Preasráitis

Cuireann na hAirí fáilte roimh an mbreithiúnas a tugadh in Albain maidir le híosphraghsáil alcóil Leagfar an Bille Sláinte Poiblí (Alcól) os comhair an tSeanaid an tseachtain seo chugainn

Tá an tAire Simon Harris agus Marcella Corcoran Kennedy, Aire Stáit, tar éis fáilte a chur roimh an mbreith a tugadh i gCúirt Seisiúin na hAlban i bhfabhar tograí ó Rialtas na hAlban íosphraghsáil aonaid a thabhairt isteach le haghaidh alcóil.

Dúirt an tAire Corcoran Kennedy, “Cuirim fáilte roimh an mbreithiúnas a tugadh in Albain nach bhfuil bearta malartacha – méaduithe i gcáin san áireamh – chomh héifeachtach agus atá íosphraghsáil aonaid maidir leis an mbeatha agus an tsláinte a chosaint.

“Is eol dúinn gur beart comhréireach í íosphraghsáil aonaid agus go rachaidh sí i ngleic go héifeachtach leis an rochtain fhorleathan atá ann ar alcól atá an-saor i gcoibhneas lena láidre atá sé. Dá bhrí sin, chuireamar íosphraghsáil aonaid ar áireamh sa Bhille Sláinte Poiblí (Alcól) ón Rialtas.

“Tá an beart bunaithe ar an bhfianaise atá ann gur dóigh go n-ólfaidh óltóirí dochracha deochanna atá saor i gcoibhneas leis an méid alcóil atá iontu – is é sin le rá, deochanna ina bhfuil a lán alcóil agus atá ar fáil ar phraghas íseal. Tacaíodh leis an bhfianaise sin i dtaighde ó Ollscoil Sheffield, rud inar léiríodh go mbaineann íosphraghsáil aonaid athrú iompraíochta amach i measc na ndaoine is mó atá i mbaol. Is ar dhaoine a úsáideann alcól ar bhealach dochrach atá íosphraghsáil aonaid dírithe.

“Níl in íosphraghsáil aonaid ach ceann amháin de roinnt beart éagsúil atá ar áireamh sa Bhille. Áirítear iad seo a leanas leis na forálacha eile: lipéid sláinte a chur ar tháirgí alcóil; fógairt agus urraíocht táirgí alcóil a rialáil; táirgí alcóil a scaradh ó tháirgí eile in asraonta trádála measctha; agus díol agus soláthar alcóil a rialáil i gcúinsí áirithe.

“Táim ag súil leis an reachtaíocht seo a chur ar aghaidh sa Seanad agus beidh mé ag teacht le chéile le comhaltaí ó gach páirtí Dé Máirt chun plé a dhéanamh ar aon saincheisteanna eile ba mhaith leo a tharraingt anuas. Tuigim go bhfuil roinnt ábhar imní ann go fóill. Dá bhrí sin, ba mhaith liom éisteacht agus obair le mo chuid comhghleacaithe san Oireachtas chun an beart tábhachtach sláinte poiblí seo a chur ar aghaidh. Creidim gur féidir aon ábhair imní a mhaolú agus gur féidir aon mhíthuiscint a shoiléiriú agus tá súil agam go mbeimid in ann dul ar aghaidh ar aon intinn ansin chun an mórphíosa reachtaíochta seo a rith sa dlí.

“Ba é an Rialtas roimhe seo a thionscain an Bille agus tá sé mar thosaíocht ag an Rialtas seo é a rith. Cuireadh na bearta faoi réir grinnscrúdú réamhreachtach agus thacaigh an Comhchoiste Oireachtais um Shláinte agus Leanaí leo. Sa suirbhé Éire Shláintiúil is déanaí, tugadh tuilleadh fianaise dúinn go bhfuil fadhb againn in Éirinn le halcól agus gur gá dúinn gníomh a dhéanamh ina leith.”

 Críoch

Nóta d’Eagarthóirí

Íosphraghsáil Aonaid

Gné thábhachtach de chur chuige fadtéarmach straitéiseach i leith mí-úsáid alcóil a chomhrac is ea aghaidh a thabhairt ar phraghas an alcóil. Tá baint dhíreach ag praghas an alcóil le leibhéil úsáide agus leis an dochar agus leis an gcostas a ghabhann le halcól, i.e. de réir mar a mhéadaíonn an praghas, laghdóidh rátaí úsáide agus an dochar a ghabhann leis.

