Preasráitis

Faigheann an tAire Harris cead chun dul ar aghaidh le reachtaíocht lena bhforálfar do chóras toilithe rogha an diúltaithe le haghaidh deonú orgán

Ceadaíonn an Rialtas dréachtú an Bhille um Fhíocháin Dhaonna

Reáchtálfar comhairliúchán poiblí ar an ábhar roimh dheireadh an tsamhraidh

 

D’fhógair an tAire Harris inniu (Dé Máirt) gur cheadaigh an Rialtas ullmhú na Scéime Ginearálta agus na gCeannteideal le haghaidh Bille um Fhíocháin Dhaonna, rud a fhágann gur féidir leis dul ar aghaidh le reachtaíocht lena bhforálfar do chóras toilithe rogha an diúltaithe le haghaidh deonú orgán. Reáchtálfar comhairliúchán poiblí ar an ábhar roimh dheireadh an tsamhraidh.

Déanfar na nithe seo a leanas leis an mBille:

  • Baint, coinneáil, stóráil, úsáid agus diúscairt fíochán daonna ó dhaoine éagtha a rialáil
  • Coinníollacha ginearálta a sholáthar maidir le baint, deonú agus úsáid orgán agus fíochán ó dhaoine éagtha agus ó dhaoine beo chun críocha trasphlandaithe
  • Foráil a dhéanamh do chóras toilithe rogha an diúltaithe le haghaidh deonú orgán agus do chlár gaolmhar a thabhairt isteach

Dúirt an tAire Harris, “Tabharfar leis an mBille um Fhíocháin Dhaonna éifeacht leis an ngealltanas a tugadh sa Chlár do Rialtas Comhpháirtíochta chun reachtaíocht a mholadh lena bhforálfaí do thoiliú teaghlaigh agus do chlár rogha an diúltaithe le haghaidh deonú orgán.  Faoin gcóras sin, measfar toiliú a bheith tugtha ach amháin i gcás gur chuir an duine in iúl agus é beo nár mhian leis a bheith ina dheontóir orgán tar éis an bháis.  Tá sé beartaithe go rachfar i gcomhairle leis an neasghaol i gcónaí sula mbainfear aon orgán.”

Agus béim á leagan aige ar an tábhacht a bhaineann le deonú orgán, dúirt an tAire Harris, “Tá deonú orgán ar cheann de na nithe is cineálta is féidir linn a dhéanamh do dhuine eile.  Trí chóras toilithe rogha an diúltaithe le haghaidh deonú orgán a thabhairt isteach agus tríd an bhfeachtas poiblíochta gaolmhar a reáchtáil, músclófar feasacht ar an ábhar i measc daoine aonair agus spreagfar díospóireacht i measc teaghlach maidir lena bhfuil ar intinn acu féin i ndáil le deonú orgán.  Ar an mbealach sin, is féidir le daoine aonair méadú a dhéanamh ar an dóchúlacht go n-úsáidfí a n-orgáin tar éis an bháis agus is féidir leo a chinntiú go mbeidh na gaolta a d’fhág siad ina ndiaidh sásta gur comhlíonadh a mianta”.

Dúirt an tAire Harris freisin, “Is gá d’Éirinn a meon i leith deonú orgán a athrú agus is gá di córas toilithe rogha an diúltaithe a ghlacadh ina leith.  Is é an aidhm atá agam go mbeidh deonú orgán mar ghnás i gcásanna ina bhfaigheann daoine bás agus ina raibh siad in ann toiliú le deonú orgán roimhe sin.”

Leis an mBille um Fhíocháin Dhaonna, déanfar cur chun feidhme ar mholadh tábhachtach ó Thuarascáil Madden maidir le Cleachtais agus Nósanna Imeachta Iarbháis, is é sin: níor cheart aon scrúdú iarbháis a dhéanamh san ospidéal, agus níor cheart aon fhíochán a choinneáil chun aon chríche ar leith, gan údarú a fháil ar dtús.

