Preasráitis

Fáiltíonn an tAire Sláinte roimh an gceadú ón Rialtas le haghaidh Bille um Fhíocháin Dhaonna a fhoilsiú

D’fháiltigh Simon Harris TD, an tAire Sláinte, inniu roimh an gcinneadh ón Rialtas foilsiú Scéim Ghinearálta an Bhille um Fhíocháin Dhaonna (Trasphlandú, Scrúduithe Iarbháis, Scrúduithe Anatamaíocha, agus Taispeáint Phoiblí) a cheadú.

Déanfar na nithe seo a leanas leis an mBille:

•        baint, coinneáil, stóráil, úsáid agus diúscairt fíochán daonna ó dhaoine éagtha a rialáil;
•        coinníollacha ginearálta a sholáthar maidir le baint, deonú agus úsáid orgán agus fíochán ó dhaoine éagtha agus ó dhaoine beo chun críocha trasphlandaithe;
•        foráil a dhéanamh do chóras toilithe rogha an diúltaithe le haghaidh deonú orgán agus do chlár gaolmhar a thabhairt isteach; agus
•        foráil a dhéanamh do dheonú altrúíoch neamhthreoraithe duán.

Ag labhairt dó inniu, dúirt an tAire Harris: “Tá lúcháir orm gur cheadaigh an Rialtas dréachtú an Bhille um Fhíocháin Dhaonna (Trasphlandú, Scrúduithe Iarbháis, Scrúduithe Anatamaíocha, agus Taispeáint Phoiblí).  Leis an mBille, cuirfear chun feidhme na moltaí sa Tuarascáil ón Dr Deirdre Madden maidir le Cleachtas agus Nósanna Imeachta Iarbháis (2006) agus tabharfar cosaint chuimsitheach do gach duine, bíodh siad beo nó éagtha, i ndáil le toiliú le húsáid a gcorp, a n-orgán agus a bhfíochán.  Bhí comhairliúchán mionsonraithe i gceist leis na tograí sin a thabhairt chun críche agus aithním an t-ionchur ó gach duine a ghlac páirt ann”.

“Le beagnach 200 bliain anuas, tá an Anatomy Act, 1832, ar an aon phíosa reachtaíochta príomhúla amháin lena rialaítear úsáid fíochán daonna.  Leis an mBille, aisghairfear an tAcht sin agus cruthófar creat reachtach nua-aimseartha um thoiliú.”

Is Bille fadréimseach é agus áireofar leis forálacha a bhaineann leis na nithe seo a leanas:

•        deonú agus trasphlandú orgán;
•        scrúduithe iarbháis ospidéil;
•        scrúduithe anatamaíocha (lena n-áirítear oideachas agus oiliúint leighis); agus
•        coirp a thaispeáint go poiblí tar éis an bháis.

Rud suntasach, foráiltear leis an mBille do chóras toilithe rogha an diúltaithe le haghaidh deonú orgán ó dhaoine éagtha agus do chlár gaolmhar a thabhairt isteach.

Dúirt an tAire Harris: “Is mórchúis áthais dom an píosa ríthábhachtach reachtaíochta seo a chur ar aghaidh, atá ar cheann de na gealltanais is tábhachtaí uaim agus ón Rialtas.

“Le blianta beaga anuas, tá dul chun cinn suntasach déanta ag Deonú agus Trasphlandú Orgán Éireann, ag na trí ionad trasphlanduithe in Ospidéal Beaumont, in Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann agus in Ospidéal Ollscoile Mater Misericordiae agus ag an Roinn Sláinte ar an líon trasphlanduithe a dhéantar in Éirinn a mhéadú.  Cuid dhílis den Phlean Gníomhaíochta Sláintecare is ea seirbhísí deonaithe agus trasphlandaithe orgán a fhorbairt tuilleadh.”

