Preasráitis

Ceadaíonn an Rialtas an dréacht den Bhille um Atáirgeadh Daonna Cuidithe

Faoi dheireadh na bliana, cuirfidh an tAire Harris tograí faoi bhráid an Rialtais maidir le samhail cistiúcháin Stáit le haghaidh cóireáil torthúlachta

Chuir Simon Harris, an tAire Sláinte, fáilte roimh an gcinneadh ón Rialtas inniu an dréacht den Bhille um Atáirgeadh Daonna Cuidithe agus taighde gaolmhar a cheadú. Faoi dheireadh na bliana, cuirfidh an tAire Harris tograí faoi bhráid an Rialtais maidir le cistiú Stáit le haghaidh cóireáil torthúlachta.

Foilseofar an Scéim Ghinearálta anois agus cuirfear faoi bhráid an Chomhchoiste Oireachtais um Shláinte í lena hathbhreithniú ansin.

Dúirt an tAire Harris, “Is é seo an chéad uair riamh a dréachtaíodh pacáiste cuimsitheach beart do réimse an atáirgthe dhaonna chuidithe ina iomláine. Is cloch mhíle thábhachtach é seo agus táthar ag fanacht leis le fada an lá. Tá an reachtaíocht ag teastáil chun sláinte agus sábháilteacht tuismitheoirí, sláinte agus sábháilteacht leanaí a rugadh trí chóireáil atáirgthe dhaonna chuidithe agus sláinte agus sábháilteacht páirtithe eile a d’fhéadfadh bheith i gceist – deontóirí agus máithreacha ionaid ina measc – a chosaint, a chur chun cinn agus a chinntiú. Prionsabal tábhachtach taobh thiar den Scéim is ea breithniú a dhéanamh ar fholláine agus leas leanaí a rugadh trí atáirgeadh daonna cuidithe.”

Pléitear roinnt gnéithe tábhachtacha sa Scéim Ghinearálta chuimsitheach sin, lena n-áirítear iad seo a leanas:
·        Foráil a dhéanamh don Údarás Rialála um Atáirgeadh Daonna Cuidithe a bhunú mar chomhlacht tiomnaithe neamhspleách a mbeidh de dhualgas air maoirseacht a dhéanamh ar an earnáil.
·        Na coinníollacha a leagan amach maidir le gaiméití agus suthanna a dheonú lena n-úsáid ag daoine eile i gcóireáil atáirgthe dhaonna chuidithe agus/nó lena n-úsáid i dtaighde.
·        Atáirgeadh cuidithe iarbháis a cheadú, rud a fhágann go bhféadfaidh bean leas a bhaint as gaiméití óna páirtnéir éagtha nó as suthanna a cruthaíodh ó na gaiméití sin mar chuid dá cóireáil atáirgthe dhaonna chuidithe, ar an gcoinníoll go gcomhlíonfar critéir shonracha.
·        Na coinníollacha sonracha a leagan amach faoina gceadófar máthairionadaíocht in Éirinn, lena n-áirítear ceanglas go ndéanfadh an tÚdarás Rialála um Atáirgeadh Daonna Cuidithe gach comhaontú máthairionadaíochta a údarú roimh ré. Leagtar amach sa Scéim freisin sásra cúirtbhunaithe trína bhféadfar tuismíocht linbh a rugadh trí mháthairionadaíocht a aistriú ón máthair ionaid (nó óna fear céile, más cuí) chuig an tuismitheoir/na tuismitheoirí beartaithe.
·        Na coinníollacha a shonrú faoina bhféadfar taighde lena mbaineann suthanna, gaschealla suthacha agus gaschealla spreagtha ilchumasacha a cheadú, faoi réir ceadúnas a fháil ón Údarás Rialála um Atáirgeadh Daonna Cuidithe.

Dúirt an tAire Harris, “Beidh ról ríthábhachtach ag an Údarás Rialála um Atáirgeadh Daonna Cuidithe maidir leis an reachtaíocht a chur chun feidhme go rathúil mar gheall ar chastacht na saincheisteanna a bheidh i gceist leis an réimse seo a rialáil agus mar gheall go mbíonn teicneolaíochtaí atáirgthe dhaonna chuidithe agus teicneolaíochtaí taighde ag athrú go tapa. Ceann amháin de phríomhfheidhmeanna an Údaráis Rialála a bheidh i bhfaisnéis staidrimh atá níos cuimsithí ná an fhaisnéis atá ar fáil faoi láthair a bhailiú ó sholáthraithe atáirgthe dhaonna chuidithe faoi gach gníomhaíocht atáirgthe dhaonna chuidithe agus faoi thorthaí na ngníomhaíochtaí sin (e.g. an líon leanaí a rugadh). Is an-úsáideach a bheidh an fhaisnéis sin.”

Mar fhocal scoir, dúirt an tAire Harris go gcinnteofar “leis na forálacha atá leagtha amach sa Scéim, lena n-áirítear an tÚdarás Rialála um Atáirgeadh Daonna Cuidithe a bhunú, go seolfar cleachtais atáirgthe dhaonna chuidithe agus réimsí gaolmhara taighde ar bhealach níos comhsheasmhaí agus níos caighdeánaithe agus go ndéanfar an mhaoirseacht riachtanach orthu”.