Dúirt an tAire Harris, “Táthar ag fanacht le cur chun feidhme na moltaí ó Thuarascáil Madden le tréimhse fhada anuas. Mar sin, is mórchúis áthais dom an reachtaíocht seo a thabhairt ar aghaidh. Cinnteofar leis an mBille um Fhíocháin Dhaonna gur cumhdaithe sa reachtaíocht a bheidh na prionsabail um chosaint iomláine coirp an duine aonair roimh an mbás agus ina dhiaidh; meas ar fhéinriar an duine aonair agus ar chearta mhuintir an mharbhánaigh; agus cur chun cinn na dtairbhí sláinte poiblí a bhaineann le scrúdú iarbháis agus le deonú fíochán.”

Mar fhocal scoir, dúirt an tAire, “Tá obair á déanamh go fóill ar an reachtaíocht a ullmhú agus reáchtálfar comhairliúchán poiblí ar na tograí roimh dheireadh an tsamhraidh. Mholfainn do gach duine páirt a ghlacadh ann.”

Nótaí d’Eagarthóirí

Na Príomhfhorálacha de Scéim Ghinearálta Bille um Fhíocháin Dhaonna

Forálfar leis an Scéim Ghinearálta do na nithe seo a leanas:

  • Cleachtas agus nósanna imeachta iarbháis
  • Scrúduithe Anatamaíocha
  • Deonú agus Trasphlandú Orgán
  • Deonú Fíochán Athghiniúnach
  • Iompórtáil Orgán agus Fíochán Daonna
  • Coirp a Thaispeáint go Poiblí tar éis an Bháis
  • Oideachas agus Oiliúint

Déanfar na nithe seo a leanas leis na tograí:

  • Creat um thoiliú feasach a sholáthar do na gníomhaíochtaí ainmnithe seo a leanas:
    • Scrúduithe Iarbháis san Ospidéal
    • Deonú agus Trasphlandú Orgán
    • Scrúduithe Anatamaíocha
    • Coirp a Thaispeáint go Poiblí
    • Oideachas agus Oiliúint
    • Iompórtáil/Easpórtáil Orgán agus Fíochán Daonna
  • Cleachtas agus nósanna imeachta a chur ar bhonn foirmiúil, e.g. Cóid chleachtais maidir le scrúduithe anatamaíocha agus iarbháis a rialáil
  • Socruithe a chur i bhfeidhm chun diúscairt dhíniteach/filleadh díniteach na bhfotháirgí ó na gníomhaíochtaí thuasluaite a chumasú nó chun toiliú a fháil le húsáid na bhfotháirgí i dtaighde
  • Foráil a dhéanamh do chóras toilithe rogha an diúltaithe le haghaidh deonú orgán agus do chlár gaolmhar a thabhairt isteach.

Rialáil:

Forálfar leis an Scéim Ghinearálta do na nithe seo a leanas a rialáil:

  • comhlíonadh na reachtaíochta;
  • ceadúnú agus seoladh cigireachtaí ar shealbhóirí ceadúnais;
  • forbairt, ceadú agus glacadh treoirlínte agus/nó caighdeán, e.g. cleachtas paiteolaíochta, scrúduithe anatamaíocha, etc.; agus
  • comhlíonadh na bhforálacha toilithe.

Comhairliúchán Poiblí:

Reáchtáladh comhairliúcháin phoiblí ar Bhille um Fhíocháin Dhaonna a fhorbairt agus ar chóras toilithe le haghaidh deonú orgán a thabhairt isteach roimhe seo sna blianta 2007, 2009 agus 2013.  Mar gheall ar an bhfad ama atá dulta thart ó shin i leith, tionscnófar comhairliúchán poiblí eile ar na tograí roimh dheireadh an tsamhraidh.

Faisnéis faoi Thrasphlandú agus Deonú Orgán:

 Rinneadh 124 thrasphlandú mar seo a leanas suas go deireadh mhí an Mheithimh 2017:

  • 80 trasphlandú duáin *
  • 26 thrasphlandú ae
  • 14 thrasphlandú scamhóige
  • 2 thrasphlandú croí
  • 1 trasphlandú paincréis *
  • 1 trasphlandú croí/scamhóige

* Trasphlandú comhuaineach duáin/paincréis

Rinneadh 280 trasphlandú orgán san iomlán le linn na bliana 2016. Ba é sin an dara feidhmíocht ab fhearr a baineadh amach i mbliain ar leith, agus 23 thrasphlándú ar an meán á ndéanamh in aghaidh na míosa.

