Preasráitis

Cuireann an tAire Sláinte fáilte roimh achtú an Achta Sláinte (Foirceannadh Toirchis a Rialáil), 2018

21 Nollaig 2018

Chuir Simon Harris TD, an tAire Sláinte, fáilte inniu roimh achtú an Achta Sláinte (Foirceannadh Toirchis a Rialáil), 2018.

Dúirt an tAire gur “fíoreachtra stairiúil eile” a bhí in achtú na reachtaíochta agus go “réitíonn sé an bealach le haghaidh an tseirbhís um thoircheas a fhoirceannadh a thabhairt isteach i mí Eanáir 2019”.

De réir na reachtaíochta, féadfar toircheas a fhoirceannadh i gcás go bhfuil baol ann do bheatha na mná toircheasaí nó go ndéanfar dochar tromchúiseach do shláinte na mná toircheasaí, i gcás éigeandála ina bhfuil baol den sórt sin láithreach, nó i gcás gurb ann do riocht ar dóigh dó a bheith ina chúis le bás an fhéatais roimh an mbreith nó laistigh de 28 lá ón mbreith. Féadfar toircheas a fhoirceannadh gan aon srian go dtí go rachaidh 12 sheachtain toirchis thart.

Samhlaítear gur i dtimpeallacht pobail a dhéanfar formhór na ngnáthamh foirceanta a dhéanfar sula rachaidh 9 seachtaine toirchis thart. Ar chúiseanna liachta, beidh sé riachtanach líon beag de na gnáthaimh foirceanta sin a dhéanamh in ospidéil mháithreachais. Is in ospidéil mháithreachais a dhéanfar gach gnáthamh foirceanta tar éis 9 seachtaine toirchis.

Tá na hullmhúcháin don tseirbhís á dtabhairt chun críche faoi láthair agus beidh sonraí faoin líne chabhrach faisnéise agus comhairleoireachta do thoircheas a fhoirceannadh ar fáil ag myoptions.ie. Moltar do dhaoine atá ag déileáil le toircheas gan choinne teagmháil a dhéanamh leis an tseirbhís comhairleoireachta My Options. Is féidir le comhairleoirí faisnéis a thabhairt faoi na háiteanna inar féidir le mná seirbhísí um thoircheas a fhoirceannadh a rochtain.

Is í Helen Deely Treoraí an Chláir um Shláinte Ghnéasach agus Toirchis Ghéarchéime atá ar bun ag Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS). Leag sí amach na roghanna a thairgeann an tseirbhís comhairleoireachta My Options, agus í ag rá, “Is seirbhís Saorghlao nua atá á reáchtáil ag FSS í an tseirbhís My Options agus cuireann sí faisnéis agus tacaíocht faoi rún ar fáil saor in aisce do dhaoine atá ag déileáil le toircheas gan choinne. Beidh an tseirbhís My Options ar fáil ón 1 Eanáir 2019 ach glao a chur ar 1800 828 010. Tríd an tseirbhís, beidh comhairleoirí gairmiúla a bhfuil taithí acu in ann labhairt le daoine faoi na roghanna uile atá acu, lena n-áirítear na tacaí atá ann chun leanúint leis an toircheas agus na bealaí inar féidir seirbhísí ginmhillte a rochtain in Éirinn. Is seirbhís saor in aisce í agus beidh sí ar fáil do gach duine a dteastóidh uathu í. Tá tuilleadh faisnéise ar fáil ar líne ag myoptions.ie.”

Dúirt an tAire Harris, “Ní fhéadfaí an tseirbhís seo a sholáthar gan iarracht mhór a dhéanamh, agus ba mhaith liom buíochas a ghabháil le gach duine a chuir uaireanta fada isteach chun a chinntiú go mbeadh seirbhís shábháilte atá dírithe ar mhná ar fáil in Éirinn.

“Is féidir linn breathnú romhainn anois go tráth a bheidh muinín ag gach bean atá ag déileáil le toircheas géarchéime go gcaithfear leo le comhbhá agus go mbeidh siad in ann an cúram ar fad a theastóidh uathu agus óna dteaghlach a rochtain sa tír seo, agus tacaíocht á fáil acu óna ndaoine muinteartha.”

CRÍOCH

Nótaí don Eagarthóir

Príomhtheachtaireachtaí

1. Bain úsáid as frithghiniúint.

2. Más rud é go raibh gnéas gan chosaint agat nó gur theip ar do fhrithghiniúint — iarr frithghiniúint éigeandála (Frithghiniúint Hormónach Éigeandála nó Fearas Frithghiniúnach Ionútarach) go práinneach ó do chógaiseoir.

3. Má mheasann tú go bhfuil seans ann go bhfuil tú toircheasach — déan tástáil le haghaidh toirchis a luaithe is féidir.

4. Más toircheas gan choinne é — iarr comhairleoireacht agus déan iniúchadh ar na roghanna atá ar fáil duit a luaithe is féidir.

5. Má tá foirceannadh uait — tabhair cuairt ar lia-chleachtóir ginearálta nó ar Chlinic Pleanála Clainne a luaithe is féidir.

