Preasráitis

Faomhann an Rialtas reachtaíocht cheannródaíoch lena rachfar i ngleic le mí-úsáid alcóil – Varadkar

  • Socraítear ag 10c / gram alcóil an Íosphraghsáil Aonaid chun dul i ngleic le halcól ar phraghas íseal
  • Scaradh dian táirgí alcóil in asraonta
  • Lipéid éigeantacha sláinte ar dheochanna lena gceanglaítear graim, áireamh calraí, rabhaidh shláinte agus nasc chuig suíomh Gréasáin sláinte phoiblí a chur ar choimeádáin alcóil
  • Ceanglas le rabhaidh shláinte agus nasc chuig suíomh Gréasáin sláinte poiblí a thaispeáint agus le rochtain ar fhaisnéis faoin líon gram agus calraí a chur ar fáil i dtithe tábhairne agus i siopaí eischeadúnais
  • Caithfear faisnéis dhian a thabhairt faoin táirge lena mbaineann i bhfógraí agus beidh na fógraí faoi réir smachtbhannaí coiriúla
  • Cosc ar fhógraíocht cóngarach do scoileanna, do chlóis súgartha agus d’iompar poiblí
  • Tairseach craolacháin 9pm le haghaidh fógraí alcóil
  • Cosc ar phromóisin bunaithe ar phraghas agus srianta ginearálta ar phromóisin

D’fhoilsigh Leo Varadkar, an tAire Sláinte, reachtaíocht fhorleathan inniu lena rachfar i ngleic le fadhb leanúnach na hÉireann le mí-úsáid alcóil agus lena laghdófar caitheamh.

Sa Bhille Sláinte Poiblí (Alcól), caitear leis an bhfadhb sin mar shaincheist sláinte poiblí den chéad uair riamh agus is é is aidhm dó an damáiste a dhéanann alcól do dhaoine aonair agus don tsochaí a laghdú. Tá sé mar aidhm aige meánchaitheamh alcóil sa bhliain in Éirinn a laghdú ó 11 lítear an duine go 9.1 lítear an duine faoin mbliain 2020.

Ag labhairt dó ag an seoladh foirmiúil, dúirt an tAire Varadkar: “Caithfidh muintir na hÉireann a ndearcadh dochrach i leith alcóil a athrú. Is mór an difear idir deoch a bheith ag duine lena chuid cairde corruair agus páirt a bheith glactha aige i ragús óil ar bhonn rialta. Baineann costais ollmhóra leis: idir dhamáiste do shláinte phearsanta agus don tsochaí, an neamhláithreachas, an t-ualach a leagtar ar na seirbhísí sláinte, ainriail phoiblí agus foréigean, thimpistí bóthair agus na hiarmhairtí gaolmhara meabhairshláinte.”

“Is náireach atá an fhianaise ar nósanna ólacháin mhuintir na hÉireann. Glacann ceathrar as deichniúr óltóirí alcóil páirt i ragús óil go hiondúil. Den chéad uair riamh, tugtar aghaidh leis an mBille seo ar alcól mar shaincheist sláinte poiblí ach dul i ngleic le praghas, leis an bhfáil atá air, le margaíocht, le fógraíocht agus le lipéadú. Táim muiníneach go bhféadaimid difear ollmhór a dhéanamh do shláinte an phobail ach an cur chuige sin a ghlacadh agus aghaidh a thabhairt ar an bhfadhb ar raon leathan bealaí. Is le fada atáimid ag caint faoi na bearta seo. Seo é an uair a chuirfimid tús leo.”

