mbeidh roghanna éifeachtacha cóireála antaibheathach ar fáil do dhaoine agus d’ainmhithe, agus cógais ann a bhíonn dearbhaithe ó thaobh cáilíochta de, a úsáidtear ar bhealach freagrach agus a bhíonn inrochtana ag gach duine a mbíonn gá acu leo.

Rud ba shonraí fós, is iad seo na haidhmeanna atá le Plean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach 2017-2020:
•        Feabhas a chur ar an bhfeasacht agus an tuiscint ar fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach trí fheachtais faisnéise, oideachas, faisnéis agus sonraí a sholáthar
•        Faireachas ar fhrithsheasmhacht in aghaidh antaibheathach agus an úsáid antaibheathach a bhreisiú trí chórais faireachais lena gcabhraítear le caighdeánú bailiú sonraí, nascadh sonraí agus comhroinnt faisnéis fíor-ama a mhéadú
•        Leathadh ionfhabhtuithe a laghdú trí bhearta um ionfhabhtuithe agus galair a chosc agus a rialú, lena n-áirítear treoirlínte agus caighdeáin náisiúnta maidir le cleachtais sláinteachais agus bithshlándála
•        Úsáid antaibheathach a bharrfheabhsú i sláinte an duine agus i sláinte ainmhithe trí chláir um maoirseacht ar úsáid ábhar frithmhiocróbach a fhorbairt agus a chur chun feidhme, cleachtais stuama oideasaithe a chur chun cinn, agus rochtain a thabhairt ar dhiagnóisic thapa
•        Taighde agus infheistíocht inbhuanaithe a chur chun cinn i gcógais nua, in uirlisí diagnóiseacha, i vacsaíní agus in idirghabhálacha eile trí na costais inmheasta a bhaineann le hionfhabhtuithe atá bainteach le cúram sláinte agus frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach a thomhas, trí dheiseanna taighde a shainaithint, agus trí obair i gcomhar le geallsealbhóirí tábhachtacha chun uirlisí malartacha cóireála a fhorbairt in aghaidh galar.

Cén áit ar féidir liom an Plean Gníomhaíochta Náisiúnta um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach a rochtain?
Tá an Plean Gníomhaíochta Náisiúnta um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach ar fáil ar líne ar shuíomh Gréasáin na Roinne Sláinte agus ar shuíomh Gréasáin na Roinne Talmhaíochta, Bia agus Mara.

Cad is ábhair fhrithmhiocróbacha ann? Cé na hantaibheathaigh a dtéann frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach i bhfeidhm orthu?
Is é is ábhar frithmhiocróbach ann ná cógas lena maraítear miocrorgánaigh (frídí) nó lena gcuirtear stop orthu fás. Is féidir leo sin a bheith ina mbaictéir, ina víris nó ina bhfungais. Go háirithe, baintear úsáid as antaibheathaigh chun cóireáil a chur in aghaidh ionfhabhtuithe a bhfuil baictéir mar chúis leo.  Baintear úsáid as ábhair fhrithmhiocróbacha chun cóireáil a chur in aghaidh ionfhabhtuithe i ndaoine agus in ainmhithe araon. Dá mhéad a úsáidtear iad is amhlaidh is mó a oiriúnaíonn agus a athraíonn na frídí is cúis leis an ionfhabhtú ar bhealach a fhágann go bhfuil siad frithsheasmhach agus, dá bhrí sin, nach féidir leis an ábhar frithmhiocróbach iad a ionsaí a thuilleadh.  Tugtar frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach nó antaibheathach air sin.  Ní oibreoidh an t-ábhar frithmhiocróbach ná an t-antaibheathach an chéad uair eile a úsáidtear é chun cóireáil a chur in aghaidh na fríde frithsheasmhaí. D’fhéadfadh go rachfaí i bhfeidhm ar gach antaibheathach/ábhar frithmhiocróbach.

