Preasráitis

Seolann Varadkar suirbhé náisiúnta ar Iompraíocht Sláinte Leanaí in Aois Scoile

Sheol Leo Varadkar, an tAire Sláinte, suirbhé náisiúnta ar iompraíocht sláinte leanaí in aois scoile, an chéad suirbhé dá chineál le ceithre bliana anuas.

Léirítear sa suirbhé ar Iompraíocht Sláinte Leanaí in Aois Scoile (HBSC), 2014, go bhfuil leibhéil sláinte go maith ar an iomlán. Léirítear torthaí is ábhar misnigh maidir le caitheamh torthaí agus glasraí, le glanadh fiacla agus le laghdú ar chaitheamh tobac agus ar chaitheamh milseán agus deochanna boga.

Mar sin féin, dúirt mórán leanaí go bhfuil sé furasta dóibh toitíní a fháil, bíonn an iomarca leanaí ag dul a luí agus ocras orthu agus tá imní ann faoi leibhéil na cibearbhulaíochta.

Rinneadh suirbhé ar 13,611 dalta san iomlán. Cuireadh ceisteanna orthu faoi ábhair amhail an tsláinte ghinearálta, iompraíocht bia agus réim bia, aclaíocht agus gníomhaíocht fhisiciúil, féinchúram, caitheamh tobac, úsáid alcóil agus substaintí eile, an bhulaíocht, lena n-áirítear an chibearbhulaíocht, agus iompraíocht sláinte gnéasaí.

Dúirt an tAire Varadkar: “Socraítear patrúin stíl mhaireachtála go luath sa saol. Is féidir le galair ainsealacha amhail diaibéiteas, galar cairdiach agus galair eile teacht as roghanna stíl mhaireachtála. Tugtar léargas dúinn leis an suirbhé ar na dearcthaí agus an iompraíocht atá ag leanaí maidir le saincheisteanna an-tábhachtach. Tá a lán torthaí dearfacha ann, ar nós ardú ar chaitheamh torthaí agus glasraí agus laghdú ar chaitheamh milseán. Is go maith atá na leibhéil thuairiscithe den tsláinte ghinearálta. Tá roinnt torthaí is cúis imní ann freisin ó thaobh ólacháin, caitheamh tobac agus ocrais de. “Bainfear an-leas as an bhfaisnéis sin maidir leis an gcur chuige a ghlacfaidh an Rialtas a oiriúnú d’fhíorshaol na ndaoine óga sa lá atá inniu ann.

“Tá an-dul chun cinn déanta againn ar chaitheamh tobac a chosc ach léirítear sa Suirbhé seo go bhfuil an-chuid oibre le déanamh againn fós chun deireadh a chur le rochtain ar thoitíní. Beidh an Bille Sláinte Poiblí (Alcól) a bheimid ag seoladh inniu freisin ina bheart tábhachtach eile i dtreo an fhógraíocht atá dírithe ar dhaoine óga a shrianadh agus an rochtain atá acu ar alcól ar chostas íseal a theorannú. Cabhrófar linn an díriú a choinneáil ar mheáchan agus ar an tsláinte fhoriomlán le bearta amach anseo freisin, lena n-áirítear an Beartas agus an Plean Gníomhaíochta maidir le Murtall agus an chéad Phlean Náisiúnta um Ghníomhaíocht Fhisiciúil.”

Tá na nithe seo a leanas i measc na bpríomhthorthaí sa phríomhshuirbhé:

