Preasráitis

Fáiltíonn an tAire Harris roimh an Rún maidir le Seipsis ag an Tionól Domhanda Sláinte

Déanann Éire comhurraíocht ar an rún maidir le cosc, diagnóisiú agus bainistíocht seipsise a fheabhsú

D’aontaigh an 70ú Tionól Domhanda Sláinte de chuid na hEagraíochta Domhanda Sláinte rún inniu (Dé hAoine an 26 Bealtaine) sa Ghinéiv maidir le cosc, diagnóisiú agus bainistíocht seipsise a fheabhsú. Rinne Éire comhurraíocht ar an rún.

Dúirt Síomón Harris TD, an tAire Sláinte: “Fáiltím roimh an rún a d’aontaigh an Tionól Domhanda Sláinte inniu maidir le cosc, diagnóisiú agus bainistíocht seipsise a fheabhsú. Is rún é a d’fhorbair an Roinn seo i gcomhar le Ballstáit eile. Céim thábhachtach i dtreo sábháilteacht othar a fheabhsú is ea an rún.

“Tá an-dul chun cinn déanta againn in Éirinn le tamall beag anuas ar fhorbairtí suntasacha maidir le bainistíocht seipsise. I gcomhar le Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte, threoraigh an Roinn seo clár suntasach athruithe le haghaidh seipsis a aithint agus a bhainistiú ón uair a d’fhoilsigh an Coiste Náisiúnta um Éifeachtacht Chliniciúil (CNÉC) an Treoirlíne Náisiúnta Chliniciúil maidir le Seipsis sa bhliain 2014.

“Tá sé mar sprioc againn seipsis inseachanta a laghdú. Is iomaí rud is féidir a dhéanamh ina leith.  Is féidir cásanna seipsise a laghdú trí vacsaíniú, trí dhea-shláintíocht agus trí dhea-shláinteachas. Baineann ríthábhacht le ham. Tá seipsis ina héigeandáil míochaine a bhraitheann go mór ar am. Is féidir marthanas a fheabhsú trí sheipsis a aithint agus cóireáil a chur ar dhuine ina haghaidh go luath. Tugadh uirlisí nua agus oiliúint nua isteach do dhochtúirí agus d’altraí sna hospidéil go léir sa tír.”

Is tinneas atá bagrach don bheatha í seipsis. Tagann sí as ionfhabhtú a bhfuil de thoradh air nach bhfeidhmíonn an córas imdhíonachta i gceart agus go dteipeann ar na córais orgán. Tugtar ‘nimhiú fola’ air sa ghnáthchaint.

Mar a aithnítear sa rún ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte, fadhb dhomhanda is ea seipsis. Tá gach tír ag dul i ngleic le seipsis agus leis an méid a chuireann sí le mortlaíocht agus le galracht. Sa bhliain 2015, bhí geall le 9,000 cás seipsise ann i measc othair chónaitheacha aosacha in Éirinn, rud atá ag teacht leis an scéal i dtíortha eile.

Moltar na nithe seo a leanas sa rún ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte: oiliúint i seipsis a aithint agus a bhainistiú, sláinteachas láimhe a chur chun cinn, rochtain a thabhairt ar chláir vacsaínithe, rialú ionfhabhtuithe, feasacht an phobail agus treoirlínte fianaisebhunaithe.

Bhunaigh FSS clár náisiúnta seipsise a bhfuil na nithe seo a leanas i gceist leo: treoraí náisiúnta cliniciúil, clár oideachais, conairí cóireála, faireachán ar shonraí agus cur chun feidhme iomlán na Treoirlíne Náisiúnta Cliniciúla ó CNÉC maidir le Seipsis.

Is féidir le seipsis dul i bhfeidhm ar dhuine ar bith, beag beann ar aois, ar chúlra sóisialta, ar shláinte bhunúsach an duine agus ar riochtaí sláinte comhchumaracha.

