Preasráitis

Foilsíonn an Rialtas bearta forleathana chun dul i ngleic le mí-úsáid alcóil

· Srianta ar alcól a dhíol ar phraghsanna ísle
· Lipéid rabhaidh agus sonraí faoi chalraí
· Cumhachtaí láidre nua d’Oifigigh Shláinte Comhshaoil
· Srianta nua ar fhógraíocht, ar mhargaíocht agus ar urraíocht

Ghlac an Chomh-aireacht inniu le tograí forleathana arb é is aidhm dóibh úsáid alcóil a laghdú agus dul i ngleic le mí-úsáid alcóil, rud a chabhróidh le hÉirinn úsáid alcóil a laghdú go dtí an meánfhigiúr san Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta faoin mbliain 2020 agus laghdú a dhéanamh ar an dochar a ghabhann le mí-úsáid alcóil.

Dúirt Leo Varadkar, an tAire Sláinte, go bhfuil an Bille Sláinte Poiblí (Alcól) 2015 atá beartaithe i measc sraith beart arb é is aidhm dóibh úsáid alcóil a laghdú agus teorainn a chur leis an damáiste a dhéanann alcól do shláinte an náisiúin, don tsochaí agus don gheilleagar.

“Is barraíocht alcóil a ólann formhór na ndaoine fásta in Éirinn. Chomh maith leis sin, is leibhéil chontúirteacha alcóil a ólann a lán díobh. Déanann an méid sin difear ollmhór don tsochaí agus don gheilleagar, agus é ina chúis le méaduithe sna nithe seo a leanas: costais bhreoiteachta agus costais sláinte, cionta oird phoiblí agus cionta foréigneacha, imbhuailtí tráchta ar bhóithre, díobhálacha agus neamhláithreacht as an obair. Bíonn baint ag alcól freisin le cuid mhór féinmharuithe agus le cásanna foréigin ghnéasaigh, foréigin bhaile agus dochair do leanaí,” dúirt an tAire Varadkar.

“Tá an reachtaíocht seo ar an reachtaíocht is forleithne atá beartaithe ag Rialtas na hÉireann riamh. Den chéad uair riamh, táthar ag féachaint ar alcól mar bheart sláinte poiblí, rud a fhágann gur cloch mhíle reachtach atá sa reachtaíocht seo. Pléitear sa reachtaíocht le gach ceann de na gnéithe tábhachtacha ar gá díriú orthu, lena n-áirítear praghas, infhaighteacht, faisnéis agus margaíocht.

“Tá an t-ábhar seo faoi chaibidil le sé bliana anuas ó bhunú an Ghrúpa Oibre ar an Straitéis Náisiúnta um Mí-Úsáid Substaintí. Tá Bille ar na bacáin ó chinneadh ón Rialtas sa bhliain 2013. Táimid ag labhairt faoin ábhar seo le rófhada. Tá sé in am beart a dhéanamh ina leith.”

Tá na tograí ar áireamh i gCinn an Bhille Sláinte Poiblí (Alcól) 2015, rud a ndearna an Chomh-aireacht plé air inniu. Beidh siad ina mbonn don Bhille, rud a dhréachtófar anois. Áirítear iad seo a leanas leis na tograí:
· Forálacha lena gcuirfear cosc ar alcól a dhíol ar chostas an-saor agus lena dtabharfar lipéid sláinte agus rabhaidh shláinte isteach ar tháirgí, comhaireamh calraí ina measc;
· Cumhachtaí nua forfheidhmithe d’Oifigigh Shláinte Comhshaoil, a fhágfaidh go mbeidh siad in ann scaradh alcóil laistigh de shiopaí a mhaoirsiú agus a fhorfheidhmiú nuair a chuirfidh an Roinn Dlí agus Cirt agus Comhionannais tús le hAlt 9 den Acht Deochanna Meisciúla 2008;

· Tabharfar de chumhacht d’Oifigigh Shláinte Comhshaoil íosphraghsáil aonaid, lipéadú sláinte, margaíocht agus fógraíocht agus bearta eile an Bhille a mhaoirsiú freisin.