Tá na forálacha íosphraghsáil aonaid sa Bhille Sláinte Poiblí (Alcól) mar chuid de shraith chuimsitheach beart a bhfuil sé mar aidhm leo laghdú a dhéanamh ar úsáid iomarcach alcóil agus ar an dochar a ghabhann le mí-úsáid alcóil mar a tugadh faoi deara i dTuarascáil an Ghrúpa Stiúrtha maidir le Straitéis Náisiúnta um Mí-Úsáid Substaintí, 2012. Tá sé mar aidhm againn úsáid alcóil in Éirinn a laghdú go 9.1 lítear in aghaidh an duine sa bhliain (is é sin, an meánfhigiúr san Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta) faoin mbliain 2020, agus laghdú a dhéanamh ar an dochar a ghabhann le húsáid alcóil.

Leis an mBille Sláinte Poiblí (Alcól), foráiltear go mbeidh sé neamhdhleathach táirgí alcóil a dhíol, agus táirgí alcóil a fhógairt lena ndíol, faoi bhun íosphraghas socraithe ar leibhéal miondíola. Le híosphraghsáil aonaid, socraítear íosphraghas in aghaidh an ghraim d’alcól. Tá an t-íosphraghas ar tháirge alcóil bunaithe ar an líon gram d’alcól atá sa táirge lena mbaineann. Ní féidir alcól a dhíol faoi bhun an íosphraghais sin san earnáil díola ar cheadúnas (e.g. tithe tábhairne, bialanna) ná san earnáil díola eischeadúnais (e.g. ollmhargaí, siopaí eischeadúnais).

Cad is íosphraghsáil aonaid ann?
Socraítear an tÍosphraghas Aonaid sa Bhille ag 10c in aghaidh an ghraim d’alcól. Féadfaidh an tAire an tÍosphraghas Aonaid a mhéadú trí bliana tar éis tosach feidhme agus gach 18 mí ina dhiaidh sin, faoi réir athbhreithniú a dhéanamh.

Conas a ríomhtar an tÍosphraghas?
Ríomhtar íosphraghas an táirge alcóil ach an fhoirmle seo a úsáid: A x B = C
Is é atá in A ná an t-íosphraghas aonaid in aghaidh an ghraim d’alcól
Is é atá in B ná an líon gram d’alcól atá i dtáirge alcóil, agus
Is é atá in C ná íosphraghas an táirge alcóil.

Ríomhtar B mar a leanas:
Toirt an Táirge Alcóil X ABV (alcól de réir toirte) an Táirge Alcóil X 0.789
Is é 0.789 an dlús alcóil ag 20° Celsius

Mar shampla:
Canna Beorach 500 ml @ ABV 5%

B = Toirt an Táirge Alcóil X ABV (alcól de réir toirte) an Táirge Alcóil X 0.789
B= 500 X 5% X 0.789
B= 19.725 Gram

A x B = C (Íosphraghas)
€0.10 x 19.725 = C
C = €1.97

Íosphraghas canna beorach 500 ml (ABV 5%) = €1.97

Íosphraghas buidéal fíona 750 ml (ABV 12.5%) = €7.40

Íosphraghas buidéal uisce beatha 750 ml (ABV 40%) = €23.67

Cén fáth a bhfuil sí ag teastáil?
Cuid thábhachtach de dhul i ngleic le mí-úsáid alcóil is ea inacmhainneacht alcóil don mheántomhaltóir. Tá baint dhíreach ag praghas an alcóil le leibhéil úsáide agus leis an dochar agus leis an gcostas a ghabhann le halcól, i.e. de réir mar a mhéadaíonn praghas an alcóil, laghdóidh rátaí úsáide agus an dochar a ghabhann leis.