Leagtar amach sa Bhile bearta sna réimsí seo a leanas:

  • íosphraghas aonaid de 10c sa ghram alcóil i dtáirgí alcóil chun deireadh a chur le halcól ar phraghas an-íseal i ngach siopa;
  • scaradh struchtúrtha táirgí alcóil ó tháirgí eile in asraonta, bíodh sé trí iad a choinneáil in aonad nó iad a choinneáil i limistéar ar leith den siopa, ionas nach ndíolfar iad mar a bheadh gnáth-tháirge grósaeireachta ann;
  • Cosc ar phromóisin bunaithe ar phraghas agus srianta níos doichte ar phromóisin dhírithe amhail ‘deochanna ar phraghas laghdaithe ar feadh uaire’;
  • Rabhaidh shláinte agus lipéid chalraí ar tháirgí alcóil agus comharthaí rabhaidh agus faisnéis den chineál céanna i dtithe tábhairne agus i siopaí eischeadúnais;
  • Déanfar rialáil ar fhógraíocht, ar mhargaíocht agus ar urraíocht alcóil agus beidh feidhm ag smachtbhannaí coiriúla den chéad uair riamh;
  • Córas forfheidhmiúcháin ina ndéanfar oifigigh údaraithe de chuid FSS cigireachtaí agus ina ngearrfar pionóis as neamh-chomhlíonadh, fógraí íocaíochta socraithe san áireamh.

Dúirt an tAire Varadkar freisin: “Tá an Bille seo á fhoilsiú mar chuid de shraith beart faoi chreat Éire Shláintiúil chun sláinte an duine aonair agus sláinte na tíre a fheabhsú. Is éard atá i gcur chuige Éire Shláintiúil ná an t-aon dóigh amháin ar féidir linn feabhsuithe fadtéarmacha a chur ar ár gcuid sláinte ach spreagadh a thabhairt do dhaoine freagracht a ghlacadh as a gcuid gníomhartha féin. Is go seasta a bhíonn Éire ar cheann de na cúig thír is mó caitheamh san Aontas Eorpach ó thaobh caitheamh alcóil de. Fadhb fhorleathan is ea ólachán dochrach, go háirithe i measc daoine faoi bhun 35 bliain d’aois. Tá baint aige le rátaí níos airde féinmharaithe, le hionsaí gnéasach agus fisiceach, le timpistí bóthair, leis an neamhláithreachas agus le faillí i leanaí. Foilseofar an Bille go luath agus is é is aidhm dúinn go mbeidh sé curtha faoi bhráid an Oireachtais roimh dheireadh na bliana.”

An Bille Sláinte Poiblí (Alcól) – Mionsonraí

Íosphraghsáil Aonaid i gcás Táirgí Alcóil (MUP)

Leis an mBille, tá sé neamhdhleathach alcól a dhíol, agus alcól a fhógairt lena dhíol, ar phraghas faoi bhun 10c sa ghram alcóil. Tá sé dírithe orthu siúd a ólann leibhéil chontúirteacha dhochracha alcóil agus tá sé deartha cosc a chur ar alcól a dhíol ar phraghsanna an-íseal. Léirítear san fhianaise go laghdófar an t-ualach a bhaineann le dochar ó alcól leis an mbeart sin. Is iad óltóirí ardriosca alcóil is mó a rachfar i bhfeidhm orthu.

Tá baint dhíreach ag praghas an alcóil le leibhéil úsáide agus leis an dochar agus leis an gcostas a ghabhann le halcól i.e. de réir mar a mhéadaíonn an praghas, laghdóidh rátaí úsáide agus an dochar a ghabhann leis. Mheas Ollscoil Sheffield go bhféadfadh an beart sin ina aonar €1.7 billiún a shábháil thar 20 bliain toisc go laghdódh sé costais chúram sláinte, an choireacht, an phóilíneacht agus an neamhláithreachas agus go bhfeabhsódh sé cáilíocht na beatha. Ba cheart go mbeadh roinnt éifeachtaí láithreacha aige ar chostais sláinte, ar chostais choireachta agus ar an neamhláithreachas.