Cuirfear na bearta seo a leanas a bhaineann le margaíocht, le fógraíocht agus le hurraíocht faoi réir athbhreithniú trí bliana d’fhonn a éifeachtaí atá siad a thomhas:
· Srianta ar fhógraíocht agus ar mhargaíocht alcóil ón mbliain 2016 i leith, lena n-áirítear tairseach chraolacháin ar an teilifís agus ar an raidió. Cuirfear srianta eile ar fhógraíocht sa phictiúrlann agus ar fhógraíocht lasmuigh ina dhiaidh sin freisin;
· Beidh sé neamhdhleathach alcól a mhargú agus a fhógairt ar bhealach atá tarraingteach do leanaí.
· Rialáil dhlíthiúil a dhéanamh ar urraíocht spóirt den chéad uair riamh.

Fuair Coiste idir-Rannach faoi chathaoirleacht Roinn an Taoisigh amach go raibh urraíocht ceangailte go dlúth le margaíocht agus le fógraíocht i gcoitinne. Fuair sé amach freisin gur fearr déileáil le hurraíocht ar bhealach cuimsitheach, faoi mar a mholtar sna bearta a comhaontaíodh inniu.

“Is é atá sna Cinn ná forálacha lena n-aithnítear gur druga é alcól, agus ní bia-ábhar gnách. Áirítear leo ceann de na bearta is éifeachtaí chun déileáil le mí-úsáid alcóil: is é sin, íosphraghsáil aonaid, rud lena gcuirtear cosc a bheag nó a mhór ar tháirgí alcóil a dhíol ar chostas íseal. D’fhéadfadh an beart seo fíorthionchar a imirt ar dhaoine a ólann leibhéil chontúirteacha dhochracha alcóil agus d’fhéadfadh sé an tionchar sin a imirt orthu láithreach. Is chomh suntasach céanna atá na bearta eile – lipéid chalraí agus rabhaidh shláinte; cumhachtaí d’Oifigigh Shláinte Comhshaoil in áitreabh ina ndíoltar alcól; srianta agus rialáil margaíochta, fógraíochta agus urraíochta, lena n-áirítear margaíocht, fógraíocht agus urraíocht sa spórt – agus cabhróidh siad go mór le leanaí a chosaint ar mhí-úsáid alcóil agus le tomhaltóirí a chur ar an eolas faoi na contúirtí a ghabhann le húsáid alcóil.

“Ní bheidh gach duine sásta leis na Cinn. Déanfaidh an tionscal gearán faoin tionchar a bheidh acu orthu. Beidh díomá ar an lucht feachtas sláinte nach bhfuil cosc iomlán ar urraíocht alcóil á thabhairt isteach. Mar sin féin, níl sé ar intinn agam an reachtaíocht seo a chur siar agus leanúint le freastal ar dhíospóireacht gan chríoch agus ar mhoilleanna ina leith. Ina ionad sin, táim ag bogadh ar aghaidh le gach ceann de na príomhghnéithe den phacáiste, lena n-áirítear margaíocht, fógraíocht agus urraíocht a rialáil. Cuimseoidh sé sin mórimeachtaí spóirt den chéad uair riamh, agus rialachán infheidhmithe á dhéanamh againn den chód iompair. Cinnteoidh na rialacháin go laghdófar go mór a mhéid a nochtfar leanaí agus daoine óga do mhargaíocht alcóil.”

Críoch

An Bille Sláinte Poiblí (Alcól) 2015 – Sonraí ar Leith
Is é aidhm an Bhille Sláinte Poiblí (Alcól) úsáid alcóil in Éirinn a laghdú go 9.1 lítear in aghaidh an duine sa bhliain (is é sin, an meánfhigiúr san Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta) faoin mbliain 2020, agus laghdú a dhéanamh ar an dochar a ghabhann le húsáid alcóil.
Is é atá sa Bhille 20 dréacht-Cheann agus áirítear ann forálacha do na nithe seo a leanas:

Íosphraghsáil Aonaid ar Tháirgí Alcóil
Fágfaidh sé sin go mbeidh sé neamhdhleathach alcól a dhíol, agus alcól a fhógairt lena dhíol, faoi bhun íosphraghas socraithe. Tá an beart dírithe orthu siúd a ólann leibhéil chontúirteacha dhochracha alcóil agus tá sé deartha cosc a chur ar alcól a dhíol ar phraghsanna an-saor. Socrófar an t-íosphraghas ar leibhéal ag a laghdófar, de réir fianaise, an t-ualach dochair a ghabhann le halcól. Socrófar é le reachtaíocht thánaisteach (rialáil) tar éis comhairliúcháin. Féach an tAguisín le haghaidh tuilleadh sonraí.