Ba iad seo a leanas na figiúirí maidir le trasphlanduithe orgán sa bhliain 2016:

  • Rinneadh 172 thrasphlandú duáin sa tSeirbhís Náisiúnta Trasphlanduithe Duánacha, Ospidéal Beaumont;
  • Rinneadh 58 dtrasphlandú ae sa tSeirbhís Náisiúnta Trasphlanduithe Ae, Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann;
  • Rinneadh 35 thrasphlandú scamhóige agus 15 thrasphlandú croí sa tSeirbhís Náisiúnta Trasphlanduithe Croí agus Scamhóige in Ospidéal Ollscoile Mater Misericordiae.

Ceann de na buaicphointí ina leith sin ba ea feidhmíocht Chlár na nDeontóirí Beo Duáin, rud a bhain 50 trasphlandú ó dheontóirí beo amach den chéad uair riamh sa bhliain 2015. B’ionann é sin agus méadú ar an 33 cinn a rinneadh sa bhliain roimhe.

Is é an fhírinne maidir le deonú agus trasphlandú orgán ná go bhfaigheann líon an-bheag daoine bás i gcúinsí ina bhfuiltear in ann orgáin a dheonú. Faigheann thart ar 30,000 duine bás in Éirinn gach bliain. Atreoraíodh 190 deontóir san iomlán chuig ár n-ospidéil sa bhliain 2016 agus sainaithníodh 77 ndeontóir éagtha lena linn.

Cistiú le haghaidh Deonú agus Trasphlandú Orgán 

Cuireadh cistiú breise arbh fhiú níos mó ná €3m é ar fáil d’Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte gach bliain ón mbliain 2014 i leith chun cabhrú le leibhéil deonaithe agus trasphlandaithe orgán a mhéadú, go príomha trí 19 nduine de choibhéis lánaimseartha a cheapadh.

Tuarascáil Madden

Leagtar amach i dTuarascáil Madden na fíricí ginearálta faoin gcleachtas péidiatrach iarbháis in Éirinn ón mbliain 1970 go dtí an bhliain 2000, an dóigh ar tugadh faisnéis d’othair leanaí éagtha faoi scrúduithe iarbháis, agus an dóigh a bhféadfaí na cleachtais sin a fheabhsú amach anseo.

D’fhógair an tAire Harris inniu (Dé Máirt) gur cheadaigh an Rialtas ullmhú na Scéime Ginearálta agus na gCeannteideal le haghaidh Bille um Fhíocháin Dhaonna, rud a fhágann gur féidir leis dul ar aghaidh le reachtaíocht lena bhforálfar do chóras toilithe rogha an diúltaithe le haghaidh deonú orgán. Reáchtálfar comhairliúchán poiblí ar an ábhar roimh dheireadh an tsamhraidh.

Déanfar na nithe seo a leanas leis an mBille:

  • Baint, coinneáil, stóráil, úsáid agus diúscairt fíochán daonna ó dhaoine éagtha a rialáil
  • Coinníollacha ginearálta a sholáthar maidir le baint, deonú agus úsáid orgán agus fíochán ó dhaoine éagtha agus ó dhaoine beo chun críocha trasphlandaithe
  • Foráil a dhéanamh do chóras toilithe rogha an diúltaithe le haghaidh deonú orgán agus do chlár gaolmhar a thabhairt isteach

Dúirt an tAire Harris, “Tabharfar leis an mBille um Fhíocháin Dhaonna éifeacht leis an ngealltanas a tugadh sa Chlár do Rialtas Comhpháirtíochta chun reachtaíocht a mholadh lena bhforálfaí do thoiliú teaghlaigh agus do chlár rogha an diúltaithe le haghaidh deonú orgán.  Faoin gcóras sin, measfar toiliú a bheith tugtha ach amháin i gcás gur chuir an duine in iúl agus é beo nár mhian leis a bheith ina dheontóir orgán tar éis an bháis.  Tá sé beartaithe go rachfar i gcomhairle leis an neasghaol i gcónaí sula mbainfear aon orgán.”