Toisc go bhfuil an t-íosphraghas bunaithe ar an méid alcóil íon atá sa táirge agus go bhfuil sé comhréireach go díreach leis an méid alcóil íon sin, tá íosphraghsáil aonaid in ann díriú ar tháirgí saora alcóil i gcoibhneas lena láidre atá siad. Níltear ag súil go ndéanfaidh íosphraghsáil aonaid difear don phraghas ar alcól san earnáil ar-cheadúnais. Tuairiscíodh sa staidéar ó Ollscoil Sheffield gurb iad na táirgí alcóil a ndéanfadh an beartas seo an difear ba mhó dóibh ná iad siúd a dhíoltar go han-saor, agus faoi bhun costphraghais i mórán cásanna, san earnáil eischeadúnais, i.e. ollmhargaí agus siopaí eischeadúnais, san am i láthair.

Lipéid Sláinte a chur ar Tháirgí Alcóil
Is minic a bhíonn míthuiscint ag an bpobal i gcoitinne ar an ‘Deoch Chaighdeánach’ agus ar aonaid. Sa Suirbhé Náisiúnta Dialann Alcóil, thángthas ar an gconclúid go ngannmheasann muintir na hÉireann an méid a ólann siad, toisc go bhfuarthas amach nár thuairiscigh siad ach 39% dá gcaitheamh alcóil i gcoitinne.

  • Caithfear na mionsonraí seo a leanas a chur ar lipéid ar tháirgí alcóil:
  • An méid alcóil íon arna thomhas i ngraim agus an t-áireamh calraí;
  • Rabhaidh shláinte (toircheas san áireamh);

Nasc chuig suíomh Gréasáin sláinte poiblí a chuirfidh FSS ar bun ina dtabharfar faisnéis faoi alcól agus faoin dochar gaolmhar.
Ceanglófar ar shiopaí ar-cheadúnais agus ar shiopaí eischeadúnais fógraí rabhaidh shláinte a thaispeáint ar a dtabharfar le fios go bhféadfar graim agus an méid calraí le haghaidh ‘deochanna curtha amach’ a aimsiú i ndoiciméid a chuirfear ar fáil ach iad a iarraidh.

Scaradh Struchtúrtha
Ní thaispeánfar táirgí alcóil agus ‘gnáth-tháirgí’ ar an tslí chéanna a thuilleadh. Beidh ar shiopaí a roghnú alcól a stóráil i limistéar ar leith den siopa nó i gcaibinéad dúnta. I gcás áitribh a dhíolann táirgí alcól, ceanglófar air an t-alcól a scaradh ó ‘ghnáth-tháirgí’ ar na bealaí seo a leanas:

  • díol alcóil a theorannú go limistéar aonair san áitreabh. Beidh an limistéar sin scartha ón gcuid eile den áitreabh; ní bheidh táirgí alcóil infheicthe lasmuigh de; agus ní bheidh ar chustaiméirí dul tríd an limistéar chun ‘gnáth-tháirgí’ a cheannach; nó
  • aonad dúnta stórála/aonaid dhúnta stórála nach bhfuil ach táirgí alcóil ann/iontu a chur ar fáil.

Beidh gá ann le táirgí alcóil atá suite taobh thiar de phointí íocaíochta a chumhdach. Beidh fógraíocht táirgí alcóil ag an díolphointe teoranta don limistéar sainithe taispeána nó don taobh istigh den chaibinéad stórála. Beidh Oifigigh Shláinte Comhshaoil in ann faireachán a dhéanamh ar na forálacha sin agus iad a fhorfheidhmiú go héasca.

Promóisin
D’fhonn na forálacha atá ann cheana a neartú, ceadófar leis an mBille srianta nó toirmisc a chur ar tháirgí alcóil a dhíol ar phraghas laghdaithe nó ar iad a chur ar fáil saor in aisce, ar phromóisin atá dírithe ar chatagóir daoine ar leith, agus ar phromóisin de chineál ‘deochanna ar phraghas laghdaithe ar feadh uaire’. Mar sin, beifear in ann díriú ar phromóisin amhail ‘oíche mac léinn’ agus ar phromóisin bhreisithe amhail ‘deochanna ar phraghas laghdaithe ar feadh an lae ar fad’.

