Preasráitis

An Lá Feasachta Eorpach maidir le hÚsáid Antaibheathach (EAAD)

Thug an tUas. Simon Harris TD, an tAire Sláinte, aitheantas inniu (Dé Sathairn an 18 Samhain 2017) don Lá Feasachta Eorpach maidir le hÚsáid Antaibheathach atá á reáchtáil ag an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte mar chuid dá Seachtain Feasachta Dhomhanda maidir le hÚsáid Antaibheathach. D’fháiltigh sé roimh rannpháirtíocht ghníomhach leanúnach na hÉireann sa tionscnamh tábhachtach sin freisin.

Thug an tAire faoi deara go bhfuil ag éirí go geal leis an Lá Feasachta Eorpach maidir le hÚsáid Antaibheathach ó seoladh é den chéad uair sa bhliain 2008. Tá sé mar chuid den tríú seachtain dhomhanda bhliantúil de ghníomhaíocht atá á reáchtáil ag an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte chun aird a tharraingt ar an bhfadhb mhéadaitheach a bhaineann le Frithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach.

Dúirt an tAire Harris: “Fianaise ar a thiomanta atá an pobal sláinte agus an mórphobal do dhul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach is ea rannpháirtíocht na hÉireann in EEAD gach bliain. Tacaíonn an Roinn go hiomlán leis an obair atá á déanamh chun tuiscint ar ár gcóireálacha antaibheathach a chur chun cinn agus úsáid stuama na gcóireálacha sin a spreagadh d’fhonn luach agus éifeachtacht na gcóireálacha a chaomhnú sa lá atá inniu ann agus sa tréimhse atá romhainn”.

D’aithin an Dr Tony Holohan, an Príomhoifigeach Míochaine, an obair leanúnach atá ar siúl in Éirinn agus ar bhonn idirnáisiúnta araon chun aghaidh a thabhairt ar fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach, agus é ag rá: “Is eol dúinn gur fíor-ghéarchéim mhéadaitheach ó thaobh sláinte phoiblí de atá i dteacht chun cinn na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach ar fud an domhain agus gur gá cur chuige ‘an Aon Sláinte Amháin’ a ghlacadh i leith dul i ngleic le scaipeadh na frithsheasmhachta. Is é sin le rá, beidh gníomhaíocht ilearnálach ag teastáil ar fud earnáil shláinte an duine, na hearnála sláinte ainmhithe, na hearnála talmhaíochta agus na morearnála comhshaoil. Toisc go n-aithnítear frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach mar ábhar imní domhanda maidir leis an tsláinte, glactar leis nach féidir le hearnálacha aonair dul i ngleic i gceart leis an ábhar imní sin leo féin agus go bhfuil freagairt chomhordaithe ó gach geallsealbhóir ag teastáil dá bharr sin”.

Mórthosaíocht sábháilteachta othar agus sláinte poiblí don Roinn Sláinte le roinnt blianta anuas is ea ionfhabhtuithe atá bainteach le cúram sláinte a chosc agus a rialú in Éirinn. Cuireadh raon leathan tionscnamh i bhfeidhm i gcóras sláinte na hÉireann thar roinnt blianta cheana féin, lenar áiríodh faireachas níos fearr a dhéanamh ar ionfhabhtuithe agus ar ordú oideas; próisis um ionfhabhtuithe a chosc agus a rialú; tionscnaimh mhaoirseachta ar ábhar frithmhiocróbach; feachtais chun feasacht an phobail agus feasacht gairmithe a mhúscailt; agus béim shuntasach a chur ar oideachas agus oiliúint a sholáthar do ghairmithe cúram sláinte ar an ábhar.

Seoladh Phlean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach 2017-2020
Seoladh Plean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach 2017-2020 Dé Céadaoin an 25

Deireadh Fómhair. Tionscnamh tras-Rannach atá sa Phlean, a sheol an tAire Harris agus an tAire Michael Creed TD, an tAire Talmhaíochta, Bia agus Mara i gcomhar le chéile. Mar sin, teastaíonn uaidh cur chuige trasearnálach uile-Rialtais i leith aghaidh a thabhairt ar an mbagairt dhomhanda a bhaineann le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach. Ba ag an nGrúpa Comhairleach Cliniciúil i bhFeidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte a bhí ról ollmhór i bhforbairt an Phlean.