Toircheas a fhoirceannadh sa tseirbhís sláinte phoiblí – ceisteanna coitianta.

1. Cén uair a bheidh an tseirbhís leathnaithe um thoircheas a fhoirceannadh ar fáil?
Ceadaítear leis an Acht Sláinte (Foirceannadh Toirchis a Rialáil), 2018, an tseirbhís um thoircheas a fhoirceannadh a thabhairt isteach. Achtaíodh an 20 Nollaig é. Beidh an tseirbhís um thoircheas a fhoirceannadh ar fáil ó mhí Eanáir 2019.

2. Cé na himthosca faoina bhféadfaidh bean foirceannadh a fháil?
De réir na reachtaíochta, féadfar gnáthaimh foirceanta a dhéanamh sula rachaidh 12 sheachtain toirchis thart nó i gcás go bhfuil baol ann do bheatha na mná toircheasaí nó go ndéanfar dochar tromchúiseach do shláinte na mná toircheasaí; nó i gcás éigeandála ina bhfuil baol ann do bheatha na mná toircheasaí nó go ndéanfar dochar tromchúiseach do shláinte na mná toircheasaí; nó i gcás gurb ann do riocht ar dóigh dó a bheith ina chúis le bás an fhéatais roimh an mbreith nó laistigh de 28 lá ón mbreith.

3. Tá bean toircheasach (sa chéad 12 sheachtain toirchis) agus tá foirceannadh uaithi — cad ba cheart di a dhéanamh?
Ba cheart di freastal ar lia-chleachtóir pobalbhunaithe (e.g. lia-chleachtóir ginearálta nó clinic) a luaithe is féidir. Beidh faisnéis faoi na lia-chleachtóirí ginearálta/na clinicí a sholáthraíonn an tseirbhís ar fáil ón tseirbhís líne chabhrach ‘My Options’ do thoircheas a fhoirceannadh, rud a bheidh á reáchtáil ag FSS. Is gnáthamh am-íogair é toircheas a fhoirceannadh agus tá sé riachtanach, mar sin, go mbainfí leas as an tseirbhís a luaithe is féidir sa toircheas.

4. Cén áit a bhféadfaidh bean foirceannadh a fháil?
Is i dtimpeallacht pobail a dhéanfar formhór na ngnáthamh foirceanta a dhéanfar sula rachaidh 9 seachtaine toirchis thart. Ar chúiseanna liachta, beidh sé riachtanach líon beag de na gnáthaimh foirceanta sin a dhéanamh in ospidéil mháithreachais. Is in ospidéil mháithreachais a dhéanfar gach gnáthamh foirceanta tar éis 9 seachtaine toirchis. Ar an gcéad ásc, beidh ar an mbean thoircheasach teagmháil a dhéanamh le lia-chleachtóir ginearálta nó le clinic a sholáthraíonn an tseirbhís. Más gá, atreorófar í chuig ospidéal máithreachais chun foirceannadh a fháil.

5. Cá mhéad uair a bheidh uirthi cuairt a thabhairt ar an lia-chleachtóir?
I gcás gnáthaimh foirceanta a dhéanfar sula rachaidh 9 seachtaine toirchis thart, beidh sé riachtanach dhá chuairt a thabhairt ar lia-chleachtóir de bharr na tréimhse feithimh 3 lá atá sonraithe sa reachtaíocht. Tairgfear tríú cuairt ar lia-chleachtóir le haghaidh iarchúraim. Má tá an bhean toircheasach le tréimhse idir 9 seachtaine agus 12 sheachtain ar fad, atreoróidh a lia-chleachtóir pobalbhunaithe (e.g. lia-chleachtóir ginearálta) í chuig ospidéal máithreachais.

Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara go mbeidh feidhm ag an tréimhse feithimh 3 lá maidir le gach foirceannadh a dhéanfar sula rachaidh 12 sheachtain toirchis thart, beag beann ar cé acu a dhéanfar an foirceannadh sa phobal nó in ospidéal máithreachais.

Ní éilítear aon tréimhse feithimh i gcás go bhfuil foirceannadh ag teastáil le linn éigeandála; i gcás go bhfuil baol ann do bheatha na mná nó go ndéanfar dochar tromchúiseach do shláinte na mná; nó i gcás gurb ann do riocht ar dóigh dó a bheith ina chúis le bás an fhéatais roimh an mbreith nó laistigh de 28 lá ón mbreith.

6. Cinneann bean dul ar aghaidh le foirceannadh — cén fáth a n-éilítear uirthi fanacht ar feadh 3 lá?
De réir na reachtaíochta, ní mór, i gcás gnáthaimh foirceanta a dhéanfar sula rachaidh 12 sheachtain toirchis thart, tréimhse 3 lá a bheith caite idir an uair a dheimhníonn an lia-chleachtóir nach ndeachaigh an toircheas thar 12 sheachtain agus an uair a dhéantar an foirceannadh. Ní ceanglas neamhghnách é sin; tá forálacha den chineál céanna i bhfeidhm ag roinnt tíortha san Eoraip, lena n-áirítear an Bheilg, an Ghearmáin agus an Ísiltír. Chun críocha na reachtaíochta, tosaíonn 12 sheachtain toirchis ón gcéad lá ó thréimhse mhíosta dheireanach na mná, ar aon dul le gnáthphrionsabail liachta.