Lipéid Sláinte ar Tháirgí Alcóil
Is minic a bhíonn míthuiscint ag an bpobal i gcoitinne ar an ‘Deoch Chaighdeánach’ agus ar aonaid.  Sa Suirbhé Náisiúnta Dialann Alcóil ón mBord Taighde Sláinte, thángthas ar an gconclúid go ngannmheasann muintir na hÉireann an méid a ólann siad, toisc go bhfuarthas amach nár thuairiscigh siad ach 39% amháin dá n-úsáid alcóil i gcoitinne.
Foráiltear leis an mBille Sláinte Poiblí (Alcól) go leagfar an méid seo a leanas amach ar na lipéid ar tháirgí alcóil:
· Rabhaidh agus comhairle shláinte (toircheas san áireamh)
· An méid alcóil íon arna thomhas i ngraim
· An comhaireamh calraí

De réir an Bhille, beidh dualgas ar shealbhóirí ar-cheadúnais (e.g. tithe tábhairne, bialanna) an fhaisnéis sin a chur ar fáil do chustaiméirí i ndáil le táirgí alcóil a dhíoltar ón mbairille nó i miosúir e.g. piontaí, gloiní fíona agus miosúir bhiotáille.  Cuirfear rabhaidh agus comhairle shláinte ar áireamh ar gach ábhar poiblíochta freisin.

Tá sé beartaithe ag an Roinn taighde príomhúil a dhéanamh, e.g. trí fhócasghrúpaí, chun eolas a thabhairt do lipéadú sláinte ar mhaithe lena shoiléire agus lena éifeachtaí atá an teachtaireacht a áirithiú.

Cumhachtaí Nua Forfheidhmithe d’Oifigigh Shláinte Comhshaoil
Is iad Oifigigh Shláinte Comhshaoil a fhorfheidhmeoidh an Bille Sláinte Poiblí (Alcól).  I measc na bhforálacha a fhorfheidhmeofar, tá cinn a bhaineann leis an méid seo a leanas:
· alcól a scaradh go struchtúrtha ó tháirgí eile faoi alt 9 den Acht Deochanna Meisciúla 2008 nuair a chuirfear tús leis
· íosphraghsáil aonaid
· lipéadú sláinte
· rialacháin a bhaineann le táirgí alcóil a dhíol, a sholáthar agus a úsáid faoi alt 16 den Acht Deochanna Meisciúla 2008 (lena gcuirfear srian le halcól a fhógairt, a chur chun cinn, a dhíol nó a sholáthar ar phraghsanna laghdaithe nó saor in aisce)

Fógraíocht agus Margaíocht Alcóil a Rialáil

Leis an mBille Sláinte Poiblí (Alcól), beidh sé neamhdhleathach alcól a mhargú agus a fhógairt ar bhealach atá tarraingteach do leanaí.  Foráiltear leis an mBille do rialacháin a dhéanamh maidir le margaíocht agus le fógraíocht alcóil. Áirítear ann, i measc nithe eile, forálacha lena gcuirfear srian ar mhargaíocht agus ar fhógraíocht chraolta, ar fhógraíocht sa phictiúrlann, ar fhógraíocht lasmuigh agus ar fhógraíocht na meáin chlóite agus forálacha lena rialálfar urraíocht ag cuideachtaí alcóil.  Foráiltear leis freisin do rialuithe a chur i bhfeidhm maidir leis an ábhar atá i margaíocht agus i bhfógraíocht alcóil.