Agus an Plean á fhorbairt, cloíodh leis an bPlean Gníomhaíochta Domhanda um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach a d’fhoilsigh an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte sa bhliain 2015. Ceanglaíodh leis an bPlean sin go mbeadh plean gníomhaíochta náisiúnta i bhfeidhm ag gach tír sa bhliain 2017. Chuir an Coimisiún Eorpach ceangal ar na Ballstáit plean gníomhaíochta náisiúnta a fhorbairt sa bhliain 2017 freisin. Is é Plean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach an fhreagairt ó Éirinn do na héilimh idirnáisiúnta sin go n-ullmhófaí plean gníomhaíochta ilearnálach chun dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach.

Is é aidhm an Phlean a chinntiú go ndéanfar idirghabhálacha ilghnéitheacha a fhorbairt agus a chur chun feidhme lena dtabharfar cosaint ar chógais a ordú, a dháileadh agus a úsáid ar bhealach míchuí agus lena gcuirfear úsáid stuama antaibheathach chun cinn i gcás othar agus ainmhithe ar dóigh go mbainfidh siad tairbhe as cóireáil den sórt sin.

Maidir le teacht chun cinn na ‘dtarbhfhrídí’ ar fud an domhain, dúirt an tAire Harris: “Cuirtear iarmhairtí na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach i gcuimhne dúinn go géar nuair a smaoinímid faoin méadú atá tagtha i gcóras sláinte na hÉireann ar an líon ráigeanna ionfhabhtaithe mar gheall ar bhaictéir charbaipeineimfhriotaíocha Enterobacteriaceae (CPE), rud ar a dtugtar ‘tarbhfhríd’. Tá easpa roghanna cóireála ar fáil do sholáthraithe cúram sláinte agus d’othair chun cóireáil a chur in aghaidh an ionfhabhtaithe sin.

Bunaithe ar chomhairle thomhaiste ón bPríomhoifigeach Míochaine, chuir an tAire an Plean Éigeandála Sláinte Poiblí i bhfeidhm an 25 Deireadh Fómhair 2017 chun dul i ngleic tuilleadh le baictéir CPE i gcóras sláinte na hÉireann.

Thionóil an Fhoireann Náisiúnta Éigeandála Sláinte Poiblí um CPE, atá faoi chathaoirleacht ag an bPríomhoifigeach Míochaine, an chéad chruinniú dá cuid an 2 Samhain.

Tiocfaidh an Fhoireann Náisiúnta Éigeandála Sláinte Poiblí le chéile gach seachtain agus déanfaidh sí meastóireacht leanúnach ar a réidhe atá an tseirbhís sláinte chun srianadh CPE a bhainistiú agus a chothabháil mar chuid dá gnáthoibríochtaí, agus é mar aidhm againn an fhoireann a dhíscaoileadh ag an am cuí. Déanfaidh an fhoireann córas cumarsáide éifeachtach a threorú agus a chinntiú ar leibhéal áitiúil, réigiúnach agus náisiúnta. Cuirfear an t-eolas is déanaí ar obair na foirne agus miontuairiscí achoimre ar a cruinnithe ar fáil trí leathanach Gréasáin tiomnaithe ar shuíomh Gréasáin na Roinne Sláinte.

CRÍOCH

NÓTA D’EAGARTHÓIRÍ

Cad is frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach ann?
Is é is frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach ann ná frithsheasmhacht miocrorgánaigh in aghaidh druga a bhí éifeachtach roimhe sin chun cóireáil a chur in aghaidh ionfhabhtuithe a mbíonn an miocrorgánach lena mbaineann ina gcúis leo. Tá miocrorgánaigh fhrithsheasmhacha (lena n-áirítear baictéir, fungais, víris agus seadáin) in ann ionsaí a sheasamh ó dhrugaí frithmhiocróbacha amhail drugaí frithbhaictéaracha (e.g. antaibheathaigh), drugaí frithfhungasacha, drugaí frithvíreasacha agus drugaí frithmhaláireacha. Dá bhrí sin, ní éireoidh le cóireálacha caighdeánacha ina n-aghaidh agus ní bheifear in ann fáil réidh leis an ionfhabhtú dá bharr sin, rud a mhéadóidh an baol go scaipfear an t-ionfhabhtú go daoine eile.

