Preasráitis

Foilsiú na Tuarascála ó Conor Dignam SC ar shaincheisteanna áirithe a bhaineann le hiarbhaile altrama san Oirdheisceart

Rinne Finian McGrath TD, an tAire Stáit le freagracht as Míchumas, an tuarascáil ó Conor Dignam SC a fhoilsiú inniu.

Is í Kathleen Lynch, an tAire Stáit roimhe, a d’iarr ar an Uas. Dignam scrúdú a dhéanamh ar ábhair áirithe a bhaineann go háirithe le dhá thuarascáil ar chúram altrama ar choimisiúnaigh Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) iad agus ar chuir Conal Devine & Associates agus Resilience Ireland Ltd faoi seach i gcrích iad.

Rinneadh breithniú ar na nithe seo a leanas sa tuarascáil ón Uas. Dignam: an dóigh ar choimisiúnaigh FSS Devine agus Resilience na tuarascálacha a chur i gcrích; a oiriúnaí agus a leordhóthanaí a bhí an cur chuige a glacadh i leith na n-athbhreithnithe sin, lenar áiríodh an fad ama a tógadh; cén fáth nár foilsíodh na tuarascálacha sin go dtí seo agus cé acu is féidir nó nach féidir iad a fhoilsiú go hiomlán nó go páirteach anois. Chomh maith leis sin, chuir an tUas. Dignam moltaí eile in iúl a measann sé go bhfuil údar leo chun aghaidh a thabhairt ar ábhair imní an phobail.

Ag fáiltiú dó roimh fhoilsiú Thuarascáil Dignam, dúirt an tAire McGrath, “Coinním i gcuimhne i gcónaí gur ag croílár an ábhair seo is ea an cúram a tugadh do dhaoine leochaileacha a bhí ag brath ar an Stát chun aire a thabhairt dá leasanna agus chun seirbhísí agus tacaí a d’fhreastalódh ar a n-ionchais a chur ar fáil.  Táim ag gníomhú anois chun a chinntiú gur féidir an Coimisiún Imscrúdúcháin a bhunú a thapa is féidir.

Dúirt an tAire McGrath freisin, “Ba mhaith liom go bhféadfaí an oiread faisnéise is féidir faoi na hábhair seo a chur ar fáil don phobal agus táim fíorbhíoch de Conor Dignam SC as grinnscrúdú cuimsitheach a dhéanamh ar roinnt saincheisteanna casta agus as tuairisc a thabhairt orthu ar bhealach comhleanúnach soiléir.  Ba mhaith liom buíochas a ghabháil leis an Uas. Dignam freisin as an rannchuidiú luachmhar a dhéanfaí leis an tuarascáil uaidh agus Téarmaí Tagartha an Choimisiúin á gcinneadh.”

De réir a théarmaí tagartha, ní dhearna an tUas. Dignam scrúdú ar shaincheisteanna substainteacha a bhaineann leis an gcúram a tugadh do dhaoine aonair ar ghnách leo cónaí san iarbhaile altrama lena mbaineann.  Is leis an gCoimisiún Imscrúdúcháin atá beartaithe a bhaineann na saincheisteanna sin. Faoin Acht um Choimisiúin Imscrúdúcháin, 2004, tabharfar cumhachtaí fairsinge don Choimisiún chun imscrúduithe a dhéanamh, iallach a chur ar fhinnéithe faisnéis a sholáthar, fianaise a thógáil ó fhinnéithe faoi mhionn, agus a ordú go gcuirfí doiciméid ar fáil.

Beidh na moltaí sa tuarascáil ón Uas. Dignam ar an mbonn do Théarmaí Tagartha an Choimisiúin. Tá na Téarmaí sin á dtabhairt chun críche faoi láthair, ag féachaint do cheanglais an Achta um Choimisiúin Imscrúdúcháin. Tá sé ar intinn ag an Aire tograí a thabhairt don Rialtas sna seachtainí atá le teacht maidir le bunú agus le cathaoirleacht an Choimisiúin. Beidh deis ag an dá Theach den Oireachtas ansin na Téarmaí Tagartha a phlé agus vóta a chaitheamh ar bhunú an Choimisiúin.

I dteannta a chuid moltaí maidir le Téarmaí Tagartha an Choimisiúin, rinne an tUas. Dignam roinnt moltaí maidir leis na nithe seo a leanas freisin: soláthar; an dea-chleachtas maidir le fiosrúcháin a choimisiúnú agus a sheoladh; agus saincheisteanna a bhaineann le tuarascáil den sórt sin a fhoilsiú amach anseo.  Tá an tuarascáil á foilsiú inniu agus glacann an tAire leis nach raibh deis ag FSS na moltaí sin a fheiceáil go fóill.  Mar sin, d’iarr an tAire McGrath ar FSS freagra a thabhairt dó laistigh den chéad dá sheachtain eile maidir leis na gníomhartha atá déanta aici nó a dhéanfaidh sí chun na moltaí sin a chur chun feidhme gan mhoill.