I ndáil leis an rún idirnáisiúnta maidir le seipsis, dúirt Vida Hamilton, Stiúrthóir Náisiúnta Cliniciúil um Sheipsis in Éirinn, “Is céim ollmhór chun tosaigh é seo don chúram sláinte ar fud an domhain toisc gur féidir linn cuid mhór a bhaint amach trí idirghabhálacha atá simplí agus tráthúil a dhéanamh. Mar sin féin, is gá go dtacófar leis na hidirghabhálacha sin i mbeartais chúram sláinte na Rialtas is Ball, sna curaclaim atá i bhfeidhm ag scoileanna leighis agus altranais agus ag comhlachtaí iarchéime, agus sna struchtúir feidhmiúcháin um sholáthar cúram sláinte. Má táimid chun rátaí mortlaíochta a laghdú i measc othar ar a bhfuil turraing sheipteach – arb é an cineál seiptise is déine é – teastaíonn uainn cistiú leanúnach taighde chun tuiscint mhéadaithe a ghnóthú ar phróiseas an ghalair ionas gur féidir cóireálacha nua a shainaithint agus rátaí mortlaíochta a laghdú. Tá clár láidir um fheabhas cáilíochta seipsise i bhfeidhm againn in Éirinn agus tá bród orm as an tacaíocht atá á tabhairt aige don tionscnamh domhanda seo.”

Chuir Brigid Doherty Uas., Príomhoifigeach Feidhmiúcháin ar Patient Focus, fáilte roimh an bhfógairt, agus í ag rá, “Tá bainistíocht seipsise ríthábhachtach maidir le sábháilteacht othar.  Ní bhaineann sé sin le básanna a chosc amháin, ach baineann sé freisin le fadhbanna leighis ar fud an tsaoil a chosc don othar. Is gá cásanna seipsise a shainaithint agus a chóireáil ar bhealach tráthúil. Mar sin, ba cheart do gach ball foirne bheith ar an eolas faoin treoirlíne náisiúnta ó CNÉC maidir le seipsis, ar treoirlíne í is gá a leabú sa chleachtas. Baintear leas as an treoirlíne i gcomhar le scileanna cliniciúla agus breathnadóireachta an ghairmí sláinte. Bíonn sé riachtanach cásanna seipsise a chur ar aghaidh chuig cliniceoirí sinsearacha mar ábhar práinne nuair a thagann siomptóim an ghalair chun cinn.”

CRÍOCH

Nóta d’Eagarthóirí

An Coiste Náisiúnta um Éifeachtacht Chliniciúil
Bunaíodh an Coiste Náisiúnta um Éifeachtacht Chliniciúil (CNÉC) i mí Mheán Fómhair 2010 mar chuid den Tionscnamh Tús Áite do Shábháilteacht Othar. Tá sé ar cheann de na sruthanna oibre de chuid na hOifige Náisiúnta um Shábháilteacht Othar a bunaíodh sa Roinn Sláinte le déanaí. Is é misean CNÉC ná creat a chur ar fáil maidir le formhuiniú náisiúnta na dtreoirlínte cliniciúla agus le hiniúchadh cliniciúil ar mhaithe le cúram othar agus le cúram úsáideoirí seirbhíse a bharrfheabhsú.

Tá sé mar shainchúram ar CNÉC próisis a bhunú agus a chur chun feidhme chun treoirlínte cliniciúla agus iniúchadh cliniciúil a chur in ord tosaíochta agus a dhearbhú ó thaobh cáilíochta de d’fhonn iad a mholadh don Aire Sláinte go gcuirfear ar áireamh iad i sraith Treoirlínte Náisiúnta Cliniciúla.

Agus é faoi chathaoirleacht ag an Dr Karen Ryan, tá CNÉC comhdhéanta de phríomhpháirtithe leasmhara amhail cliniceoirí, ionadaithe d’othair, an Roinn Sláinte, bainisteoirí sláinte, comhlachtaí rialála, comhlachtaí oiliúna agus oideachais, gníomhaireachtaí slánaíochta cliniciúla agus an lucht cúraim shláinte phríobháidigh.

Treoirlíne Náisiúnta Chliniciúil – Bainistíocht Seipsise
Baintear úsáid as na téarmaí ‘seipsis’, ‘dianseipsis’ agus ‘turraing sheipteach’ chun cur síos a dhéanamh ar fhreagairt athlastach shistéamach na n-othar d’ionfhabhtú, mar chontanam de dhéine fhorásach agus de dhéine a d’fhéadfadh a bheith bagrach don bheatha.  Is é seipsis an siondróm cliniciúil a bhfuil ionfhabhtú agus freagairt athlastach shistéamach araon de shaintréithe aige.