Tá éabhlóid tréithchineálacha frithsheasmhacha ina feiniméan nádúrtha a tharlaíonn nuair a mhacasamhlaíonn miocrorgánaigh iad féin trí earráid nó nuair a mhalartaítear tréithe frithsheasmhacha eatarthu. Brostaítear teacht chun cinn tréithchineálacha frithsheasmhacha nuair a bhaintear úsáid agus mí-úsáid as drugaí frithmhiocróbacha. Scaiptear frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach arís eile nuair a leantar droch-chleachtas rialaithe ionfhabhtuithe, nuair a bhíonn drochdhálaí sláintíochta i réim agus nuair a láimhseáiltear bia ar bhealach míchuí.

Cén difear a dhéanann frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach?
I dTuarascáil ón Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú agus ón nGníomhaireacht Leigheasra Eorpach sa bhliain 2009, measadh go raibh baictéir atá frithsheasmhach in aghaidh drugaí freagrach as thart ar 25,000 bás duine san Aontas Eorpach (AE) amháin sa bhliain 2007. Measadh go raibh costais chúram sláinte agus caillteanais táirgeachta ar fiú €1.5 billiún iad ag baint leo freisin. Luadh sa Tuarascáil chomh maith go mbuailtear ionfhabhtú atá bainteach le cúram sláinte thart ar 4 mhilliún othar in AE gach bliain. (COMHTHUARASCÁIL THEICNIÚIL Ó ECDC/EMEA ‘The Bacterial Challenge: time to react’ (2009)).

Cad is baictéir Charbaipeineimfhriotaíocha Enterobacteriaceae ann?
Is ionann baictéir charbaipeineimfhriotaíocha Enterobacteriaceae (CPE) agus frídíní a chónaíonn sa phutóg. Ní féidir antaibheathaigh áirithe, ar a dtugtar antaibheathaigh charbaipeineime, a úsáid chun cóireáil a chur go rathúil ina n-aghaidh. Is iad baictéir CPE an ceann is úire de liosta fada ‘tarbhfhrídí’ nó baictéar a bhfuil sé doiligh iad a mharú le hantaibheathaigh.

Cén fáth a bhfuil baictéir CPE ina n-ábhar imní ó thaobh sábháilteacht othar de?
Aontaíonn an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte agus an Lárionad um Ghalair a Chosc agus a Rialú (ECDC) lena chéile go bhfuil ionfhabhtuithe CPE ina mbagairt thromchúiseach ar shábháilteacht othar mar gheall ar a fhrithsheasmhaí atá siad in aghaidh roinnt ábhar frithmhiocróbach. Fágann sé sin gur beag rogha theiripeach atá ann chun othair ionfhabhtaithe a chóireáil ina n-aghaidh.

Baineann torthaí níos measa d’othair, rátaí níos airde galrachta agus básmhaireachta agus costais níos airde ospidéil le hionfhabhtuithe den sórt sin. Baineann rátaí básmhaireachta os cionn 40-50% le cásanna ina bhfuil ionfhabhtú CPE ar dhaoine. Uaireanta, dúntar leapacha agus cuirtear oibríochtaí ar ceal de bharr ráigeanna an ionfhabhtaithe. Níl baictéir CPE teoranta d’ospidéil, áfach, agus is féidir iad a bhrath i ngach earnáil sláinte, lena n-áirítear an pobal.

Cad is ciall le cur chuige ‘an Aon Sláinte Amháin’?
Tá coincheap ‘an Aon Sláinte Amháin’ ina straitéis dhomhanda a bhfuil sé mar aidhm léi comhar agus cumarsáid idirdhisciplíneach a mhéadú ar gach gné de chúram sláinte do dhaoine agus d’ainmhithe agus don chomhshaol. Aithnítear le cur chuige ‘an Aon Sláinte Amháin’ gur fite fuaite ina chéile atá sláinte an duine, sláinte ainmhithe agus sláinte an éiceachórais. Mar sin, is é an aidhm atá leis sláinte agus folláine gach speicis a chur chun cinn, a fheabhsú agus a chosaint trí chomhar a mhéadú idir lianna, tréidlianna agus gairmithe eile sláinte eolaíche agus comhshaoil agus trí láidreachtaí a chothú i measc ceannairí agus bainisteoirí chun na spriocanna sin a bhaint amach.