Leagann an tAire béim ar an bhfíric go ndearna FSS roinnt gníomhartha sa réimse seo cheana féin agus go dtugann cuid mhór de na gníomhartha sin aird ar na heasnaimh sheirbhíse agus bhainistíochta a tháinig chun solais le linn na n-athbhreithnithe ar an iarbhaile altrama. Áiríodh iad seo a leanas leis na gníomhartha sin:

  • an beartas náisiúnta dar teideal Safeguarding Vulnerable Persons at Risk of Abuse – National Policy and Procedures (Daoine Leochaileacha atá i mBaol Mí-Úsáide a Chosaint – Beartas agus Nósanna Imeachta Náisiúnta) a fhoilsiú i mí na Nollag 2014;
  • pleananna a chur ar aghaidh chun Painéal Athbhreithnithe Náisiúnta Neamhspleách a bhunú do sheirbhísí míchumais, rud a mbeidh cathaoirleach agus foireann athbhreithnithe neamhspleách aige;
  • duine neamhspleách – is í sin Leigh Gath – a cheapadh mar Fhaighteoir Rúnda a bhféadann othair, úsáideoirí seirbhíse, teaghlaigh, daoine aonair eile agus baill foirne ábhair imní a chur in iúl di faoi mhí-úsáid, faoi fhaillí, faoi dhrochíde nó faoi dhroch-chleachtais chúraim i seirbhísí FSS nó i seirbhísí arna gcistiú ag FSS a chur in iúl.

Chomh maith leis sin, tá leathnú agus neartú suntasach déanta ar an reachtaíocht agus ar sheirbhísí cosanta linbh le blianta beaga anuas, lenar áiríodh TUSLA – an Ghníomhaireacht um Leanaí agus an Teaghlach a bhunú.

“Cuirim i gcuimhne do FSS an ráiteas a thug Tony O’Brien, Ard-Stiúrthóir, do gach ball foirne de FSS i mí na Nollag 2014, ag iarraidh ar gach duine díobh an fhírinne a sceitheadh gan faitíos ná fabhar i gcás ar bith ina bhfeiceann siad mí-iompar nó ina bhfeiceann siad go bhfuil cónaitheoirí, cliaint, othair nó aon úsáideoirí seirbhíse eile á mí-úsáid nó go bhfuil dímheas á léiriú orthu. Ba mhaith liom an teachtaireacht sin a chur in iúl an athuair” arsa an tAire “agus an bhéim is mó is féidir a leagan ar an bhfíric go bhfuil sé de dhualgas ar gach duine a gcuirtear de chúram orthu aire a thabhairt do shaoránaigh eile, ar saoránaigh leochaileacha iad go minic, déanamh amhlaidh”.

Mar fhocal scoir, dúirt an tAire:

“Mar thoradh ar na breithniúcháin mhalartacha atá leagtha amach sa tuarascáil ón Uas. Dignam, d’iarr mé ar FSS meas a dhéanamh ar na hargóintí i bhfabhar fhoilsiú Thuarascáil Devine agus Thuarascáil Resilience Ireland agus ina aghaidh agus, más gá, tuilleadh plé cuí a thionscnamh leis an nGarda Síochána chun teacht ar chinneadh luath ar an ábhar.”

Tá an tuarascáil ar fáil ar shuíomh Gréasáin na Roinne Sláinte.

CRÍOCH

Nótaí d’Eagarthóirí

I mí Mheán Fómhair 2015, iarradh ar Conor Dignam SC athbhreithniú a dhéanamh ar ábhair áirithe a bhaineann go háirithe le dhá thuarascáil neamhfhoilsithe ar choimisiúnaigh FSS iad maidir le seirbhís míchumais in iarbhaile altrama in Oirdheisceart na tíre.  Níor fhoilsigh FSS na tuarascálacha, ar tuarascálacha iad a d’ullmhaigh Conal Devine and Associates agus Resilience Ireland Ltd., mar go raibh ábhair imní ann faoi imscrúduithe leanúnacha a bhí á ndéanamh ag an nGarda Síochána ar ábhair ghaolmhara.