  • Tá méadú tagtha ar na leibhéil thuairiscithe de chaitheamh torthaí agus glasraí.
  • Tá laghdú tagtha ar chaitheamh milseán agus deochanna boga ón mbliain 2010 i leith.
  • Ba sheasmhach a bhí na leibhéil thuairiscithe de ghníomhaíocht fhisiciúil idir an bhliain 2010 agus an bhliain 2014.
  • Tá laghdú tagtha ón mbliain 2010 ar an gcéatadán iomlán de leanaí a thuairiscigh go raibh siad i dtroid fhisiciúil. Tuairiscíonn níos mó cailíní agus leanaí níos sine go ndearnadh cibearbhulaíocht orthu.
  • Bhí laghdú foriomlán ann ar na leibhéil thuairiscithe de chaitheamh tobac agus den mheisce agus bhí méadú ar an líon leanaí nár ól alcól ar chor ar bith idir an bhliain 2010 agus 2014. Chuir roinnt mhaith leanaí in iúl go bhfuil sé furasta dóibh toitíní a cheannach nó iarraidh ar dhuine éigin eile toitíní a cheannach dóibh sa chuid is mó de shiopaí sa cheantar ina bhfuil siad ina gcónaí nó ina bhfuil siad ar scoil.
  • Táthar ag tuairisciú leibhéil is údar imní de leanaí a bhíonn ag dul a luí agus iad ocrach agus nach mbíonn ag ithe bricfeasta.
  • Thuairiscigh níos mó cailíní, leanaí níos sine agus leanaí as aicmí sóisialta arda go scuabann siad a bhfiacla uair amháin sa lá ar a laghad.
  • Ní chaitheann 20% de leanaí criosanna sábhála.
  • An céatadán de leanaí idir 15 bliana d’aois agus 17 mbliana d’aois a thuairiscigh go raibh gnéas acu roimhe sin, mhéadaigh sé ó 23% sa bhliain 2010 go 27% sa bhliain 2014.

Tuilleadh faisnéise

Staidéar comhoibríoch (Eorpach) de chuid na hEagraíochta Domhanda Sláinte a dhéantar gach ceithre bliana is ea an suirbhé. Is é aidhm an staidéir ná léargas nua a fháil ar shláinte agus ar fholláine daoine óga, ar iompraíocht sláinte agus ar an gcomhthéacs sóisialta a bhaineann léi. Cuimsíonn an suirbhé príomhstaidéar ina gclúdaítear leanaí ó rang a cúig go dtí an cúigiú bliain a bhí idir 10 mbliana d’aois agus 17 mbliana d’aois agus ‘Staidéar Meán-Óige’ ina gclúdaítear leanaí i rang a trí agus i rang a ceathair a bhí idir 8.5 bliain d’aois agus 10.5 bliain d’aois.

Rinneadh an suirbhé in 230 bunscoil agus iar-bhunscoil. Cuireadh grúpaí ranga ó rang a trí agus rang a sé san áireamh i mbunscoileanna agus sampláladh gach rang in iar-bhunscoileanna, gan grúpa na hArdteistiméireachta a áireamh. Gné nua den suirbhé ar Iompraíocht Sláinte Leanaí in Aois Scoile 2014 nach raibh sna ceithre shuirbhé roimhe a rinneadh ón mbliain 1998 i leith ba ea dhá thacar ceisteanna. Bhain an chéad tacar ceisteanna le neamhchosaintí ar chaitheamh tobac agus tuairimí ina leith agus bhain an dara tacar ceisteanna le saincheisteanna a mheas na leanaí iad féin a bheith tábhachtach. Cuireadh sraith ceardlann rannpháirteach ar siúl le baill de Chomhairle na nÓg ó áiteanna fud fad na tíre. Le linn na gceardlann sin, d’aithin leanaí na nithe a bhí tábhachtach faoina saol agus d’fhorbair siad míreanna nua ceistneora chun aghaidh a thabhairt ar na saincheisteanna sin.

Ba é an tIonad Taighde um Chothú Sláinte in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh, a rinne an suirbhé thar ceann na Roinne Sláinte. Déantar an suirbhé idirnáisiúnta ar Iompraíocht Sláinte Leanaí in Aois Scoile gach ceithre bliana. Is éard atá i suirbhé 2014 ná an cúigiú huair a bailíodh sonraí den chineál sin ó leanaí scoile ar fud na tíre. Rinneadh suirbhéanna roimhe sna blianta 1998, 2002, 2006 agus 2010.