Trí thionscnamh ‘an Aon Sláinte Amháin’, atá sínithe ag an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (WHO), an Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta (FAO) agus an Eagraíocht Dhomhanda um Shláinte Ainmhithe (OIE), tá comhaontú idirnáisiúnta ann gur gá gníomhaíocht a dhéanamh ar fud earnáil shláinte an duine agus na hearnála sláinte ainmhithe, na hearnála talmhaíochta agus na hearnála comhshaoil i gcoitinne má táthar chun dul i ngleic leis an mbagairt a ghabhann le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach ar an tsláinte phoiblí ar fud an domhain.

Ar leibhéal domhanda, réigiúnach agus náisiúnta, ní mór straitéisí agus bearta a chomhchuibhiú ar fud earnálacha éagsúla chun aghaidh a thabhairt ar dhúshlán na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach. Tá comhar idirearnálach domhanda ann ó bhí an bhliain 2010 ann. Ón uair sin i leith, tá gníomhartha tríthaobhacha curtha ar bun ag an Eagraíocht Dhomhanda um Shláinte Ainmhithe, an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte agus Eagraíocht Bhia agus Talmhaíochta na Náisiún Aontaithe chun straitéisí a chomhordú chun a chinntiú go leanann ábhair fhrithmhiocróbacha de bheith éifeachtúil agus go n-úsáidtear go freagrach iad. Shínigh gach ceann de na gníomhaireachtaí sin tionscnamh domhanda ‘an Aon Sláinte Amháin’.

Ina theannta sin, tá cur chuige iomlánaíoch agus ilearnálach a chuimsíonn roinnt mhaith grúpaí á chur chun cinn ag an gCoimisiún Eorpach. Áirítear leo sin na hearnálacha seo a leanas: sláinte phoiblí, sábháilteacht bhia, sláinte agus leas ainmhithe, taighde agus nuálaíocht, an bhithshábháilteacht agus an comhshaol. D’fhorbair an tAontas Eorpach, ar leibhéal na Comhairle agus Pharlaimint na hEorpa araon, a Straitéis Comhphobail chun dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach ach aird a thabhairt ar choincheap ‘an Aon Sláinte Amháin’.

Ar leibhéal náisiúnta, rinne an Príomhoifigeach Míochaine agus an Príomhoifigeach Tréidliachta an Coiste Comhairleach Náisiúnta Idir-rannach um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach a bhunú sa bhliain 2014. Rinne siad amhlaidh mar chuid de thionscnamh ‘an Aon Sláinte Amháin’ agus chun dul chun cinn a dhéanamh ar chur chuige iomlánaíoch náisiúnta maidir le hoibriú le chéile chun a chinntiú go mbeidh fáil ann ar antaibheathaigh éifeachtacha sa todhchaí. Tá an Coiste faoi chomhchathaoirleacht ag an bPríomhoifigeach Míochaine agus ag an bPríomhoifigeach Tréidliachta agus tá ról agus sainordú soiléir aige ar fud earnáil shláinte an duine agus na hearnála sláinte ainmhithe. Tá an Coiste comhdhéanta d’ionadaithe ón dá Roinn lena mbaineann, ó ghníomhaireachtaí ábhartha de chuid Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS), ón nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil, ón Údarás Rialála Táirgí Sláinte, ó Údarás Sábháilteachta Bia na hÉireann agus ó ghrúpaí eile geallsealbhóirí tábhachtacha in earnáil shláinte an duine agus san earnáil sláinte ainmhithe. Tá an chéad chruinniú eile de chuid an Choiste le cur ar siúl Dé Céadaoin an 22 Samhain.