Agus béim á leagan aige ar an tábhacht a bhaineann le deonú orgán, dúirt an tAire Harris, “Tá deonú orgán ar cheann de na nithe is cineálta is féidir linn a dhéanamh do dhuine eile.  Trí chóras toilithe rogha an diúltaithe le haghaidh deonú orgán a thabhairt isteach agus tríd an bhfeachtas poiblíochta gaolmhar a reáchtáil, músclófar feasacht ar an ábhar i measc daoine aonair agus spreagfar díospóireacht i measc teaghlach maidir lena bhfuil ar intinn acu féin i ndáil le deonú orgán.  Ar an mbealach sin, is féidir le daoine aonair méadú a dhéanamh ar an dóchúlacht go n-úsáidfí a n-orgáin tar éis an bháis agus is féidir leo a chinntiú go mbeidh na gaolta a d’fhág siad ina ndiaidh sásta gur comhlíonadh a mianta”.

Dúirt an tAire Harris freisin, “Is gá d’Éirinn a meon i leith deonú orgán a athrú agus is gá di córas toilithe rogha an diúltaithe a ghlacadh ina leith.  Is é an aidhm atá agam go mbeidh deonú orgán mar ghnás i gcásanna ina bhfaigheann daoine bás agus ina raibh siad in ann toiliú le deonú orgán roimhe sin.”

Leis an mBille um Fhíocháin Dhaonna, déanfar cur chun feidhme ar mholadh tábhachtach ó Thuarascáil Madden maidir le Cleachtais agus Nósanna Imeachta Iarbháis, is é sin: níor cheart aon scrúdú iarbháis a dhéanamh san ospidéal, agus níor cheart aon fhíochán a choinneáil chun aon chríche ar leith, gan údarú a fháil ar dtús.

Dúirt an tAire Harris, “Táthar ag fanacht le cur chun feidhme na moltaí ó Thuarascáil Madden le tréimhse fhada anuas. Mar sin, is mórchúis áthais dom an reachtaíocht seo a thabhairt ar aghaidh. Cinnteofar leis an mBille um Fhíocháin Dhaonna gur cumhdaithe sa reachtaíocht a bheidh na prionsabail um chosaint iomláine coirp an duine aonair roimh an mbás agus ina dhiaidh; meas ar fhéinriar an duine aonair agus ar chearta mhuintir an mharbhánaigh; agus cur chun cinn na dtairbhí sláinte poiblí a bhaineann le scrúdú iarbháis agus le deonú fíochán.”

Mar fhocal scoir, dúirt an tAire, “Tá obair á déanamh go fóill ar an reachtaíocht a ullmhú agus reáchtálfar comhairliúchán poiblí ar na tograí roimh dheireadh an tsamhraidh. Mholfainn do gach duine páirt a ghlacadh ann.”

Nótaí d’Eagarthóirí

Na Príomhfhorálacha de Scéim Ghinearálta Bille um Fhíocháin Dhaonna

Forálfar leis an Scéim Ghinearálta do na nithe seo a leanas:

  • Cleachtas agus nósanna imeachta iarbháis
  • Scrúduithe Anatamaíocha
  • Deonú agus Trasphlandú Orgán
  • Deonú Fíochán Athghiniúnach
  • Iompórtáil Orgán agus Fíochán Daonna
  • Coirp a Thaispeáint go Poiblí tar éis an Bháis
  • Oideachas agus Oiliúint

Déanfar na nithe seo a leanas leis na tograí:

  • Creat um thoiliú feasach a sholáthar do na gníomhaíochtaí ainmnithe seo a leanas:
    • Scrúduithe Iarbháis san Ospidéal
    • Deonú agus Trasphlandú Orgán
    • Scrúduithe Anatamaíocha
    • Coirp a Thaispeáint go Poiblí
    • Oideachas agus Oiliúint
    • Iompórtáil/Easpórtáil Orgán agus Fíochán Daonna
  • Cleachtas agus nósanna imeachta a chur ar bhonn foirmiúil, e.g. Cóid chleachtais maidir le scrúduithe anatamaíocha agus iarbháis a rialáil
  • Socruithe a chur i bhfeidhm chun diúscairt dhíniteach/filleadh díniteach na bhfotháirgí ó na gníomhaíochtaí thuasluaite a chumasú nó chun toiliú a fháil le húsáid na bhfotháirgí i dtaighde
  • Foráil a dhéanamh do chóras toilithe rogha an diúltaithe le haghaidh deonú orgán agus do chlár gaolmhar a thabhairt isteach.