“Creidim go láidir go bhféadfaí deonú orgán a bhunathrú chun feabhais in Éirinn mar thoradh ar an gcóras seo. Ionas go mbainfear an chuid is fearr as an gcóras, cuirfear sraith beart eile i bhfeidhm chun tacú leis. Tá sé tábhachtach go ndéanfaimid gach ar féidir linn chun go mbeidh deonú orgán mar ghnás againn in Éirinn i gcásanna ina bhfaigheann daoine bás in imthosca inar féidir orgáin a dheonú.”

D’aithin an tAire Harris an rannchuidiú a rinne an Seanadóir Fergal Quinn maidir le deonú agus trasphlandú orgán in Éirinn.

Dúirt sé freisin: “Ba é an Seanadóir Fergal Quinn, nach maireann, a thug an ‘Bille um Orgáin de chuid Chorp an Duine agus Fíocháin Dhaonna’ isteach mar Bhille Comhaltaí Príobháideacha ar dtús sa bhliain 2008. Bhí an Seanadóir Quinn ina thathantóir díograiseach ar son deonú orgán. Cé go ndeachaigh roinnt ama thart ó shin i leith, creidim gur comhartha ómóis cuí dá chuid oibre is ea foilsiú an Bhille um Fhíocháin Dhaonna (Trasphlandú, Scrúduithe Iarbháis, Scrúduithe Anatamaíocha, agus Taispeáint Phoiblí) agus tosú na hoibre dréachtaithe seo.”

In éineacht leis an Aire Harris ag an imeacht, bhí Edel Cashman, a fuair trasphlandú ae, David Crosby, a fuair dhá thrasphlandú scamhóige, agus Martina Goggin, a bhí ag déanamh ionadaíocht do theaghlaigh de chuid deontóirí.

Dúirt an tOllamh Jim Egan, Stiúrthóir ar Dheonú agus Trasphlandú Orgán Éireann i bhFeidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS): “Tá córas rogha an diúltaithe ar cheann amháin de roinnt beart is gá a dhéanamh chun ár rátaí deonaithe orgán a bharrfheabhsú.”

“Chun a chinntiú go saothrófar na deiseanna uile le haghaidh trasphlandú, is é atá i gceist againn go reáchtálfar feachtais feasachta, go gcuirfear bonneagar níos fearr i bhfeidhm, go gcuirfear oiliúint ar bhaill foirne leighis agus go dtabharfar faoi iniúchadh, in éineacht leis an reachtaíocht nua.”

CRÍOCH

Nótaí don Eagarthóir

Léigh Scéim Ghinearálta an Bhille ar ár suíomh Gréasáin anseo.

Deonú Orgán

Forálfar leis an Scéim Ghinearálta do nósanna imeachta toilithe agus do choinníollacha ginearálta maidir le baint, deonú agus úsáid orgán (e.g. duán) agus fíochán (e.g. smior) ó dhaoine éagtha agus ó dhaoine beo lena dtrasphlandú agus lena n-úsáid sa duine. Áireofar léi foráil lena dtoirmiscfear gáinneáil ar orgáin agus baint agus trasphlandú orgán lasmuigh d’ionad trasphlanduithe oifigiúil (i.e. ionad atá ceadúnaithe ag an Údarás Rialála Táirgí Sláinte).

Córas Toilithe Rogha an Diúltaithe le haghaidh Deonú Orgán

Leis an Scéim Ghinearálta, tabharfar bogchóras toilithe rogha an diúltaithe isteach le haghaidh deonú orgán. Faoin gcóras sin, measfar toiliú a bheith tugtha ach amháin i gcás gur chuir an duine in iúl agus é/í beo nár mhian leis/léi a bheith ina d(h)eontóir orgán tar éis an bháis.

Má tá duine ar chlár rogha an diúltaithe, ní rachfar i dteagmháil lena neasghaol chun deonú orgán a phlé agus ní bhainfear aon orgáin uaidh/uaithi.

Mura bhfuil duine ar chlár rogha an diúltaithe, rachfar i gcomhairle lena neasghaol i ngach cás sula mbainfear aon orgáin uaidh/uaithi.  Má dhiúltaíonn an neasghaol don deonú orgán, ní leanfar leis an deonú.

