Measúnú ar na costais eacnamaíocha a ghabhann le caitheamh tobac in Éirinn

Tar éis próiseas tairisceana iomaíoch a reáchtáil, choimisiúnaigh an tAonad um Rialú Tobac agus Alcóil taighde sa bhliain 2015 ar an gcostas eacnamaíoch a ghabhann le caitheamh tobac. Dámhadh an conradh do ICF International (an Ríocht Aontaithe) i gcomhar le DKM Economic Consultants (Éire). Cuireadh an tuarascáil taighde deiridh mar aon le hIarscríbhinn Theicniúil ar leith faoi bhráid na Roinne i mí an Mhárta 2016.

Fionnachtana achoimre ón tuarascáil:

Meastar go bhfaigheann 5,962 dhuine bás gach bliain mar thoradh ar chaitheamh tobac. Is iad seo na costais bhliantúla mheasta: cúram sláinte – €506 mhilliún; táirgiúlacht chaillte – €1,071 mhilliún; tinte – €6 mhilliún; bruscar – €69 milliún; cailleadh leasa mar thoradh ar: (i) galracht a bhaineann le caitheamh tobac – €1,355 mhilliún agus (ii) mortlaíocht a bhaineann le caitheamh tobac – €7,657 milliún.

Cúlra

Le Éire atá Saor ó Thobac, doiciméad beartais an Rialtais maidir le tobac, cuirtear ceangal ar an Roinn páirt a ghlacadh i gclár gníomhach taighde ina ndéantar faireachán ar úsáid tobac agus ar a tionchar ar an bpobal.  D’ainneoin na ndíobhálacha a bhfuil úsáid tobac mar chúis leo, ní dhearnadh aon mheasúnú cuimsitheach riamh ar na costais eacnamaíocha a ghabhann le caitheamh tobac in Éirinn.

Saincheisteanna modheolaíocha

Bonn eolais faoin tuarascáil ba ea cuardach fairsing litríochta le haghaidh thionchar an tobac ar an tsláinte agus le haghaidh na gcostas eacnamaíoch a ghabhann leis.

Ní chlúdaítear i bhformhór na staidéar a rinneadh ar domhan an raon costas a ghabhann le caitheamh tobac a chuirtear ar áireamh sa tuarascáil seo. Ina theannta sin, tá claonadh iontu na costais iomlána a ghannmheas mar gur aimsíodh go bhfuil gaol cúisíoch leis an gcaitheamh tobac ag níos mó galar ná a chlúdaítear sna staidéir sin.

Ba í an bhliain 2013 an bhonnbhliain mar gur i leith na bliana sin a bhí na tacair shonraí is cuimsithí ar fáil. Cuireadh sonraí faoi leitheadúlacht caithimh thobac ar fáil i Suirbhé Éire Shláintiúil 2015.

Measadh na costais ó thaobh na réimsí seo de: cúram sláinte, táirgiúlacht chaillte, tinte, bruscar agus cailleadh leasa mar thoradh ar ghalracht agus mortlaíocht a bhaineann le caitheamh tobac.

Príomhfhionnachtana

Mortlaíocht

Meastar go bhfuil an caitheamh tobac ina chúis le 5,870 bás sa bhliain agus le 92 bhás sa bhreis sa bhliain mar thoradh ar neamhchosaint ar thoit thánaisteach (Tábla 1).  Is méadú é sin ón líon measta a ríomhadh roimhe, arb ionann é agus 5,200 bás sa bhliain. Tháinig an méadú sin chun cinn mar go bhfuil níos mó cineálacha ailse agus galar riospráide á gcur i leith caitheamh tobac ná am ar bith riamh.

Tábla 1 – Básanna measta mar thoradh ar chaitheamh tobac agus neamhchosaint ar thoit thánaisteach, 2013

Riocht Básanna mar gheall ar chaitheamh tobac Básanna mar gheall ar neamhchosaint ar thoit thánaisteach Iomlán
Ailsí 2860 7 2867
Galair chardashoithíocha 1410 85 1495
Galair riospráide 1530 0 1530
Galair eile 70 0 70
Iomlán 5870 92 5962

De na 5,962 bhás, bhain pas beag níos mó ná seisear as gach deichniúr (61% – 3,644 bhás) le fir agus bhain ceathrar as gach deichniúr (39% – 2,318 mbás) le mná.

Costais chúram sláinte

Is ionann agus níos mó ná leathbhilliún euro (€506 mhilliún) an costas measta don chóras cúram sláinte mar thoradh ar chaitheamh tobac, mar atá leagtha amach thíos:

  • Costais ospidéalbhunaithe: €211 mhilliún
  • Costais chúraim phríomhúil: €256 mhilliún
  • Costais chúram baile: €40 milliún.

Costais táirgiúlachta

Is ionann agus breis agus €1 billiún (€1,071 milliún) an costas measta do tháirgiúlacht chaillte mar thoradh ar chaitheamh tobac, mar atá leagtha amach thíos:

  • Cailleadh táirgiúlachta – sosanna caithimh thobac: €136 mhilliún
  • Cailleadh táirgiúlachta – neamhláithreacht caiteoirí tobac: €224 mhilliún
  • Cailleadh táirgiúlachta – bás anabaí: €711 mhilliún.

An costas a ghabhann le tinte

Is ionann agus €6 mhilliún an costas measta a ghabhann le tinte arb iad ábhair chaithimh thobac agus lasáin is cúis leo (€3.9 milliún mar thoradh ar thinte agus €2.0 milliún mar thoradh ar bhás de dheasca tinte).

An costas a ghabhann le bruscar

Is ionann agus €69 milliún costas measta an bhruscair a ghabhann le caitheamh tobac.

Cailleadh leasa

  • Meastar gurb ionann agus pas beag níos lú ná €1.5 billiún (€1,355 milliún) an cailleadh leasa mar thoradh ar ghalracht a ghabhann le caitheamh tobac.
  • Measadh gurb ionann agus geall le €8 billiún (€7,657 milliún) an cailleadh leasa mar thoradh ar ghalracht anabaí.

Rinneadh anailís íogaireachta mar chuid den taighde. Ba é aidhm na hanailíse a fhiosrú conas a d’fhéadfadh toimhdí difriúla dul i bhfeidhm ar na fionnachtana. Tá na toimhdí sin leagtha amach i dTábla 2.

Tábla 2. Anailís íogaireachta ar an gcostas eacnamaíoch a ghabhann le caitheamh tobac in Éirinn.

  Ísealchostas (€m) Lárchostas (€m) Ardchostas (€m)
Costais chúram sláinte 270 507 842
Costais táirgiúlachta 940 1,071 1,623
An costas a ghabhann le tinte 6 6 7
An costas a ghabhann le bruscar 63 69 75
Fo-iomlán 1,279 1,653 2,547
Caillteanas leasa: galracht 769 1,355 2,533
Caillteanas leasa: mortlaíocht 7,566 7,657 7,855
Fo-iomlán 8,335 9,012 10,388
Iomlán 9,614 10,665 12,935

Conclúid

Is ard atá an costas eacnamaíoch a ghabhann le caitheamh tobac. Leagann sé ualach ollmhór ar dhaoine aonair, ar an earnáil cúram sláinte agus ar an ngeilleagar ar fad.  Sprioc thábhachtach bheartais ba cheart a shaothrú is ea rátaí caithimh thobac a laghdú go níos lú ná 5% faoin mbliain 2025.