Cad is féidir liomsa, mar dhuine den phobal, a dhéanamh chun cabhrú le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach a theorannú?
Ceann de na bealaí is fearr is féidir frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach a chosc is ea an gá le hantaibheathaigh a sheachaint ar an gcéad dul síos. Is féidir le duine déanamh amhlaidh trí chúram a thabhairt dá s(h)láinte ghinearálta ó thaobh réim bia agus aclaíochta de, trí dhea-shláinteachas láimhe a bheith aige/aici agus trí na vacsaínithe cuí a fháil. Féach www.hse.ie/handhygiene aguswww.immunisation.ie chun tuilleadh faisnéise a fháil

Ní bhíonn antaibheathaigh éifeachtach ach amháin i gcás ionfhabhtuithe baictéaracha. Má theastaíonn uait antaibheathaigh a thógáil, déan cinnte de go gcloíonn tú leis an gcomhairle ó do dhochtúir nó ó do chógaiseoir maidir le cá mhéad ba cheart duit a thógáil agus cá fhad ba cheart duit é a thógáil. Léigh an lipéad agus aon bhileog faisnéise a sholáthraítear leis an antaibheathach.

Cad is ionfhabhtuithe atá bainteach le cúram sláinte ann?
Is ionann ionfhabhtú atá bainteach le cúram sláinte agus ionfhabhtú a fhaightear tar éis úsáid a bhaint as seirbhís cúram sláinte agus atá bainteach leis an tseirbhís cúram sláinte. Cé gur minice a tharlaíonn sé sin tar éis cóireáil san ospidéal, tarlaíonn sé freisin tar éis cóireáil i gclinicí othar seachtrach, i dtithe altranais agus i dtimpeallachtaí eile cúram sláinte. Tugtar “ionfhabhtuithe atá faighte san ospidéal” freisin ar ionfhabhtuithe atá bainteach le cúram sláinte agus ar tolgadh san ospidéal iad.

Cad a d’fhéadfadh a tharlú má ligtear do fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach leanúint ar aghaidh ag fás?
Má ligtear do fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach leanúint ar aghaidh gan idirghabháil, éireoidh ár n-ábhair fhrithmhiocróbacha níos neamhéifeachtaí le himeacht ama. Is é an toradh a bheidh air sin ná go mbeidh sé níos doilí, níos am-ídithí agus níos costasaí cóireáil a chur in aghaidh ionfhabhtuithe. Ó na 1940í i leith, tá ag éirí le cógais fhrithmhiocróbacha na rátaí báis a bhfuil galair thógálacha mar chúis leo a laghdú go mór. Tá siad ag cosaint ar aimhréidheanna tógálacha le linn roinnt mhaith cleachtais leighis nua-aimseartha, lena n-áirítear máinliacht, cúram nuabheirthe, agus cóireáil in aghaidh ailse. Níorbh fhéidir obráidí máinliachta, trasphlandú orgáin agus éachtaí eile i leigheas nua-aimseartha a dhéanamh go sábháilte mura mbeadh clúdach éifeachtach ábhar frithmhiocróbach ann.

Cad is baictéir Charbaipeineimfhriotaíocha Enterobacteriaceae ann?
Tá baictéir Charbaipeineimfhriotaíocha Enterobacteriaceae (baictéir CPE) ina dtarbhfhríd atá frithsheasmhach in aghaidh an-chuid de na hantaibheathaigh atá ar fáil. Is sa phutóg a iompraítear na baictéir agus is féidir leo ionfhabhtú sruth fola a chruthú i ndaoine atá soghonta, amhail daoine scothaosta agus daoine a bhfuil imdhíonacht íseal orthu.

Tá baictéir CPE ina dtarbhfhríd atá frithsheasmhach in aghaidh fhormhór na n-antaibheathach a úsáidtear go coitianta. Is sa phutóg a iompraítear na baictéir agus is féidir leo ionfhabhtú sruth fola a chruthú i ndaoine atá soghonta, amhail daoine scothaosta agus daoine a bhfuil imdhíonacht íseal orthu.