Rialáil:

Forálfar leis an Scéim Ghinearálta do na nithe seo a leanas a rialáil:

  • comhlíonadh na reachtaíochta;
  • ceadúnú agus seoladh cigireachtaí ar shealbhóirí ceadúnais;
  • forbairt, ceadú agus glacadh treoirlínte agus/nó caighdeán, e.g. cleachtas paiteolaíochta, scrúduithe anatamaíocha, etc.; agus
  • comhlíonadh na bhforálacha toilithe.

Comhairliúchán Poiblí:

Reáchtáladh comhairliúcháin phoiblí ar Bhille um Fhíocháin Dhaonna a fhorbairt agus ar chóras toilithe le haghaidh deonú orgán a thabhairt isteach roimhe seo sna blianta 2007, 2009 agus 2013.  Mar gheall ar an bhfad ama atá dulta thart ó shin i leith, tionscnófar comhairliúchán poiblí eile ar na tograí roimh dheireadh an tsamhraidh.

Faisnéis faoi Thrasphlandú agus Deonú Orgán:

 Rinneadh 124 thrasphlandú mar seo a leanas suas go deireadh mhí an Mheithimh 2017:

  • 80 trasphlandú duáin *
  • 26 thrasphlandú ae
  • 14 thrasphlandú scamhóige
  • 2 thrasphlandú croí
  • 1 trasphlandú paincréis *
  • 1 trasphlandú croí/scamhóige

* Trasphlandú comhuaineach duáin/paincréis

Rinneadh 280 trasphlandú orgán san iomlán le linn na bliana 2016. Ba é sin an dara feidhmíocht ab fhearr a baineadh amach i mbliain ar leith, agus 23 thrasphlándú ar an meán á ndéanamh in aghaidh na míosa.

Ba iad seo a leanas na figiúirí maidir le trasphlanduithe orgán sa bhliain 2016:

  • Rinneadh 172 thrasphlandú duáin sa tSeirbhís Náisiúnta Trasphlanduithe Duánacha, Ospidéal Beaumont;
  • Rinneadh 58 dtrasphlandú ae sa tSeirbhís Náisiúnta Trasphlanduithe Ae, Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann;
  • Rinneadh 35 thrasphlandú scamhóige agus 15 thrasphlandú croí sa tSeirbhís Náisiúnta Trasphlanduithe Croí agus Scamhóige in Ospidéal Ollscoile Mater Misericordiae.

Ceann de na buaicphointí ina leith sin ba ea feidhmíocht Chlár na nDeontóirí Beo Duáin, rud a bhain 50 trasphlandú ó dheontóirí beo amach den chéad uair riamh sa bhliain 2015. B’ionann é sin agus méadú ar an 33 cinn a rinneadh sa bhliain roimhe.

Is é an fhírinne maidir le deonú agus trasphlandú orgán ná go bhfaigheann líon an-bheag daoine bás i gcúinsí ina bhfuiltear in ann orgáin a dheonú. Faigheann thart ar 30,000 duine bás in Éirinn gach bliain. Atreoraíodh 190 deontóir san iomlán chuig ár n-ospidéil sa bhliain 2016 agus sainaithníodh 77 ndeontóir éagtha lena linn.

Cistiú le haghaidh Deonú agus Trasphlandú Orgán 

Cuireadh cistiú breise arbh fhiú níos mó ná €3m é ar fáil d’Fheidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte gach bliain ón mbliain 2014 i leith chun cabhrú le leibhéil deonaithe agus trasphlandaithe orgán a mhéadú, go príomha trí 19 nduine de choibhéis lánaimseartha a cheapadh.

Tuarascáil Madden

Leagtar amach i dTuarascáil Madden na fíricí ginearálta faoin gcleachtas péidiatrach iarbháis in Éirinn ón mbliain 1970 go dtí an bhliain 2000, an dóigh ar tugadh faisnéis d’othair leanaí éagtha faoi scrúduithe iarbháis, agus an dóigh a bhféadfaí na cleachtais sin a fheabhsú amach anseo.