Preasráitis

An Lá Domhanda gan Tobac – Bronnann EDS Dámhachtain ar an Roinn Sláinte

Bhronn an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) Dámhachtain ghradamach ar an Roinn Sláinte inniu mar chuid den Lá Domhanda gan Tobac 2017. Bronnadh an Dámhachtain chun aitheantas a thabhairt do na héachtaí atá bainte amach ag an Roinn sa réimse um rialú tobac.

Tá Éire ina ceannaire domhanda ó thaobh rialú tobac de, agus is í an fhoireann sa Roinn Sláinte atá i gceannas ar chur chun feidhme a dhéanamh ar chuid mhór de na bearta a éilíonn EDS ina leith sin sa lá atá inniu ann.

Tá EDS ag tarraingt aird inniu, an Lá Domhanda gan Tobac, ar a bhagraí atá an tobac ar fhorbairt tíortha ar fud an domhain. Tá sé ag éileamh ar rialtais bearta láidre um rialú tobac a chur chun feidhme, lena n-áirítear cosc a chur ar mhargaíocht agus ar fhógraíocht tobac, pacáistiú pléineáilte táirgí tobac a chur chun cinn, dleachtanna máil a ardú, agus áiteanna poiblí laistigh agus ionaid oibre laistigh a dhéanamh saor ó thobac.

Ag labhairt di inniu, dúirt an tAire Marcella Corcoran Kennedy TD:  “Ba cheart dúinne in Éirinn bheith bródúil as an dul chun cinn atá déanta againn sa réimse seo. Ní hé amháin go bhfuil an dul chun cinn sin le feiceáil san fheabhas atá tagtha ar shláinte mhuintir na hÉireann, ach tá sé le feiceáil freisin san aitheantas a thug EDS d’obair na Roinne Sláinte inniu.  Tá Éire rangaithe sa dara háit as 34 thír san Eoraip maidir le tionscnaimh um rialú tobac faoi láthair.  A bhuí le bearta nua, amhail an reachtaíocht um pacáistiú caighdeánaithe tobac a thiocfaidh i bhfeidhm i mí Mheán Fómhair 2017, tá Éire fós ar thús cadhnaíochta an réimse seo.

“Ba mhaith liom buíochas a ghabháil leis na geallsealbhóirí uile lena mbaineann, lena n-áirítear Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) agus an iomad carthanas, grúpaí tathanta agus daoine aonair atá ag tacú lenár gcuid oibre le blianta fada anuas.”

Dúirt an tAire nár cheart dúinn bheith bogásach, áfach.  “Faigheann thart ar 6,000 duine bás gach bliain de bharr galar a raibh úsáid tobac ina cúis leo.  Tá rún daingean agamsa agus ag an gcuid eile den Rialtas leanúint ar aghaidh leis an mbeartas Éire atá Saor ó Thobac a chur chun feidhme, agus é mar aidhm againn an líon caiteoirí reatha agus an líon caiteoirí nua a laghdú.”

Ar an Lá Domhanda gan Tobac, tá an tAire Corcoran Kennedy ag iarraidh ar chaiteoirí breithniú a dhéanamh ar a sláinte agus tá sí ag moladh dóibh cabhair a iarraidh chun éirí as an tobac, ar nós dochrach é.

“Is cuma cé acu atá tú ag smaoineamh faoi éirí as an tobac nó nach bhfuil, nó má tá imní ort faoi dhuine a chaitheann tobac, mholfainn duit súil a chaitheamh ar QUIT.ie inniu, ar suíomh é atá á reáchtáil ag FSS. Táim ag iarraidh ort smaoineamh faoi do shláinte féin agus faoi fholláine na ndaoine a bhfuil gean acu ort agus atá ag brath ort.  Tá tacaíocht ar fáil duit éirí as an tobac,” a dúirt an tAire.

Léiríodh i staidéar ón Údarás um Fhaisnéis agus Cáilíocht Sláinte (HIQA) le déanaí go n-éiríonn le níos mó daoine éirí as an tobac nuair a fhaigheann siad tacaíocht chun é sin a dhéanamh ná nuair a fhéachann siad le déanamh amhlaidh ina n-aonar.

Is é “Tobac – bagairt ar an bhforbairt” an téama atá á ghlacadh ag EDS don Lá Domhanda gan Tobac i mbliana.  Dírítear san fheachtas ar a bhagraí atá an tobac ar gach tír agus ar an dochar a dhéanann sé do shláinte saoránach agus dá rathúnas eacnamaíoch.  Mar chuid den obair sin, tá EDS ag moladh do gach rialtas borradh a chur faoina n-iarrachtaí chun úsáid tobac a rialú.