Fógraíocht, margaíocht agus urraíocht
Cuirtear srian ar fhógraí leis an mBille, rud a fhágann nach féidir ach faisnéis ar leith faoin táirge a thabhairt iontu. Mar sin, beidh seans níos lú ann go ndéanfar alcól tarraingteach do leanaí iontu. Beidh fógraí a bhaineann le halcól teoranta do scannáin a bhfuil teastas 18 acu amháin.

Beidh na bearta sin faoi réir ionchúiseamh faoin gcóras ceartais choiriúil den chéad uair riamh.

Beidh gá ann le rabhaidh maidir leis an tionchar dochrach a imríonn caitheamh alcóil i gcoitinne agus le linn toirchis a chur ar fáil in aon fhógra. Cuirfear toirmeasc ar fhógraíocht in áiteanna áirithe leis an mBille, lena n-áireofar sna háiteanna seo a leanas agus in aice leo:

  • scoil;
  • seirbhís luathbhlianta;
  • clós súgartha atá faoi úinéireacht ag údarás áitiúil nó atá á choinneáil ag údarás áitiúil;
  • stáisiún traenach nó bus;
  • ionad sainithe stad inar féidir le paisinéirí dul ar bhord busanna nó feithiclí iarnróid éadroim nó teacht díobh.

Leagtar amach sa Bhille freisin na critéir maidir le fógraíocht i bpictiúrlanna agus i bhfoilseacháin agus toirmisctear leis fógraí in ionaid spóirt le haghaidh imeachtaí inar leanaí iad formhór na n-iomaitheoirí nó na rannpháirtithe agus fógraí ar limistéar spóirt le haghaidh gach cineáil imeachta (e.g. ar an bpáirc, ar an rásraon, ar an gcúirt leadóige iarbhír, etc.). Foráiltear ann freisin do shrian a chur ar an dóigh a ndéantar margaíocht ar éadaí leanaí. Tá feidhm ag na srianta ar fhógraíocht alcóil maidir le foilseacháin Éireannacha agus eachtracha araon.

Tar éis iad a bheith i bhfeidhm ar feadh tréimhse trí bliana, déanfar athbhreithniú ar na forálacha d’fhonn a éifeachtaí atá siad a mheas.

Craolachán
Leagfar síos i gCód Údarás Craolacháin na hÉireann tairseach craolacháin um thráthnóna i leith fógraí a bhaineann le halcól. Leasófar an tAcht Craolacháin 2009 chun a chinntiú go rachfar i gcomhairle leis an Aire Sláinte ar na gnéithe sláinte uile den Chód agus áireofar alcól ar an liosta táirgí ar ábhar d’imní phoiblí iad i dtaca le leasanna sláinte poiblí ginearálta leanaí.

Forfheidhmiú
Is iad oifigigh údaraithe arna gceapadh ag FSS a fhorfheidhmeoidh an Bille.

An Tuairim ón Abhcóide Ginearálta, Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh
Rinneadh an tuairim ó Abhcóide Ginearálta Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh maidir le híosphraghsáil aonaid ar tháirgí alcóil a fhoilsiú an 3 Meán Fómhair 2015. Ba iad táirgeoirí alcóil in Albain a thionscain an cás sin mar fhreagairt don chinneadh ó Rialtas na hAlban íosphraghsáil aonaid a thabhairt isteach. Tugtar le fios sa tuairim ón Abhcóide Ginearálta nach measfar íosphraghsáil aonaid a bheith ag luí le Dlí na hEorpa ach amháin sa chás gur féidir a léiriú go bhfuil sí níos éifeachtaí ná bearta malartacha eile. Lean an Roinn Sláinte lena bheith ag obair go dlúth le hOifig an Ard-Aighne agus leanfaidh sí le dhéanamh amhlaidh amach anseo.

Críoch