Preasráitis

Cuireann an tAire Kathleen Lynch fáilte roimh an reachtaíocht cheannródaíoch lena n-aisghairfear an Lunatics Act agus an Lunacy Regulation atá go mór as dáta

Mórchéim chun tosaigh é seo maidir le cearta daoine a bhfuil deacrachtaí cumais acu a chur chun cinn agus a chosaint.  

Rith an Bhille um Chinnteoireacht Chuidithe (Cumas) 2013

Ar lá deireanach na Dála roimh shos na Nollag, chuir an tAire Kathleen Lynch, an tAire Stáit le freagracht as Meabhairshláinte, Cúram Príomhúil agus Cúram Sóisialta (Míchumas agus Daoine Scothaosta), fáilte roimh rith na reachtaíochta ceannródaíche lena gcumhdófar an ceart atá ag daoine leochaileacha a gcinntí féin a dhéanamh nuair is féidir.

Dúirt an tAire Lynch: “Tá lúcháir orm go bhfuil an Bille um Chinnteoireacht Chuidithe (Cumas) 2013 rite ag an Oireachtas anois.  Comhlíonann sé sin an gealltanas a thug an Rialtas an reachtaíocht ársa um chumas atá i bhfeidhm ón 19ú haois a athchóiriú.   Cumhdaítear leis an mBille sin an ceart atá ag daoine a bhfuil míchumas intleachtúil orthu, a bhfuil néaltrú orthu, a bhfuil gortú inchinne faighte acu nó a bhfuil deacrachtaí meabhairshláinte acu a gcinntí féin a dhéanamh nuair is féidir. Leis an mBille, cumasaítear do dhaoine réamhthreoir cúram sláinte a dhéanamh, rud ina leagann siad amach an cineál cóireála a bhféadfadh gur mhaith leo é a fháil, nó a bhféadfadh nár mhaith leo é a fháil, sa chás nach mbeidh siad in ann cinntí a dhéanamh thar a ceann féin am éigin amach anseo.  Is ar theaghlaigh ar fud na tíre a rachaidh na hathchóirithe lena mbaineann i bhfeidhm.”

Dúirt an tAire freisin: “Beidh daoine a bhfuil deacrachtaí cumais acu in ann leas a bhaint as roghanna tacaíochta atá dírithe go díreach ar a gcuid riachtanas.  Beidh teaghlaigh agus cúramóirí in ann faisnéis a fháil faoi na roghanna atá ar fáil.  Chomh maith leis sin, beidh cosaintí láidre i bhfeidhm chun daoine leochaileacha a chosaint ar dhúshaothrú agus ar mhí-úsáid.  Tá Seirbhís Tacaíochta Cinntí á bunú sa Choimisiún Meabhair-Shláinte faoi láthair agus beidh sé de dhualgas air faisnéis a chur ar fáil faoin mBille.  Gníomhóidh an tSeirbhís mar rialálaí agus déanfaidh sí maoirseacht ar dhaoine a bhíonn ag déanamh cinntí thar ceann daoine eile freisin.”

Dúirt an tAire freisin: “Chomh maith leis sin, tá rith an Bhille seo ina mhórchéim chun tosaigh i dtreo sprioc ar leith atá againn a chomhlíonadh, is é sin, Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas a dhaingniú.”

Mar fhocal scoir, dúirt an tAire: “Ba as dianchomhairliúchán le raon leathan geallsealbhóirí a tháinig an Bille um Chinnteoireacht Chuidithe (Cumas) 2013 chun cinn.  Glacfar cur chuige atá bunaithe ar chearta ina leith, áit a dtabharfar tús áite do thoil agus do shainroghanna pearsanta an duine, agus beidh athrú ann ar dhearcthaí daoine aonair agus eagraíochtaí dá bharr sin. Tá bród orm inniu as Bille den sórt seo a urrú, agus é ina mhórchéim chun tosaigh maidir le cearta daoine a bhfuil deacrachtaí cumais acu a chur chun cinn agus a chosaint.”

Nóta d’eagarthóirí:  Leis an mBille um Chinnteoireacht Chuidithe (Cumas) 2013, bunaítear creat nua-aimseartha reachtúil chun tacú le cinnteoireacht i measc daoine fásta a bhfuil deacracht acu cinntí a dhéanamh gan chúnamh. Aisghairfear leis an mBille an Marriage of Lunatics Act 1811 agus an Lunacy Regulation (Ireland) Act 1871.

Treoirphrionsabail
Leagtar amach sa Bhille treoirphrionsabail arb é an aidhm atá leo neamhspleáchas agus dínit an duine a bhfuil lagchumas aige a chosaint.  Luaitear sna treoirphrionsabail sin:

  • Beidh toimhde ann go bhfuil cumas cinnteoireachta ag duine ach amháin sa chás go gcruthaítear a mhalairt.
  • Ní dhéanfar aon idirghabháil san ábhar ach amháin sa chás gur gá déanamh amhlaidh.
  • Aon ghníomh nó aon chinneadh a dhéanfar faoin mBille, ní mór é a dhéanamh ar an mbealach a chuirfidh an srian is lú ar chearta agus ar shaoirsí an duine.
  • Aon ghníomh nó aon chinneadh a dhéanfar faoin mBille chun tacú le duine a bhfuil lagchumas aige nó aon ghníomh nó aon chinneadh a dhéanfar faoin mBille thar ceann duine a bhfuil lagchumas aige, ní mór dó éifeacht a thabhairt do thoil agus do shainroghanna pearsanta an duine.