Iarradh ar an Uas. Dignam athbhreithniú a dhéanamh ar na nósanna imeachta agus na próisis ar thug FSS fúthu agus í ag fostú Conal Devine and Associates agus Resilience Ireland; ar a oiriúnaí agus ar a leordhóthanaí a bhí an cur chuige a glacadh i leith na n-athbhreithnithe sin agus ar an bhfad ama a tógadh chun iad a chur i gcrích; ar cén fáth nár foilsíodh na tuarascálacha go fóill agus ar cé acu is féidir nó nach féidir iad a fhoilsiú anois. Iarradh air freisin moltaí a dhéanamh ar aon ghníomhartha eile a bhfuil údar leo chun aghaidh a thabhairt ar ábhair imní an phobail.

Tar éis cinnidh a rinne an Rialtas i mí Feabhra 2016 á rá gur cheart Coimisiún Imscrúdúcháin reachtúil a bhunú chun imscrúdú a dhéanamh ar na saincheisteanna substainteacha a bhaineann leis an gcúram a tugadh do dhaoine aonair san iarbhaile altrama agus ar ról na gcomhlachtaí poiblí ábhartha san ábhar sin, iarradh ar an Uas. Devine freisin moltaí a dhéanamh i dtaca le saincheisteanna ar cheart iad a bhreithniú lena gcur ar áireamh sna Téarmaí Tagartha don Choimisiún.

Fuair Finian McGrath, an tAire Stáit, an tuarascáil ón Uas. Dignam an 29 Lúnasa 2016.  Leag an tUas. Dignam amach dhá ábhar nós imeachta agus riaracháin a raibh sé riachtanach aghaidh a thabhairt orthu sula bhféadfaí an tuarascáil a fhoilsiú.  Tugadh an dara hábhar sin chun críche le seachtain anuas agus rinne an tAire McGrath socruithe láithreacha chun a chur in iúl dá chomhghleacaithe ag an gcéad chruinniú Comh-aireachta eile go bhfuil sé ar intinn aige an tuarascáil ón Uas. Dignam a fhoilsiú.

Struchtúr na tuarascála

Tá ceithre chaibidil ann sa tuarascáil.

  • Caibidil 1 – leagtar amach an Réamhrá agus an Mhodheolaíocht le haghaidh athbhreithniú an Uas. Dignam, lena n-áirítear na lántéarmaí tagartha dá athbhreithniú a leagan amach.
  • Caibidil 2 – pléitear faoi na ceannteidil seo le hábhair a bhaineann leis an athbhreithniú a rinne Conal Devine and Associates: Procurement; Duration of Time; Adequacy and Appropriateness of the Approach Adopted agus Publication
  • Caibidil 3 – pléitear faoi na ceannteidil seo le hábhair a bhaineann leis an athbhreithniú a rinne Resilience Ireland Ltd.: Procurement; Duration of Time; Adequacy and Appropriateness of the Approach Adopted agus Publication
  • Caibidil 4 – leagtar amach na moltaí ón Uas. Dignam.

Moltaí

I gCaibidil 4, leag an tUas. Dignam ocht moladh amach a bhaineann go sonrach le FSS. Tarchuireadh iad chuig FSS le haghaidh freagra a fháil laistigh de dhá sheachtain ar an dóigh a bhfuiltear ag tabhairt aghaidh orthu nó ar an dóigh a dtabharfar aghaidh orthu.

Ina theannta sin, rinne an tUas. Dignam moltaí mionsonraithe i leathanaigh 300 go 308 den tuarascáil uaidh i dtaca le hábhair atá le cur ar áireamh sna Téarmaí Tagartha don Choimisiún Imscrúdúcháin atá beartaithe.

An Coimisiún Imscrúdúcháin

I mí Feabhra 2016, chinn an Rialtas a bhí i bhfeidhm roimhe gur cheart Coimisiún Imscrúdúcháin reachtúil a bhunú chun imscrúdú a dhéanamh ar an ábhar seo.  Bunófar an Coimisiún de réir fhorálacha an Achta um Choimisiúin Imscrúdúcháin, 2004.  De réir an Achta, teastaíonn formheas an dá Theach den Oireachtas chun an Coimisiún a bhunú.  Tá an Roinn Sláinte i mbun oibre faoi láthair chun dréachtú na dTéarmaí Tagartha don Choimisiún a thabhairt chun críche de réir comhairle dlí agus ar aon dul le forálacha an Achta, agus moltaí an Uas. Dignam á gcur san áireamh.

Tá sé beartaithe go gcuirfear na Téarmaí Tagartha don Choimisiún i láthair an Rialtais sna seachtainí romhainn.  Um an dtaca sin, cuirfear an t-ábhar i láthair an dá theach den Oireachtas lena bhformheas a fháil.