7. An bhféadfaidh bean dul go díreach chuig an ospidéal máithreachais chun foirceannadh a fháil (sula rachaidh 12 sheachtain toirchis thart)?
Ní fhéadfaidh. Ní mór di dul chuig lia-chleachtóir pobalbhunaithe (e.g. lia-chleachtóir ginearálta) a atreoróidh í chuig an ospidéal máithreachais, más gá.

8. Tá bean toircheasach le níos mó ná 12 sheachtain anuas – an bhféadfaidh sí foirceannadh a fháil?
Féadfaidh, i gcás go bhfuil baol ann do bheatha na mná nó go ndéanfar dochar tromchúiseach do shláinte na mná; i gcás éigeandála ina bhfuil baol ann do bheatha na mná nó go ndéanfar dochar tromchúiseach do shláinte na mná; nó i gcás gurb ann do riocht ar dóigh dó a bheith ina chúis le bás an fhéatais roimh an mbreith nó laistigh de 28 lá ón mbreith. Leagtar amach sa reachtaíocht an líon lia-chleachtóirí a ghlacfaidh páirt sa ghnáthamh agus na critéir nach mór a chomhlíonadh chun go bhféadfar toircheas a fhoirceannadh i ngach ceann de na cásanna sin.

9. Cad é an difríocht idir foirceannadh liachta agus foirceannadh máinliachta?
Baintear úsáid i bhfoirceannadh liachta as dhá chógas, a thógtar idir 24 huaire agus 48 n-uaire óna chéile de ghnáth. Is é atá i gceist le foirceannadh liachta go ndéantar gnáthamh faoi ainéistéiseach in ospidéal máithreachais.

10. An bhfaighidh bean foirceannadh liachta nó foirceannadh máinliachta?
Cé gur gnáthaimh foirceanta liachta a bheidh i bhformhór na ngnáthamh foirceanta, ar aon dul leis an dea-chleachtas agus leis an gcleachtas is sábháilte, féadfaidh roinnt ban, tar éis dóibh dul i gcomhairle lena lia-chleachtóir, foirceannadh máinliachta a fháil san ospidéal.

11. An bhféadfaidh lia-chleachtóir diúltú d’fhoirceannadh toirchis a dhéanamh mar go bhfuil diúltú coinsiasa aige nó aici ina choinne?
Féadfaidh. De réir na reachtaíochta, ní chuirfear oibleagáid ar lia-chleachtóir, altra ná cnáimhseach foirceannadh toirchis a bhfuil diúltú coinsiasa aige nó aici ina choinne a dhéanamh ná páirt a ghlacadh ina dhéanamh. Ní mór dó nó di socruithe a dhéanamh le haghaidh cúram na mná toircheasaí a aistriú a luaithe is féidir, áfach, chun go mbeidh sí in ann foirceannadh a fháil. Níl feidhm ag foráil an diúltaithe coinsiasa i gcás éigeandála.

12. An bhféadfaidh lia-chleachtóir diúltú d’fhoirceannadh toirchis a dhéanamh ar chúiseanna seachas diúltú coinsiasa?
Féadfaidh. Ní bheidh lia-chleachtóir in ann foirceannadh a dhéanamh más amhlaidh, ina thuairim réasúnach nó ina tuairim réasúnach, nach gcomhlíontar na critéir atá leagtha amach sa reachtaíocht.

13. Diúltaíonn lia-chleachtóir d’fhoirceannadh toirchis a dhéanamh — an bhféadfar an cinneadh sin a athbhreithniú?
Féadfar. Féadfaidh an bhean tuairim eile a iarraidh nó féadfaidh sí iarratas a dhéanamh chuig FSS ar athbhreithniú i gcás go ndiúltaíonn lia-chleachtóir d’fhoirceannadh toirchis a dhéanamh nó nach dtugann sé nó sí tuairim.  Ní bheidh feidhm ag an bhforáil athbhreithniúcháin sin ach amháin i gcás go bhfuil baol ann go ndéanfar dochar tromchúiseach do shláinte na mná; nó i gcás gurb ann do riocht ar dóigh dó a bheith ina chúis le bás an fhéatais roimh an mbreith nó laistigh de 28 lá ón mbreith (i.e. faoi ailt 9 agus 11 den reachtaíocht).

14. Cá mhéad a chosnóidh foirceannadh?
Beidh foirceannadh toirchis saor in aisce sa tseirbhís sláinte phoiblí do mhná a bhfuil gnáthchónaí orthu sa Stát. Beidh cógais bhreise, amhail anailgéisigh agus antaibheathaigh, faoi réir creataí incháilitheachta atá ann cheana. Má roghnaíonn bean an tseirbhís a rochtain go príobháideach, beidh uirthi an costas iomlán a bhaineann leis an ngnáthamh a íoc.