CRÍOCH

Nótaí d’Eagarthóirí

  • Cuireadh cosc ar chaitheamh tobac i bhformhór na n-ionad oibre iata in Éirinn an 29 Márta 2004.  Bhí sé riachtanach an cosc a thabhairt isteach chun sláinte oibrithe a chosaint ar an drochthionchar soiléir a imríonn toit thánaisteach ar an tsláinte.   Fuarthas amach in anailís a foilsíodh sa bhliain 2013 ar thionchar fadtéarmach an choisc ar chaitheamh tobac gur sábháladh beagnach 4,000 beatha mar gheall ar an gcosc.
  • Tar éis don Aire Corcoran Kennedy an t-ordú tosach feidhme a shíniú le haghaidh fhorálacha iomchuí an Achta Sláinte Poiblí (Pacáistiú Caighdeánaithe Tobac) 2015, tiocfaidh reachtaíocht um pacáistiú caighdeánaithe tobac i bhfeidhm i mí Mheán Fómhair 2017.  Is é aidhm an phacáistithe chaighdeánaigh pacaí tobac a dhéanamh níos neamhtharraingtí do thomhaltóirí, rabhaidh shláinte a dhéanamh níos sofheicthe agus a chinntiú nach gcuirfear leis an bpacáistiú tomhaltóirí amú faoi thionchar dochrach an tobac. Le síniú an ordaithe, ní mór gach táirge tobac a dhéanfar lena ndíol in Éirinn ón 30 Meán Fómhair 2017 i leith a chur ar fáil i bpacáistiú caighdeánaithe miondíola. Ceadófar tréimhse sruthlaithe, rud a fhágann go gceadófar aon táirgí a dhéantar agus a chuirtear ar an margadh roimh an 30 Meán Fómhair a choinneáil ar an margadh ar feadh tréimhse 12 mhí (i.e. go dtí an 30 Meán Fómhair 2018).
  • Fágann pacáistiú caighdeánaithe:
  •        go mbainfear gach cineál brandála de phacaí tobac – is iad sin, trádmharcanna, lógónna, dathanna agus grafaicí,
    §        go gcuirfear ainm an bhranda agus aon ainm malartach i láthair i gcló aonfhoirmeach do gach branda agus
    §        nach mbeidh ach an t-aon dath neodrach gan patrún amháin ar na pacaí.
  • Rinneadh na rialacháin lena dtrasuitear Treoir an Aontais Eorpaigh um Tháirgí Tobac a shíniú isteach i ndlí na hÉireann i mí na Bealtaine 2016.  Foráiltear leis na Rialacháin do rialacha níos déine a leagan síos le haghaidh táirgí tobac agus táirgí gaolmhara agus, ó thaobh sláinte poiblí de, dírítear leo ar laghdú a dhéanamh ar a tharraingtí atá na táirgí sin, go háirithe do dhaoine óga.
  • Áirítear leis na Rialacháin roinnt beart ar nós na mbeart seo a leanas: –
  •        Cosc ar thoitíní agus ar thobac a úsáideann daoine chun a dtoitíní féin a rollú sa chás go bhfuil blasanna ar leith – blasanna toraidh nó blasanna fanaile ina measc – mar shaintréith acu;
    §        Cosc ar tháirgí tobac ina bhfuil breiseáin áirithe;
    §        Cosc ar lipéid mhíthreoracha (cosúil le cinn ar a n-úsáidtear focail amhail “nádúrtha” nó “orgánach”);
    §        Méadú ar mhéid na rabhadh comhcheangailte sláinte, agus ceanglas chun na rabhaidh sin a chur ar aghaidh an táirge agus ar a chúl araon;
    §        Ceanglais bhreise tuairiscithe maidir le táirgí tobac;
    §        Ceanglais fógartha maidir le toitíní leictreonacha, le coimeádáin athlíonta, le táirgí tobac luibhe agus le táirgí núíosacha tobac;
    §        Ceanglas clárúcháin maidir le táirgí tobac, le toitíní leictreonacha agus le coimeádáin athlíonta a dhíol ar bhonn trasteorann;
    §        Córas rianaithe a thabhairt isteach;
    §        Toitíní leictreonacha agus coimeádáin athlíonta a rialáil;
    §        Rialacha níos déine ar thoitíní leictreonacha agus ar choimeádáin athlíonta a fhógairt/a urrú;
    §        Ceanglais éigeantacha sábháilteachta agus cháilíochta maidir le toitíní leictreonacha agus le coimeádáin athlíonta;
  • Is é tobac a mharaíonn caiteoir amháin as gach beirt in Éirinn. Is ionann é sin agus beagán faoi bhun 6,000 bás gach bliain mar gheall ar ghalair a bhaineann le tobac.
  • Caitheann 23% de dhaoine tobac faoi láthair. Caitheann 19% díobh tobac gach lá agus caitheann 4% díobh tobac ó am go ham.
  • Mar gheall ar an mbaol méadaithe galair agus báis atá ann i measc caiteoirí tobac, is suntasach atá an costas eacnamaíoch a ghabhann le caitheamh tobac in Éirinn. Measadh go raibh caitheamh tobac freagrach as costas €460 milliún don chóras cúram sláinte sa bhliain 2013. Ina theannta sin, measadh go raibh costas €1 billiún agus €9 billiún faoi seach i gceist leis an táirgiúlacht agus leis an leas a cailleadh de bharr caitheamh tobac. Nuair a scoireann duine den tobac, is amhlaidh go laghdaíonn sé an baol go bhfulaingeoidh sé formhór na ngalar a bhaineann le caitheamh tobac agus an baol go bhfaighidh sé bás de bharr caitheamh tobac ag an am céanna.
  • Sa bheartas Éire atá Saor ó Thobac, arb é beartas tobac an Rialtais é, leagtar amach sraith beart a bhfuil sé mar aidhm leo leitheadúlacht an tobac a laghdú in Éirinn. Tá an beartas ar fáil ar líne.

#NoTobacco