Críoch

Nótaí d’Eagarthóirí:
Táthar ag éileamh arís agus arís eile le blianta beaga anuas go gcuirfí reachtaíocht shonrach chun feidhme i ndáil le hatáirgeadh daonna cuidithe agus cleachtais ghaolmhara taighde. I measc fhoinsí na n-éileamh sin, tá an tuarascáil ón gCoimisiún um Atáirgeadh Daonna Cuidithe a foilsíodh sa bhliain 2005 agus cásanna ardphróifíle a éisteadh sa Chúirt Uachtarach le déanaí, amhail MR & Anor v An tArd-Chláraitheoir & Daoine Eile (máthairionadaíocht) sa bhliain 2014.

I mí Feabhra 2015, thug an Rialtas cead chun Scéim Ghinearálta Bille a dhréachtú le haghaidh atáirgeadh daonna cuidithe agus taighde gaolmhar. Léirítear an cinneadh sin ón Rialtas sna forálacha atá leagtha amach sa Scéim. Léirítear iontu freisin an gealltanas a tugadh sa Chlár do Rialtas Comhpháirtíochta le déanaí maidir le hatáirgeadh daonna cuidithe agus máthairionadaíocht a rialáil.

Máthairionadaíocht Idirnáisiúnta
Is as máthairionadaíocht tráchtála a thagann roinnt ábhar imní chun cinn maidir le leas agus tráchtearrú na leanaí lena mbaineann. Tá baol ann freisin go gcuirfear brú ar mhná atá leochaileach ó thaobh airgeadais de gníomhú mar mháithreacha ionaid nó go ndéanfar dúshaothrú orthu chun déanamh amhlaidh. Is é an toradh atá ar an méid sin go gcuirtear leis an Scéim Ghinearálta toirmeasc sainráite ar mháthairionadaíocht tráchtála a bheith á seoladh in Éirinn.

Mar gheall ar an gcastacht dhlíthiúil agus phraiticiúil a bhaineann le máthairionadaíocht tráchtála a rialáil i ndlínsí eile, ní rialáiltear leis an Scéim Ghinearálta saoránaigh Éireannacha atá ag gabháil do chomhaontuithe idirnáisiúnta máthairionadaíochta tráchtála i dtíortha eile.

Cistiú Poiblí le haghaidh Atáirgeadh Daonna Cuidithe
Sa bhliain 2016, fostaíodh an Bord Taighde Sláinte chun athbhreithniú cuimsitheach a dhéanamh ar shamhlacha idirnáisiúnta cistiúcháin phoiblí le haghaidh atáirgeadh daonna cuidithe. Foilsíodh an t-athbhreithniú fianaise ón mBord i mí an Mhárta 2017 ansin. Tá sé ar fáil lena léamh anseo:
http://health.gov.ie/blog/publications/health-research-board-report-assisted-reproductive-technologies-international-approaches-to-public-funding-mechanisms-and-criteria-an-evidence-review/

Déantar scrúdú san athbhreithniú fianaise sin ar na sásraí cistiúcháin phoiblí le haghaidh atáirgeadh daonna cuidithe atá ar bun i dtíortha difriúla. Féachtar san athbhreithniú ar na costais ghaolmhara agus na tairbhí gaolmhara don mhaoinitheoir, don soláthraí agus don othar, ar na critéir le haghaidh an tseirbhís a chistítear go poiblí a rochtain, agus ar an mbonn leis na critéir sin i ndlínsí difriúla. Déanfar anailís ar an athbhreithniú fianaise ón mBord chun cabhrú le roghanna beartais a fhorbairt do shamhail fhéideartha cistiúcháin phoiblí le haghaidh cóireáil atáirgthe dhaonna chuidithe. Cuirfear na roghanna sin faoi bhráid an Aire Sláinte faoi dheireadh na bliana. Aon samhail cistiúcháin a d’fhéadfaí a thabhairt isteach, ba ghá í a fheidhmiú faoin mórchreat rialála atá leagtha amach sa Bhille um Atáirgeadh Daonna Cuidithe.

Idirghníomhú leis an Acht um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh 2015
Cuirtear leis an Acht um Leanaí agus Cóngais Teaghlaigh 2015 struchtúr dlíthiúil i bhfeidhm chun tacú le cásanna éagsúla tuismitheoireachta agus chun soiléire dhlíthiúil a thabhairt maidir le cearta agus freagrachtaí tuismitheoirí. Is faoi fhreagracht an Aire Sláinte a thagann Codanna 2 agus 3 den Acht. Cuimsítear iontu forálacha a bhaineann le nósanna imeachta atáirgthe dhaonna le cuidiú deontóra agus na cearta atá ag daoine a gineadh le deontóir chun faisnéis a rochtain faoina n-oidhreacht ghéiniteach, lena n-áirítear deonú neamhanaithnid a údarú agus foráil a dhéanamh do Chlár Náisiúnta Daoine a Gineadh le Deontóir a bhunú. Tá sé beartaithe go dtosófar Codanna 2 agus 3 den Acht roimh dheireadh na bliana 2017.

Cé gur ar an Aire Sláinte atá an fhreagracht as na Codanna sin den Acht faoi láthair, tá sé beartaithe go nglacfaidh an tÚdarás Rialála um Atáirgeadh Daonna Cuidithe dá bhforáiltear i Scéim Ghinearálta an Bhille um Atáirgeadh Daonna Cuidithe na freagrachtaí sin a luaithe a bhunófar é.
Cabhróidh sé sin lena chinntiú go gcuirfear na forálacha sin den Acht a bhaineann le hatáirgeadh daonna cuidithe i bhfeidhm ar bhealach éifeachtach a bheidh ag teacht leis an mórchreat rialála um atáirgeadh daonna cuidithe.