Déanfar an Cód Cumarsáide Ginearálta ó Údarás Craolacháin na hÉireann a leasú chun ceanglais an Bhille Sláinte Poiblí (Alcól) a léiriú i ndáil le margaíocht agus le fógraíocht alcóil ar an teilifís agus ar an raidió.

Déanfar an Cód Cleachtais um Urraíocht ag Cuideachtaí Deochanna atá ann cheana a chur ar bhonn dlíthiúil, agus cumhachtaí forfheidhmithe agus pionóis ag gabháil leis.

Déanfar athbhreithniú ar na forálacha a bhaineann le margaíocht agus le fógraíocht tar éis 3 bliana.

Íosphraghsáil Aonaid

Gné thábhachtach de chur chuige fadtéarmach straitéiseach i leith mí-úsáid alcóil a chomhrac is ea aghaidh a thabhairt ar phraghas an alcóil.  Tá baint dhíreach ag praghas an alcóil le leibhéil úsáide agus leis an dochar agus leis an gcostas a ghabhann le halcól i.e. de réir mar a mhéadaíonn an praghas, laghdóidh rátaí úsáide agus an dochar a ghabhann leis.
Leis an mBille Sláinte Poiblí (Alcól), beidh sé neamhdhleathach alcól a dhíol, agus alcól a fhógairt lena dhíol, faoi bhun íosphraghas socraithe.  Le hÍosphraghsáil Aonaid, socraítear íosphraghas in aghaidh an ghraim d’alcól.  Bheadh an t-íosphraghas ar tháirge alcóil bunaithe ar an líon gram d’alcól atá sa táirge.  Mar sin, ní fhéadfaí an táirge alcóil a dhíol faoi bhun an íosphraghais aonaid sin san earnáil ar-cheadúnais ná san earnáil eischeadúnais.

Beart spriocdhírithe is ea íosphraghsáil aonaid, rud atá dírithe orthu siúd a ólann leibhéil chontúirteacha dhochracha alcóil agus atá deartha cosc a chur ar alcól a dhíol ar phraghsanna an-saor.  Toisc go mbeidh an t-íosphraghas bunaithe ar an méid alcóil íon atá sa táirge agus go mbeidh sé comhréireach go díreach leis an méid alcóil íon sin, beidh íosphraghsáil aonaid in ann díriú ar tháirgí saora alcóil i gcoibhneas lena láidre atá siad.

Is ionann táirgí alcóil atá láidir agus saor agus na cinn is fearr leis na daoine is mó ólachán, leis na daoine sa bhaol is mó go mbuailfear tinneas a bhaineann le halcól iad agus leis na daoine óga is lú ioncam indiúscartha.

Tugadh faoi deara i staidéar ó Ollscoil Sheffield (Model-Based Appraisal of Minimum Unit Pricing for Alcohol in the Republic of Ireland, 2013) (2014) nach n-imreodh íosphraghsáil aonaid ach tionchar beag ar úsáid alcóil i measc óltóirí ísealriosca.  Mhéadódh an tionchar de réir mar a bhogtar suas na leibhéil éagsúla ólacháin, agus an tionchar ba shuntasaí á imirt ar óltóirí ardriosca.

Níltear ag súil go ndéanfaidh íosphraghsáil aonaid difear don phraghas ar alcól san earnáil ar-cheadúnais.  Tuairiscíodh sa staidéar ó Ollscoil Sheffield gurb iad na táirgí alcóil a ndéanfadh an beartas seo an difear ba mhó dóibh ná iad siúd a dhíoltar go han-saor, agus faoi bhun costphraghais i mórán cásanna, san earnáil eischeadúnais, i.e. ollmhargaí agus siopaí eischeadúnais, san am i láthair.

Faoi mar a fhoráiltear faoin reachtaíocht phríomhúil, is le rialacháin agus i gcomhairle le Ranna Rialtais iomchuí a dhéanfar an t-íosphraghas a shocrú.  Socrófar an praghas nuair a fhoilseofar an Bille. Beidh sé cothrom le leibhéal ag a laghdófar, de réir fianaise, an t-ualach dochair a ghabhann le halcól.