Ar fud an domhain

Is í seipsis an 10ú cúis is coitianta le bás ar fud an domhain, agus í freagrach as níos mó básanna ná ailse phutóige, ailse chíche, timpistí tráchta ar bhóithre agus VEID/SEIF le chéile. Tá sí ina héigeandáil choitianta leighis atá ag brath ar am freisin.  Ar bhonn idirnáisiúnta, tuairiscíodh laghduithe idir 20-30% ar rátaí mortlaíochta a bhaineann le dianseipsis/turraing sheipteach in áiteanna inar baineadh leas as cineálacha cur chuige atá bunaithe ar an tseipsis a aithint go luath agus ar othair a atreorú go tráthúil chuig cúram criticiúil.

De réir an chomhdhearcaidh idirnáisiúnta, bíonn thart ar 300 cás ann in aghaidh an 100,000 duine gach bliain. Tá sé sin i gcomparáid le 208 gcás d’ionfharchtadh miócairdiach in aghaidh an 100,000 duine agus 223 chás de stróc sa bhliain.

Meastar i staidéir Eorpacha go gcosnaíonn gnáth-thaom dianseipsise thart ar €25,000 ar institiúid cúram sláinte.

In Éirinn
(Foinse: An Tuarascáil Náisiúnta ó Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte maidir le Seipsis 2011-2015)

Idir na blianta 2011 agus 2015 in Éirinn:

  • Tháinig méadú 37% ar an líon cásanna seipsise agus tháinig laghdú 15% ar an ráta mortlaíochta atá bainteach le seipsis i measc othar san ospidéal. Tá na figiúirí sin ag teacht leis an eispéireas idirnáisiúnta sa domhan forbartha. Tá siad inchurtha go príomha i leith pobail atá ag dul in aois, ag a bhfuil ionchas saoil níos faide agus ar a bhfuil ualach méadaithe comhghalrachta.
  • Rinneadh úsáid mhéadaithe seirbhísí cúram sláinte a fhritháireamh go páirteach mar gheall ar an laghdú 13.6% a tháinig ar an meánfhad fanachta. Mar sin féin, ba iad othair ar a raibh ionfhabhtú agus/nó seipsis mar dhiagnóis chliniciúil iomlán nó pháirteach acu a d’áitigh 48% de na laethanta leapa ospidéil uile sa bhliain 2015.
  • Tá mortlaíocht ag baint le dul in aois agus le comhghalrachtaí a bheith ann. Tá sé ag brath ar an séasúr freisin.

Is féidir seipsis a aithint i gcásanna ina n-éiríonn ionfhabhtú níos measa nó ina bhforbraíonn sé go han-tapa. Tagann roinnt de na siomptóim seo a leanas chun cinn chomh maith:

  • Mearbhall nuathagtha
  • Ráta análaithe atá tapa agus leanúnach
  • Ráta cuisle atá tapa agus leanúnach
  • Dianphian sa chos nó éagumas chun seasamh
  • Lámha agus cosa atá an-fhuar agus éadrom, agus mearbhlán ar dhuine nuair a sheasann sé
  • Ní féidir le duine mún a dhéanamh nó níor ghá dó mún a dhéanamh ar feadh tréimhse os cionn 12 uair
  • Gríos neamhbhánaitheach, ar gríos é a bhfuil spotaí air nó atá sceadach ach nach n-imíonn as radharc nuair a bhrúitear gloine ina éadan.

Tuilleadh faisnéise faoin Oifig Náisiúnta um Shábháilteacht Othar – http://health.gov.ie/national-patient-safety-office/ 
Tuilleadh faisnéise faoin gCoiste Náisiúnta um Éifeachtacht Chliniciúil – http://health.gov.ie/national-patient-safety-office/ncec/governance-ncec/ 

Tuilleadh faisnéise faoin Treoirlíne Náisiúnta Chliniciúil maidir le Seipsis – http://health.gov.ie/national-patient-safety-office/ncec/national-clinical-guidelines-2-2/c-d/ 

An Tuarascáil Náisiúnta ó Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte maidir le Seipsis 2011-2015 – https://www.hse.ie/eng/about/Who/clinical/natclinprog/sepsis/SEPSIS-REPORTS.PDF 

An Rún ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte maidir le Seipsis – http://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/EB140/B140_R5-en.pdf