Cad atá i gceist leis an bPlean Gníomhaíochta Domhanda 2015 ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte?
I mí na Bealtaine 2015, d’fhormheas toscairí ag an Tionól Domhanda Sláinte plean gníomhaíochta domhanda chun dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach, lena n-áirítear frithsheasmhacht in aghaidh antaibheathach, rud atá ar an treocht is géire ó thaobh frithsheasmhacht in aghaidh drugaí de.

Leagtar 5 Chuspóir Straitéiseacha amach sa phlean:
1. Feabhas a chur ar an bhfeasacht agus an tuiscint ar fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach;
2. Faireachas agus taighde a neartú;
3. An líon ionfhabhtuithe a laghdú;
4. Úsáid cógas frithmhiocróbach a bharrfheabhsú;
5. A chinntiú go ndéantar infheistíocht inbhuanaithe i ndul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach.

D’iarr an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte ar bhalltíortha a bpleananna gníomhaíochta náisiúnta féin um fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach a fhorbairt, ar pleananna iad a bheadh ag teacht leis an bPlean Gníomhaíochta Domhanda.

Cé na forbairtí eile atá ar bun ar leibhéal idirnáisiúnta i ndáil le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach?
I mí an Mheithimh 2016, ghlac an Chomhairle Eorpach sraith conclúidí maidir le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach faoin teideal ‘Na chéad chéimeanna eile faoi chur chuige ‘an Aon Sláinte Amháin’ chun frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach a chomhrac’. D’iarr an Chomhairle ar na Ballstáit pleananna gníomhaíochta náisiúnta a fhorbairt i gcomhréir leis an bPlean Gníomhaíochta ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte.

I mí Mheán Fómhair 2016, ghlac Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe Dearbhú Polaitiúil maidir le Frithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach. Athdhearbhaíodh leis an Dearbhú sin gurb é an Plean Gníomhaíochta Domhanda um Fhrithsheasmhacht in aghaidh Ábhar Frithmhiocróbach ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte, mar aon lena chúig chuspóir straitéiseacha uileghabhálacha, an treoirphlean le haghaidh dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach. Athdhearbhaíodh sa Chomhthionól Ginearálta na gealltanais atá tugtha ag na tíortha pleananna gníomhaíochta náisiúnta a ullmhú bunaithe ar na cúig chuspóir straitéiseacha atá sa Phlean Gníomhaíochta ón Eagraíocht Dhomhanda Sláinte.

I mí an Mheithimh 2017, d’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach an dara plean gníomhaíochta um fhrithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach uaidh, rud dar teideal ‘A European One Health Action Plan against Antimicrobial Resistance (AMR)’. Cuirtear sa dara plean gníomhaíochta sin leis an tiomantas polaitiúil agus leis na gníomhartha a baineadh amach leis an gcéad phlean gníomhaíochta ón Aontas Eorpach (2011-2016). Is é sprioc uileghabhálach an phlean nua éifeachtúlacht na n-ábhar frithmhiocróbach a chaomhnú ionas go mbeidh siad ina rogha éifeachtach cóireála galair do dhaoine agus d’ainmhithe amach anseo. Leagtar raon gníomhaíochtaí éagsúla amach sa phlean, agus iad miondealaithe faoi na trí cheannteideal straitéiseacha seo a leanas:

(1) Réigiún dea-chleachtais a dhéanamh den Aontas Eorpach
(2) Borradh a chur faoi thaighde, faoi fhorbairt agus faoi nuálaíocht ar mhaithe le leathadh na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach a rialú ar bhealach níos fearr
(3) Treisiú leis an ról atá ag an Aontas Eorpach ar leibhéal domhanda maidir le gníomhartha a bhrú chun cinn chun dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach faoi chur chuige ‘an Aon Sláinte Amháin’

Soláthraítear leis an bPlean ‘creat le haghaidh gníomhaíocht leanúnach, chomhleanúnach agus níos fairsinge chun dul i ngleic le frithsheasmhacht in aghaidh ábhar frithmhiocróbach.

Tá Éire lántiomanta d’aghaidh a thabhairt ar réiteach a fháil ar fhadhb na frithsheasmhachta in aghaidh ábhar frithmhiocróbach agus tá sí lánghafa san obair sin. Leanfaimid de dhul i mbun comhair ar leibhéal idirnáisiúnta, AE agus náisiúnta chun na críche sin.