Príomhthorthaí
An Príomhstaidéar (leanaí idir 10 mbliana d’aois agus 17 mbliana d’aois)

  • An tSláinte agus an Fholláine Ghinearálta: Ba sheasmhach a bhí na leibhéil thuairiscithe den tsláinte ghinearálta idir bliain an tsuirbhé dheireanaigh sa bhliain 2010 agus an bhliain 2014. Thuairiscigh níos mó buachaillí agus leanaí níos óige sláinte ghinearálta níos fearr. Thuairiscigh céatadán níos airde leanaí ó aicmí sóisialta arda sláinte shármhaith agus sásamh ard leis an saol.
  • Iompraíocht Bia agus Réim Bia: Tá méadú tagtha ar na leibhéil thuairiscithe de chaitheamh torthaí agus glasraí. Tuairiscíodh leibhéil arda chaithimh i measc cailíní, leanaí níos óige agus leanaí ó aicmí sóisialta arda. Tá laghdú tagtha ar chaitheamh milseán agus deochanna boga ón mbliain 2010 i leith. Tuairiscíodh méadú ón mbliain 2010 sa chéatadán de leanaí a bhí ar aiste bia. Ní raibh aon athrú sa chéatadán de leanaí a thuairiscigh nach n-itheann siad bricfeasta ar laethanta le linn na seachtaine agus is seasmhach ón mbliain 2010 atá an céatadán de na leanaí a thuairiscigh go mbíonn siad ag dul ar scoil nó a luí agus ocras orthu. Mar sin féin, tá leibhéil is údar imní ann de leanaí a bhíonn ag dul a luí agus ocras orthu agus nach mbíonn ag ithe bricfeasta.
  • Aclaíocht agus Gníomhaíocht Fhisiciúil: Ba sheasmhach a bhí na leibhéil thuairiscithe de ghníomhaíocht fhisiciúil idir an bhliain 2010 agus an bhliain 2014. Thuairiscigh níos mó buachaillí, leanaí níos óige agus leanaí ó aicmí sóisialta arda leibhéil níos airde d’aclaíocht agus de ghníomhaíocht fhisiciúil.
  • Féinchúram: Tá na leibhéil sin seasmhach ó bhí an bhliain 2010 ann. Thuairiscigh níos mó cailíní, leanaí níos sine agus leanaí as aicmí sóisialta arda go scuabann siad a bhfiacla uair amháin sa lá ar a laghad. Cé gurbh airde i measc cailíní agus leanaí níos óige a bhí úsáid thuairiscithe criosanna sábhála, is cúis díomá é an táscaire tuairiscithe nach gcaitheann 20% de leanaí criosanna sábhála.
  • Úsáid Substaintí: Clúdaítear úsáid tobac, alcóil agus cannabais anseo. Bhí laghdú foriomlán ann ar na leibhéil thuairiscithe de chaitheamh tobac agus den mheisce agus bhí méadú ar an líon leanaí nár ól alcól ar chor ar bith idir an bhliain 2010 agus 2014. Ba mhinice a tuairiscíodh caitheamh tobac, úsáid alcóil agus úsáid cannabais i measc buachaillí agus leanaí níos sine. Bhí neamhchosaint ar thoit thánaisteach coitianta sa bhaile agus i gcarr an teaghlaigh. Chuir roinnt mhaith leanaí in iúl go bhfuil sé furasta dóibh toitíní a cheannach (33% de bhuachaillí, 26% de chailíní) nó iarraidh ar dhuine éigin eile toitíní a cheannach dóibh sa chuid is mó de shiopaí sa cheantar ina bhfuil siad ina gcónaí nó ina bhfuil siad ar scoil (58% de bhuachaillí, 59% de chailíní).
  • Iompraíocht Sláinte Gnéasaí: Léirítear i bhfreagraí gur thuairiscigh 27% de leanaí idir 15 bliana d’aois agus 17 mbliana d’aois go raibh gnéas acu roimhe sin. Is méadú é sin ón mbliain 2010 (23%). Díobh sin, thuairiscigh 33% díobh gur úsáid siad an piollaire frithghiniúnach an uair dheireanach a bhí caidreamh collaí acu agus thuairiscigh 73% díobh gur úsáid siad coiscín an uair dheireanach a bhí caidreamh collaí acu. Baineann tábhacht leis na torthaí sin ó thaobh na straitéise um shláinte ghnéasach ar sheol an tAire í le déanaí. Tá sé mar aidhm ag an straitéis sláinte sin feasacht a mhéadú ar shaincheisteanna sláinte gnéasaí agus an t-oideachas sláinte gnéasaí a fheabhsú trí oiliúint a chur ar mhúinteoirí, ar oibrithe don ógra agus ar ghairmithe cúram sláinte, i measc nithe eile.
  • Troid Fhisiciúil agus an Bhulaíocht: Tá laghdú tagtha ón mbliain 2010 ar an gcéatadán iomlán de leanaí a thuairiscigh go raibh siad i dtroid fhisiciúil. Tá laghdú tagtha freisin ón mbliain 2010 ar an gcéatadán de leanaí a thuairiscigh go ndearna siad bulaíocht ar leanaí eile ar scoil. Is seasmhach ón mbliain 2010 atá an céatadán de leanaí a thuairiscigh go ndearnadh bulaíocht orthu ar scoil roimhe sin. Tuairiscíonn níos mó cailíní agus leanaí níos sine go ndearnadh cibearbhulaíocht orthu.