Measúnacht ar Chumas
Moltar leis an mBille an dlí a athrú chun deireadh a chur leis an gcur chuige reatha – áit a bhféachtar ar an saol ar bhealach dubh agus bán – agus cur chuige nua a ghlacadh ina mbainfear leas as sainmhíniú feidhmiúil solúbtha – áit nach ndéanfar measúnacht ar chumas ach amháin sa mhéid go mbaineann sé leis an ábhar atá i gceist ag an am atá i gceist. Fiú amháin sa chás go meastar nach bhfuil cumas cinnteoireachta ag duine in ábhar amháin, ní gá go bhfágann sé sin nach bhfuil cumas aige in ábhar eile. Aithnítear leis an mBille gur féidir le cumas athrú i gcásanna áirithe.

Roghanna Tacaíochta Cinnteoireachta
Moltar leis an mBille trí chineál rogha tacaíochta cinnteoireachta a bhfuil sé mar aidhm leo freagairt don raon riachtanas tacaíochta a d’fhéadfadh bheith ag daoine ó thaobh cumas cinnteoireachta de.

Cinnteoireacht chuidithe: féadfaidh duine cúntóir cinnteoireachta – ar duine den teaghlach nó cúramóir é i bhformhór na gcásanna – a cheapadh trí chomhaontú foirmiúil cúnamh cinnteoireachta chun tacú leis faisnéis a rochtain nó cinntí a thuiscint, a dhéanamh agus a chur in iúl.

Comhchinnteoireacht: féadfaidh duine ball den teaghlach nó cara dá chuid a bhfuil muinín aige as a cheapadh mar chomhchinnteoir chun cinntí a dhéanamh go comhpháirteach leis faoi chomhaontú comhchinnteoireachta.
Ionadaí cinnteoireachta: i gcás mhionlach beag na ndaoine nach bhfuil in ann cinntí a dhéanamh, fiú amháin sa chás go bhfaigheann siad cúnamh ina leith, foráiltear leis an mBille go bhféadfaidh an Chúirt Chuarda ionadaí cinnteoireachta a cheapadh.  Déanfaidh ionadaí cinnteoireachta cinntí thar ceann an duine, ach ní mór dó cloí leis na treoirphrionsabail lena mbaineann agus toil agus sainroghanna pearsanta an duine a léiriú nuair is féidir.  Beidh feidhmeanna na n-ionadaithe cinnteoireachta chomh teoranta agus is féidir le réasún ó thaobh raon feidhme agus fad ama de.

Buanchumhachtaí Aturnae
De réir an Bhille, beidh aturnaetha faoi réir maoirseachta ó Stiúrthóir na Seirbhíse Tacaíochta Cinntí. Beidh ról ag an Stiúrthóir maidir le buanchumhachtaí aturnae a chlárú freisin.

Réamhthreoracha Cúram Sláinte
Foráiltear leis an mBille do réamhthreoracha cúram sláinte a dhéanamh. Is é an cuspóir atá leis an réamhthreoir cúram sláinte ná duine a chumasú cóireáil a fháil de réir a thola agus a shainroghanna pearsanta féin, mar aon le faisnéis thábhachtach a chur ar fáil do ghairmithe cúram sláinte faoi roghanna cóireála an othair. Féadfaidh duine ionadaí ainmnithe cúram sláinte a cheapadh i réamhthreoir cúram sláinte. Féadfaidh an t-ionadaí ainmnithe cinneadh cúram sláinte a dhéanamh thar ceann an duine eile sa chás nach bhfuil cumas aige féin na cinntí lena mbaineann a dhéanamh a thuilleadh. Is é Stiúrthóir na Seirbhíse Tacaíochta Cinntí a dhéanfaidh maoirseacht ar ionadaithe ainmnithe cúram sláinte.

An tSeirbhís Tacaíochta Cinntí
Cuirfear an tSeirbhís Tacaíochta Cinntí ar bun laistigh den Choimisiún Meabhair-Shláinte chun tacú le cinntí a dhéanann daoine fásta a bhfuil deacrachtaí cumais acu agus le cinntí a dhéantar thar a gceann.  Déileálfaidh Stiúrthóir na Seirbhíse Tacaíochta Cinntí le gearáin in aghaidh cúntóirí cinnteoireachta, comhchinnteoirí, ionadaithe cinnteoireachta, aturnaetha a bhfuil buanchumhachtaí acu agus ionadaithe ainmnithe cúram sláinte. Déanfaidh sé maoirseacht ar na gearáin sin freisin.  Chomh maith leis sin, ullmhóidh an Stiúrthóir chóid cleachtais le haghaidh grúpaí sonracha agus cuirfidh sé feasacht ar an reachtaíocht chun cinn i measc an phobail i gcoitinne.