Deonú Altrúíoch Neamhthreoraithe Duán

Leathnófar leis an Scéim Ghinearálta clár na ndeontóirí beo duán chun go n-áireofar léi deonú altrúíoch neamhthreoraithe duán (aosaigh amháin).  San am i láthair, féadfaidh deontóirí beo duán orgáin a dheonú do bhaill teaghlaigh agus do dhlúthchairde.

I gcás deontóirí altrúíocha neamhthreoraithe duán, deonaíonn siad orgáin don stór trasphlanduithe ach ní threoraíonn siad a ndeonú do dhuine ar leith.

Cé go bhfuil sé deacair an líon trasphlanduithe altrúíocha a dhéanfar a thuar, meastar go ndéanfar idir 2 cheann agus 5 cinn de thrasphlanduithe altrúíocha gach bliain.

Painéal Neamhspleách le haghaidh Deonú Beo

Forálfar leis an Scéim Ghinearálta do phainéal neamhspleách a bhunú, a cheadóidh na hiarratais seo a leanas ar dheonú beo:
o        deonú altrúíoch neamhthreoraithe duán;
o        fíocháin athghiniúnacha (e.g. smior) ó leanbh nó ó aosach nach bhfuil cumas aige/aici a dheonú do gharghaolta (siblín, tuismitheoir nó leanbh).

Ní mór gur deimhin leis an bpainéal nach bhfuil aon chomhéigniú i gceist agus nach bhfuil aon dreasacht airgeadais á tabhairt don deontóir féideartha.  Áireofar leis an bpainéal eiticí, cleachtóir dlí, lia neamhspleách agus síciatraí.

Cleachtas agus Nós Imeachta Iarbháis

Leis an Scéim Ghinearálta, cuirfear chun feidhme na moltaí ábhartha sa Tuarascáil ón Dr Deirdre Madden maidir le Cleachtas agus Nósanna Imeachta Iarbháis. I measc nithe eile, baineann na moltaí sin le forálacha toilithe do scrúduithe iarbháis ospidéil agus le forálacha maidir le coinneáil, stóráil, úsáid agus diúscairt orgán agus fíochán ó dhaoine éagtha tar éis scrúduithe iarbháis ospidéil.

Scrúduithe Anatamaíocha

Leis an Scéim Ghinearálta, aisghairfear an Anatomy Act, 1832, agus cuirfear socruithe i bhfeidhm i ndáil le coirp a dheonú do scoileanna anatamaíochta. Leagfar forálacha amach inti freisin do na caighdeáin atá le comhlíonadh i gcleachtas na hanatamaíochta a shocrú. Áireofar leis na forálacha do scrúduithe anatamaíocha gníomhaíochtaí oideachais agus oiliúna leighis ina n-úsáidtear fíocháin dhaonna dheonaithe.

Coirp a Thaispeáint go Poiblí

Foráiltear leis an Scéim Ghinearálta go mbeidh ceadúnas ag teastáil le haghaidh coirp a thaispeáint go poiblí tar éis an bháis.  Leagfar amach sna forálacha na socruithe toilithe a bheidh ag teastáil le haghaidh corp nó baill choirp a dheonú lena thaispeáint nó lena dtaispeáint go poiblí agus le haghaidh dhualfhoinse na n-eiseamal a úsáidtear a chinntiú.

Ionaid Trasphlanduithe

Soláthraítear seirbhísí trasphlandaithe i 3 ionad trasphlanduithe:

•        Ospidéal Beaumont – an tSeirbhís Náisiúnta Trasphlanduithe Duánacha (Duán)
•        Ospidéal Ollscoile Mater Misericordiae – an tSeirbhís Náisiúnta Trasphlanduithe Croí agus Scamhóige
•        Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann – an tSeirbhís Náisiúnta Trasphlanduithe Ae agus Paincréis

Tá staitisticí maidir le deonú orgán sa bhliain 2018 ar fáil ar ár suíomh Gréasáin anseo.