Tá baictéir CPE ina mbagairt chruthaithe ar shláinte an duine, go háirithe i dtimpeallachtaí ospidéil. Scoitear san fhaecas iad agus tarchuirtear trí theagmháil dhíreach agus indíreach iad. D’fhéadfadh tréimhse 4 seachtaine nó níos mó dul thart idir an teagmháil is cúis le fáil an orgánaigh agus an t-am a éiríonn CPE inbhraite i bhfaecas an duine lena mbaineann. Níos mó ná leath na n-othar uile a tholgann ionfhabhtuithe sruth fola de bharr bhaictéir CPE, d’fhéadfadh siad bás a fháil mar thoradh ar a n-ionfhabhtú. Dá ainneoin sin, is fearr an seans go dtiocfaidh téarnamh orthu má fhaigheann siad diagnóis phras agus cóireáil spriocdhírithe.
Tá cásanna CPE sainaitheanta ar fud an domhain le blianta beaga anuas.  Tá méadú bliantúil tagtha ar an líon cásanna atá feicthe againn in Éirinn le roinnt blianta anuas.  Is féidir le leathadh na tarbhfhríde san ospidéal dochar a dhéanamh d’othair agus a bheith ina chúis le dúnadh leapacha, bardaí agus aonad, rud a bhainfeadh an bonn ón acmhainn a theastaíonn chun seirbhísí a chur ar fáil, chun othair ó Rannóga Éigeandála a ligean isteach agus chun aghaidh a thabhairt go héifeachtach ar liostaí feithimh.

Tugtar le fios sa chomhairle Sláinte Poiblí agus sa chomhairle mhicribhitheolaíoch go bhfuil deis ann go fóill idirghabhálacha éifeachtacha a dhéanamh chun ár n-othair a chosaint, ár n-acmhainn ospidéal a chosaint ar dhúnadh neamhbheartaithe agus, ar deireadh, leathadh na tarbhfhríde a stopadh nó a laghdú.

Cad is éigeandáil sláinte poiblí ann?
Féachtar ar éigeandáil sláinte poiblí mar theagmhas tromchúiseach nó mar theagmhas nach rabhthas ag súil leis a tháinig chun cinn de bharr galar tógálach agus atá ina chúis, nó a d’fhéadfadh a bheith ina chúis, le bás nó le tinneas tromchúiseach i measc codanna móra den phobal, i measc réigiún ar leith nó i measc grúpa sonrach daoine aonair. Is teagmhas é a mbeidh tionchar mór aige ar ghnáthfheidhmiú an chórais sláinte agus ar an tsochaí i gcoitinne.

Cad is an Plean Éigeandála Sláinte Poiblí ann?
Is ionann an Plean Náisiúnta Éigeandála Sláinte ón Roinn Sláinte agus plean atá le cur i bhfeidhm i gcás go dtiocfaidh éigeandáil náisiúnta sláinte poiblí/éigeandáil mhórscála sláinte poiblí chun cinn de bharr ráig galair thógálaigh nó de bharr fadhb sláinte den chineál céanna. Tá sé mar aidhm leis an bplean cabhrú le gach gníomhaireacht sláinte sa Stát freagairt d’éigeandáil sláinte poiblí ar bhealach comhtháite comhordaithe.

Ag teacht sna sála ar chur i bhfeidhm an Phlean Éigeandála Sláinte Poiblí an 25 Deireadh Fómhair 2017, rinne an tAire Sláinte (an tUas. Simon Harris TD) an Fhoireann Náisiúnta Éigeandála Sláinte Poiblí a thionól mar fhreagairt sláinte poiblí do bhaictéir CPE in Éirinn.

Tuilleadh faisnéise

An Roinn Sláinte – http://health.gov.ie/national-patient-safety-office/patient-safety-surveillance/antimicrobial-resistance-amr-2/public-health-emergency-plan-to-tackle-cpe

An Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara – www.agriculture.gov.ie

An Coiste Comhairleach Náisiúnta Idir-rannach um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach – www.health.gov.ie/national-patient-safety-office/patient-safety-surveillance/national-interdepartmental-amr-consultative-committee-meetings

FSS – www.hse.ie/infectioncontrol