 

Nach ngearrtar go leor cánach ar alcól cheana féin?
Cé go bhfuil rátaí measartha ard dleacht mháil ag Éirinn, tá praghas an alcóil measartha réasúnta fós, go háirithe in ollmhargaí. Is féidir le bean a teorainn sheachtainiúil ólacháin ísealriosca a shroicheadh ach €6.30 a chaitheamh agus is féidir le fear an teorainn sheachtainiúil sin a shroicheadh ach níos lú ná €10 a chaitheamh (Alcohol Action Ireland, Aighneacht Réamh-Bhuiséid, 2014).

Cén fáth nach bhfuiltear ag ardú rátaí máil nó nach bhfuiltear ag cosc díol faoi bhun costais?
Ba é tátal an staidéir a rinne Ollscoil Sheffield ná nach mbeadh ach tionchar diomaibhseach ag cosc ar dhíol faoi bhun costais (arna chur chun feidhme mar chosc ar alcól a dhíol faoi bhun an chostais mháil agus na Cánach Breisluacha) ar úsáid alcóil agus ar an dochar gaolmhar. Bheadh sé doiligh cur chun feidhme, faireachán agus forfheidhmiú a dhéanamh ar chosc aon díola faoi bhun costais. Is fusa íosphraghsáil aonaid a thuiscint, a thomhas agus a fhorfheidhmiú ná déanamh amhlaidh i gcás cosc ar dhíol faoi bhun costais.

Bheadh scothalcól agus alcól ardphraghais ní ba chostasaí mar thoradh ar mhéaduithe breise ar rátaí máil, rud nach bhfuil ag teastáil chun críche spriocdhíriú ar óltóirí contúirteacha dochracha – ar daoine iad a cheannaíonn méideanna móra alcóil ar phraghas íseal. Ní gá gurbh ionann an éifeacht a bheadh ag méadú cánach agus an éifeacht a bheadh ag íosphraghas éigeantach. Is amhlaidh sin mar gheall ar an bhféidearthacht nach dtabharfaí na cánacha ar aghaidh ina n-iomláine. Mar sin féin, cuirtear cosc ar ildíoltóirí móra le híosphraghsáil aonaid méaduithe ar rátaí máil a iompar agus alcól a úsáid mar threoirearra caillteanais.

Cé na daoine a rachfar i bhfeidhm orthu?
Beart spriocdhírithe is ea íosphraghsáil aonaid, rud arb é is aidhm dó cosc a chur ar alcól a dhíol ar phraghsanna an-íseal. Tá sé dírithe orthu siúd a ólann leibhéil chontúirteacha dhochracha alcóil (i.e. na daoine a ólann na méideanna is airde agus daoine óga). Toisc go bhfuil an t-íosphraghas bunaithe ar an méid alcóil íon atá sa táirge agus go bhfuil sé comhréireach go díreach leis an méid alcóil íon sin, tá íosphraghsáil aonaid in ann díriú ar tháirgí saora alcóil i gcoibhneas lena láidre atá siad. Beidh tionchar mór ag íosphraghsáil aonaid ar úsáid alcóil i measc óltóirí ardriosca. Ní bheidh ach tionchar beag aici ar úsáid alcóil i measc óltóirí ísealriosca.

An cáin bhreise ar na boicht í seo?
Aimsíodh sa staidéar a rinne Ollscoil Sheffield gur ar dhaoine bochta agus ar óltóirí dochracha bochta go háirithe a bheadh an tionchar is mó ag íosphraghsáil aonaid. Mar sin féin, aimsíodh go mbeadh buntáistí móra sláinte ann do dhaoine bochta. Beidh tionchar dearfach ag laghdú an dochair alcóil ar éagothromaíochtaí sláinte in Éirinn mar go ndéantar méid díréireach dochair do dhaoine ó phobail faoi mhíbhuntáiste leis an alcól.

An méadófar praghas gach táirge alcóil leis an mbeart seo?
Níltear ag súil go ndéanfaidh íosphraghsáil aonaid difear don phraghas ar alcól san earnáil ar-cheadúnais (e.g. pionta beorach i dteach tábhairne, buidéal fíona i mbialann). Is iad na táirgí alcóil a ndéanfadh an beartas seo an difear ba mhó dóibh ná iad siúd a dhíoltar go han-saor, agus faoi bhun costphraghais i mórán cásanna, san earnáil eischeadúnais ar nós ollmhargaí (e.g. leaca lágair agus leann úll atá á ndíol ar phraghas íseal).