An Staidéar Meán-Óige (Leanaí i Rang a Trí agus i Rang a Ceathair)

  • An tSláinte agus an Fholláine Ghinearálta: San iomlán, ba sheasmhach a bhí na leibhéil thuairiscithe den tsláinte ghinearálta idir an bhliain 2010 agus an bhliain 2014. Níor aimsíodh aon difríochtaí inscne ná difríochtaí aicme sóisialta sna leibhéil thuairiscithe de shláinte shármhaith nó de shásamh leis an saol faoi láthair.
  • Iompraíocht Bia agus Réim Bia: San iomlán, bhí méadú ann ar chaitheamh tuairiscithe torthaí agus glasraí agus bhí laghdú ann ar chaitheamh milseán agus deochanna boga idir an bhliain 2010 agus 2014. Tháinig méadú idir an bhliain 2010 agus an bhliain 2014 ar an gcéatadán de leanaí a thuairiscigh nach n-itheann siad bricfeasta lá ar bith sa tseachtain. Ba mhó an céatadán de bhuachaillí ná an céatadán de chailíní a thuairiscigh nach n-itheann siad bricfeasta lá ar bith sa tseachtain. Thuairiscigh leanaí in aicmí sóisialta arda go n-itheann siad níos mó bia sláintiúil (torthaí agus glasraí).
  • Aclaíocht agus Gníomhaíocht Fhisiciúil: Bhí laghdú foriomlán ar leibhéil thuairiscithe neamhghníomhaíochta fisiciúla idir an bhliain 2010 agus an bhliain 2014 agus thuairiscigh níos lú leanaí ó aicmí sóisialta arda neamhghníomhaíocht fhisiciúil. Is seasmhach atá na leibhéil thuairiscithe d’aclaíocht ceithre huaire sa tseachtain nó níos mó a bheith á déanamh ag leanaí.
  • Féinchúram: San iomlán, ba sheasmhach a bhí na leibhéil thuairiscithe d’fhéinchúram idir an bhliain 2010 agus an bhliain 2014. Ba choitianta a thuairiscigh cailíní agus leanaí as aicmí sóisialta arda go scuabann siad a bhfiacla uair amháin sa lá ar a laghad. Thuairiscigh céatadán níos airde de chailíní go gcaitheann siad crios sábhála agus iad sa charr.
  • Úsáid Substaintí: Bhí laghdú ann ar an gcéatadán iomlán de leanaí a thuairiscigh gur chaith siad tobac idir an bhliain 2010 agus an bhliain 2014 Thuairiscigh céatadán níos airde de leanaí in aicmí sóisialta ísle gur caiteoirí tobac iad faoi láthair.
  • An Bhulaíocht: Ba sheasmhach idir an bhliain 2010 agus an bhliain 2014 a bhí an céatadán de leanaí a thuairiscigh go ndearnadh bulaíocht orthu roimhe sin ar scoil. Ní raibh aon difríochtaí ann a bhí suntasach ó thaobh staitistice de idir buachaillí agus cailíní ar fud grúpaí aicme sóisialta ó thaobh bulaíocht a bheith déanta orthu de.